Top Pages Tag: Türkçe/Bölgesel/Avrupa/Belçika/Basın ve Yayın

Anadolu Dergisi (anadolube)

Posted on 2nd September, 2014 by


Collapse all

Anadolu airlines ajans? atesi efes grubu hayat jet kariyerim kavagi klb medeniyetleri mitolojisi sigorta tohumculuk travel university niversitesi...

Trkiyeye dndmzden bu yana hayatmzn en mutlu ve keyifli gnlerini yayoruz. Belikada, fransada, almanyada da mutsuz deildik ama trkiye yle baka, doas, insan, potansiyeli ile ylesine muhteem ki! Dars banza, bir an nce dnn ana vatana diyorum, ncelikle. Uyum salamak zor deil ve olay sadece bizim trkiyeye uyum salamamzdan gemiyor. Trkiye de bize uyum salyor! Dorudur ki farkl bir eitim, grg, disiplin ve zihniyet edinmiiz darda en basitinden, polis devleti yapsna almz. Rnein, yaya geidinden gemek zere olan insanlara durup yol veriyoruz. Ve arkada kyamet kopuyor. Klaksonlar, hakaretler yayaya yol vermek ne demek, trkiyede!. Yaya bile aryor, hatta bozuluyor bu ie bir bayana yol veriyorsunuz, kendisine sarkntlk ettiinizi zannediyor, iyi mi!. . Trkiyede bartller, trbanllar var, mayolular, bikinililer var, kravatllar, eitimliler, eitimsizler, silahllar, silahszlar, ok fakirler, ok zenginler var doru ki siyasette, yargda, basnda anarik bir ortam var. Eletirilecek milyon eit ey de var ama yobazlama, rana dnme tehlikesi yok, hibir zaman olmad. Rann yobaz terrizmine ehit verdiimiz kaynpederim prof. Ahmet taner klalnn syledii gibi, trkiyeden bir humeyni kmaz, ksa ksa erbakan kar stanbul dahil baz yrelerde gryoruz, arafl karlarn adm arkalarndan yrten yobaz takmn ylesine aciz ve zavalllar ki! Ve korkuyorlar, trkiyenin aydn, parlak geleceinden, sinmiler. Trkiyede en byk sorunun trk medyas olduunu gzlemliyor ve buna olduka zlyorum. Ne de olsa 30 yldan fazladr gazeteciyim, cebimde daimi basn kart var. Dolays ile bir zeletiri sz konusu. Dndmzden beri, internetten bir gz atmak dnda, trk gazetelerini okumuyor, televizyonlara hi bakmyorum. Nk trk basnnn, insanlarn sadece ruhsal deil, fiziksel salklarna da zarar verdiini dnyorum. Stres, gerilim, negatif enerji, yalan, yanl, dram, ktmserlik, kavga, blclk hepsi trk medyasnda yobazlardan deil, gazetecilerden ekiniyorum! Bunun nedenini de en iyi, baz gazeteci arkadalarm anlyorlar ki onlarn da byk ksm ekilmi, susmu durumda, bir ksm da hapiste. Nereden bakarsak bakalm, trkiye dev admlarla ilerliyor. Bunu gzlemlerken tandmz, bildiimiz bat avrupa ile mukayese gerekiyor, rnein abnin nasl dev admlarla gerilediini, ktn, daldn gzlemlemek gerekiyor. Trkiye, dinamizm ve potansiyeliyle, ekonomisiyle, doasyla, insan kaynaklaryla kendini ayor. Siyasetileri, basn, brokratlar bu gelimeye bir trl uyum salayamyorlar, her ey onlar ayor, izleyemiyorlar bile. Olduka geziyor, insanlarla i ie yayoruz. Gzellikleri, umutlar da o zaman yakalyoruz, internet veya televizyon ekranlar bandan kalkmayarak deil. Trkiye, mesela belikann aksine, gelecei olan bir lke olduu iin burada yapacak ok ey var. Rnein, terrizme ve blc takmna kar mcadele faizme, ar dincilie kar mcadele btn bunlarn acsn bat avrupada daha da sert hissetmedik mi? (belikann blclerinden, rk faistlerinden, o lkede yaayan yabanclar olarak az m ektik! ) ve imdi bu mcadelelere katkda bulunabiliyoruz, bireysel olarak, vatanda olarak nk bu alanda sopayla, silahla deil aydnlanma ve aydnlatma ile baarya gidildii. Grlyor. Trkiyeyi blemeyeceklerini, mollalar rejimi de kuramayacaklarn anlayanlar yava yava, uslu uslu azalyorlar. Onlara taraf olanlar, srekli bir eyler kaybettiklerinin bilincine varyorlar ki kaybedecek eyleri de giderek artm durumdadr. Yapacak ok ey var trkiyede heyecan var, umut var, keyif de var paylaacak ok ey var. Nsanlk var. . Yerel ynetimlerin byk blm sk alyor, bu boyuttaki bir lkede baka seenek olmad anlalm durumda bir babakann, bir muhalefet liderinin gremediini bir belediye bakan grebiliyor. O bakan, belki de imkanlar ve kamu destei daha fazla olduu iin, sadece kendi yresine deil, tm trkiyeye gzellik getirecek inisiyatifler alabiliyor. . Rnek zmirin seferihisar belediyesinden belediye bakan, tun soyer isimli bir gen ki yl nce seferihisar, uluslararas cittaslow rgtne ye yapmay baarm. Sakin kent olay. Bir aratrn, greceksiniz seferihisar drt ayr belediye izlemi, yzlercesi srada. Bat? Avrupa& ,dan bir anadolu dergisi geti. Bir lmle do? An, bir ba? Ka lmle len bir dergi. Mthi? Bir ekip al?? Mas? . ?? Te size bu derginin yks. . This is free software, and you may redistribute it under the. . Php-nuke comes with absolutely no warranty, for details, see the. Bu kitab yazmaya bir uakta balyorum. Yolculuk brkselden stanbula. Ama bu yolculuk, yllardr yaplan yzlercesinden ok farkl. Mthi heyecanlym. Diyebilirim ki ben bu heyecan mrmde iki kez hissettim. Lki, unutulmaz tarih, 4 eyll 1974, gene bir uakta. 20 yandaki bir gencin, ankaradan brksele g ediinin heyecanyd. . Abde, natoda ve birok dier vr zvr uluslararas kurumda en uzun sreli akreditasyonu olan trk gazetecilerden biriyim. 1980den beri. Dolaysyla, bunca koturmadan sonra, bir dakika, benim de yaadklarm, benim de syleyeceklerim, anlatacaklarm var demem sizleri artmaz elbet. Hele ki, son 20 yldr trkiyenin en saygn basn kurumu olarak bildiim anadolu ajansna alm ve tarafszlk ilkesi uruna gzlerimi ve enemi de ksmen kapatmak durumunda kalmm. . Syleyeceklerim, anlatacaklarm var. Paylamak istediklerim var. . Bu uaktaki heyecanm, kitap yazmann heyecan deil. Bu drdnc. Kitap yazmak kolay. . Grmeliydiniz beni, brksel belediyesinin o ruhsuz ortamnda, giedeki memura, ben bu lkeyi terk ediyorum, kaytlarm silin derken. Ben cokulu, keyifli. Giedeki memur umursamaz. Alm adam, ne kadar anslsnz der gibi bakyor. On milyon nfuslu lkenin 700 bin vatanda bu ekilde kam, g etmi son yllarda. . Dnsenize, yarn stanbulun tuzla belediyesi nfus mdrlne gidiyorum ve artk ben burada ikamet ediyorum diyorum. Oradan verecekleri belgeyle muhtara bavuracakmm. . Dnsenize, gelecek seimlerde, mrmde ilk defa trkiyede oy kullanacam. (bu siyasi enkaz iinde hangi partiye, hangi politikacya oy verilir bilemiyorum ama bizim tuzlada muhtarmz ok sevimli, ilk oyumu ona vereceim. ). 35 ylda bir sr dostu, akrabay yitirdik tabii. Anne ve babam ldler, efendi gibi, yataklarnda. Kaynvalidemi karayollar genel mdrl katletti, trkiyedeki binlerce kurbanlarndan biri. Kaynpederimi de rann beslemesi yobaz terristler ldrd. . Hem altk, hem elendik. Aclar deil mutluluklar paylamann mcadelesini keyifle verdik. . 1970li yllarn en ba. Osmanl dneminden gelmi, kulelinin sidikliler kouundan itibaren niforma giymi kat bir askerin ocuuyum. Erzurum, erzincan derken kapa polatl zerinden ankaraya atmz ama o yllarda ben srekli dayak yiyorum. Neden dayak yediimi de anlamyorum. Solcular sacsn diye, saclar solcusun diye dvyor ikide birde, sokak ortasnda. Kaamyorum, saklanamyorum nk boyum neredeyse iki metre. Trk standartlarna aykr bir lyle her yerde dikkat ekiyorum. Srk diyorlar bana zaten, altm. . Anayasa yryne katldm diye deli velinin sac atatrk lisesinden atldm, hem de ankara snrlar iinde hibir okula kayt olamamak kouluyla. Ama sac sleyman demirelin torpiliyle cumhuriyet lisesine kayt yaptrp ayn yl mezun oluverdim. Torpil dediim u ki, zavall annem gidip yalvarm, yakarm, alam adama. O da acm, bir telefonla ii halletti. Yoksa, tanklmz falan yok o zamanlar. Keke olsayd. . Zor yllard. Trkiye bir cente muhtat, demirel yle diyordu. Devlet okullarnda aldmz eitim, eitim deildi, maskaralkt. Arkadalarmz sokaklarda ilenerek ldrlyordu. O yalarda, o ortamda ruhsal, dinsel, cinsel bunalm doruktayd. Kuran, ncil, tevrat evirilerini okuyor, metafizik kitaplarn ezberliyor, ruh arma seanslarnda uuk ortamlara giriyor, ele geebilen uyduruk cinsel eserleri kavramaya alyor, bir yandan da paratlk sevdasyla, o zamann koullarnda, kendi apmda lme meydan okuyordum ama nafile. Ksr araylar. . 68 dneminin cokusunu yanstan bat avrupann sevdas, o zamanlar imdikinden ok daha ulalmaz bir hedefe ynlendiriyordu. Bir ryayd bat avrupa. Evet, almanlar, belikallar trkiyeye kadar gelip, sk salk kontrolundan geirdikleri ii adaylarn toplayp gtryorlar, kmr ocaklarna tkyorlard ama parasz bir ailenin rencisi iin batya kamak olanaksz gibiydi. . Alt yl sren zorlu bir tahsil dneminin ardndan, 1980de gazetecilie baladm. Mesleimin en yksek mertebesi olarak algladm muhabirlik grevimi dnyann drt bir yannda yaptm yllarca. . Genler hi kavga etmiyorlar! Hi dayak atmyor, hi dayak yemiyorlar. Ellerinde marxn, leninin, trokinin, hitlerin kitaplar, rahat rahat okuyor, rahat rahat dolayor, stelik karlkl oturup tartyor, fikir alveriinde bulunuyorlar. . Baktm ortam benim geldiimden ok farkl, belikallarla kavga etmek mmkn deil, yunanlar buldum. Kbrs harekat yeni olmu. . Onlarla da uyuamadk. Benim bildiim kaba kuvvet. Oysa onlar yontulmular oktan. Kavgaya yanamyorlar. Kbrs davamz dverek, sverek deil, anlatarak savunmamz gerekeceini fark ediyorum ama ne biliyorum ki ne anlataym?. Hangi eitimle, hangi birikimle, hangi lisanla? . . Neyse ki birka trk birbirimizi bulduk da tatmin olduk. Maoistler, pro-sovyetikler, demokratik solcu ecevitiler ve tabii lkcler. . Gzel kavgalard. Trkiyedekilerden farklyd. Hi olmazsa zgrdk, kitap okuyarak bir eyler reniyor, neyi savunduumuzu, neden dayak yediimizi biraz olsun anlyorduk. . Brksel metrosuna afi asarken trk pro-sovyetiklerden dayak yiyen trk maoistler, bize, trk demokratik solculara snyorlard. Onlar kan revan iinde hastaneye gtryorduk. . Belikallar bu ilerden hibir ey anlamyorlard. Cretsiz tedavi yapp, krlan dileri mmkn olduunca onarp, kollara, bacaklara birka diki atp taburcu ediyorlard. . Ne heyecanl, ne scakkanl, ne istekli, ne hrsl ve iradeli genlerdik! . Niversite koridorlarnda dvecek veya kendimizi dvdrecek yabanc yoktu ki!. Elimizi kaldrdmz anda belikallar yere yatp teslim oluyor, yunanlar, atalarndan kalma olimpiyat kltryle, eriilmesi mmkn olmayan bir sratle koarak kayorlard bizden. . Ama gentik. Ve bat avrupann zgrlk ve demokrasiye dayal eitim, kltr, tartma, aratrma olanaklarn bir ekilde yakalamtk. . Evet gentik. Ve bat avrupann bize ok ihtiyac vard. Buralarda genlik deerliydi. Bizi dinleyen, anlamak ve eitmek iin ciddi aba harcayan bir toplum zihniyeti vard karmzda. . Kadnlar kefettik, bakire bile deillerdi! . O yalarda, liseli, niversiteli bir gencin bakirelii aypt, deneyimsizlik kantyd sadece. . Artk dayak yemememiz, dilerimizi, kollarmz, bacaklarmz ve bu arada elbette sk sk darbelere hedef olan cinsel organlarmz korumamz, deerini bilmemiz gereini fark ettik. Fade zgrlmz asndan onlarn nemini kavradk. . Bulup altk, mecburiyetten. Brkselde, dersanede veya sokak ortasnda defa alktan dp bayldm bilirim, rencilik dnemimde. Bugn gururla anlatabiliyorum o zavall hallerimi. . Derken, yllar geti. Te kaka diploma aldk ama daha nemlisi, eitildik, olabildiince. . Trkiyeye giri yaparken gmrkler antalarmzdaki ders kitaplarna el koyuyorlard, kapaklarnda veya iinde marx, lenin, hitler isimlerini grnce. Zararl yayndiyorlard, lisan bile bilmeden. . Uyduruk arabamn kaportasna yaptrlm krmz gll sosyalist parti amblemi yznden kapkule giriinde fena hrpaladklarn hatrlyorum. Oysa o araba ikinci deil, belki onuncu el sattan alnmt, ben o yapkan amblemi fark etmemitim bile ama gmrklerimizin ve polisimizin gznden hibir ey kamyordu o dnemde. . 30 yla yakn bir sredir sadece trk basnna altm. Trkiyede (birka gn hari) hi almam bir sskl ym. Bir baka deyile, neredeyse 35 yl bat avrupada yaam ama sskl kalmay baarm nadir enayilerdenim. . Bat avrupadan ne tek kuru isizlik tazminat, ne be para salk sigortas katks almlm vardr. Niversitenin son iki ylnda verdikleri burs iin ise hep minnet duydum. . Trk basnnn durumunu soranlar karsnda kvrtmak kolay. Basn, toplumun aynasdr kardeim. Yi yazlara, haberlere, programlara ilgi gstermeyip paparazileri ycelten sizlersiniz. . Dedim ya, bu kitapta abyi yceltip borazanln yapmam sz konusu deil. Bunu hi yapmadm. Indeyim iin, o kadar hain ve bilinsiz olamam. . Sanmayn ki trkiyeyi yceltip abyi yerin dibine batracam. Malzeme bol ama drst olmak durumundaym, yaadklarm, grdklerim var. . Benim bat avrupa merakm ve maceram 1960l yllarda filizlendi. O zamanlar deil internet, televizyon bile yoktu. Subay babam, yaamnn ilk ve son yurtd grev yolculuunu yapm, birka gn almanyaya gnderilmi, dnnde de bana ve ablama el rpan, zplayan bir oyuncak tavan ile at-pat ses karan kemerli iki oyuncak tabanca getirmiti. Bir de grundig ses kayt cihaz. . Bunlar byk keifti benim iin. O dnemin trkiyesinde, bir asker ailesinde bulunmas mmkn olmayan eyler. O zamanlar subaylara kz vermezlerdi, onlara gazozcu derlerdi, gittikleri yerde baka bir ey iecek paralar olmadndan. . O zamanlarn askerleri de farklyd, koullar da. Babamn kdemli albay olarak tayin edildii erzincanda kiralad ilk evin tuvaleti bahedeydi. Lojman falan yoktu. . Bat avrupay haritalarla tanmaya altm ocukluumda. Evimizin duvarlarna avrupa ve trkiye haritalar asar, kentleri, lkeleri kafamda bir yerlere oturturdum. . Yaknlarmz arasnda yurtdna giden, yurtdnda yaayan hi yoktu. Okullarda bat avrupann sz bile edilmezdi. Haber ve bilgi kayna sfr. O dnemde bar gnlls olarak adlandrlan amerikal kadnlar, okullarda, biz ocuklara, vitamin niyetine balk ya haplar datrlard. Amerikadan sz edilirdi ama oras benim ilgi alanm dndayd. Altnc filo yankeelerinin trk genleri tarafndan dvlp denize atldklar dnemin ncesi. . Okumam, adam olmam, bunu baaramazsam gazeteci olmam ve bir ekilde bat avrupay gidip grmem gerektiine inanyordum ama bu, gereklemesi mmkn gzkmeyen bir hayal gibiydi. On on be yl sonra, belki de bir daha dnmemek zere bat avrupaya gideceimi, mrmn yarsndan fazlasn oralarda geireceimi tahayyl edemezdim elbette. . Lk onlar, kadnlar sevdim. Ocukluumdan beri ilk hedefim onlar anlamaya almak, gzlemlemek, dinlemek, kefetmekti. Bu zorlu mcadeleye bilinsiz ama istekli atldm. . Derler ya, kadn kefetmek, mzii kefetmek gibi bir ey. Nce notalarn reneceksiniz, onu izlemek, dinlemek, anlamak iin. . Hayatm hep kadnlar ynlendirdi. Onlar izledim, pelerinden gittim. Bu sayede. Nsan yaamnda unutulmaz, iz brakan karanlk gnler vardr ya. Benim de oldu tabii. Lmler, kazalar, cinayetler. Hepsini yaadk maallah, eksiksiz. . . Gebzede, gazozcu evinde doru dzgn bir banyo olmad iin annem beni sk sk beraberinde kadnlar hamamna gtrrd. Sanyorum bu, benim yalarmdakilerin ounun getii bir yol, edindii bir deneyim. . Hamamda, saatlerce, konuan, keyif yapan kadnlar hayran hayran seyreder, dinler, anlamaya alrdm. En irkini, en ikosu bile bana gzel, ilgin gzkrd. Ok farkllard, mknats gibi ekicilikleri vard. Ben onlarn pek dikkatini ekmiyordum hamam sohbeti ortamnda, ekmek iin aba da harcamyordum zaten. Bir keden dinliyor, izliyordum ve bu benim iin inanlmaz ans, heyecand. . Bacaklar, gsleri deildi henz beni heyecanlandran. Sesleri, salar, tavrlar, glckleri, hareketleri, hnzrlklar, srdalklar, zekalar ve hamam zgrlkleriydi. . - hanm, hanm. Bu olann neredeyse byklar kyor. Getiremezsin artk hamama. . Aklnca benim kadnlar grmemi, dinlememi, anlamam, kefetmemi engelleyecekti, en azndan ben yle dndm. Ve inat ettim, sz verdim kendime. Ben kadnlara hep ncelik vereceim, onlara erimenin, onlar tanmann ve anlamann mcadelesiyle yaam mcadelem btnleecek. . Bu kafayla yola ktm iindir ki, bugn (gururla) syleyebiliyorum yaamm hep kadnlar ynlendirdi. En ok onlar sevdim, onlara kafa yordum ve bugnk mutluluum dahil her eyimi onlara borluyum. . Ama kadnlar, dierlerinden farkl olarak pozitif enerjinin tek kaynadrlar bence. Dierlerinden kolaylkla vazgeebilirsiniz, hatta vazgeerseniz daha iyi, daha mutlu, daha huzurlu olursunuz. . Tanr onu zenerek, sizin iin yaratm. Sizi onun eline bir hammade olarak vermi, al, your, adam et demi. Adam olacaksanz, kadna brakacaksnz kendinizi. Onsuz hibir ey olamazsnz. O, tanrnn kendisine ykledii enerjiyi size aktaracak. Btn mesele burada zaten. Byk bir risk var bu teslimiyette, farkndaym. Bazlar, szn ettiim tanrsal enerjiyi sizin karnza bir pozitif enerji deil de, negatif enerji olarak getirdii anda, bittiniz. Hayatnz karard, gittiniz. Bu nedenle, koulsuz bir teslimiyete girmeden, ben kadnm diyen, kadnlnn bilincinde olan diilerle muhatap olmak durumundasnz. Bunu baarmak iin de, kadna ok kafa yormanz, onu tanmanz ve kefetmeniz art. Aksi halde byk kazk yersiniz, mr boyu belinizi dorultamazsnz. Kadndan gelen tanrsal enerjinin pozitifi sizi ne kadar mutlu, salkl ve baarl klarsa, negatifi de yaamnz kreltecektir. . Te bu zihniyetle kadnlar anlama ve kefetme yolunda ilerlerken ilk eletiriler de annemden gelmeye balad. Olduka yaramaz bir ocuk haline gelmitim. Ortaokuldan itibaren dersler pek vasat dzeydeydi, ite kaka gidiyordum. Baz seneler, devamszlktan snfta kalacak hallere dyor, sene sonlarnda srekli btnleme imtihanlaryla, zorla snf geiyordum. Annem arkadalarna diyordu ki, bu ocuk kkken melek gibiydi, ok sz dinlerdi. Ne zaman kadnlara ilgi gstermeye balad, o zaman bozuldu, kontroldan kt, laf dinlemez oldu. . Trkiyede, 60l yllarda ve 70lilerin banda kadnlar tanmak, anlamak, kefetmek hedefinin ulalmazln o dnemleri yaayanlar bilir. Ben elimden geleni yaptm ama. . Ve o kadn girdi yaamma. . Hayatm ynlendirmek, beni bat avrupaya tamak, adam etmek iin. . Bir snf arkadamn ablasyd. Benden 12 ya bykt. Belikada yayordu, tatile gelmiti, trkiyenin kbrs harekatn gerekletirdii 1974 yaznda. . Olaanst bir macerayd o benim iin. Mthi gzeldi, mthi kadnd. Deneyimliydi tabii, benim o zamana kadar tandklarma, iliki kurduklarma hi benzemiyordu. . Sevimeyi retti bana, zenle. Bunun nasl bir ibadet yntemi olduunu, tanrya ulamann yolunun nasl kadndan getiini anlamamda byk rol oynad, ksa zamanda. Trk ordusu kbrsta mcadeleye girimiken, egede karartma yaplp olas bir yunan saldrsna kar nlemler alnrken, biz gmldrde, namlularn egenin kar yakasndan gelecek olas tehditlere hazrlam topu birimlerinin oluturduu srrealist ortamda, kumsallardaki toplarn glgesinde konuuyor ve seviiyorduk. . Bana belikaya gel dediinde hi dnmedim kabul etmek iin. Onun kadar gzel, yetenekli, kaliteli, deneyimli ve olgun bir kadndan gelen bu neri ancak kabul edilebilirdi. Hem de belika, benim hayallerimdeki hedef lke. . Birka hafta, tm yaammn deimesine yetti. Ne gazi eitimdeki eitim, ne gazozcu-zrt ailenin maddi olanakszlklar umurumdayd. O, gel demiti, gidecektim. Sz vermiti belikada okursun, gazeteci olursun. . Pasaportum hazr, uak bileti tamam. Vize falan gerekmiyor o zamanlar. 4 eyll 1974 sabah yola kyorum. Bat avrupaya. . Mthi zgnlerdi, annem, babam, ablam, enitem. Delikanl, kendinden ok yal bir kadnn peinden gidiyordu, bilinsizce. . Babam, 3 eyllde beni karsna ald ve otur, konualm dedi. O kat asker, mrmzde ilk defa bu kadar yumuak ifadelerle sze girip, senden rica ediyorum diye balad. Gitme. Annen ok zlyor, hastaland. Bat avrupadan sana hayr gelmez, farkl bir dnyadr, bizlere uymaz. . Ertesi sabah ankaradan uaa binerken bana elik eden iki istihbarat vard alanda. Uan iine kadar benimle geldiler. Bunun nedenini o sra sorgulamadm bile, ok heyecanlydm, gzm pek bir ey grmyordu. Kck ailemizin fertleri, ben teyyareye girerken, kalpleri parampara el sallyorlard, aldrmyordum onlara. Stihbaratlarn oradaki varlnn nedenini ise yllar, yllar sonra rendim. Onlardan biri, stanbulda anlatt bana, babamn cenazesinden sonraki bir sohbette. Gzlerim dolu dolu dinledim. O dnemde babam da istihbarat kurumunda alyordu. Ok sevilen bir insand. Benim o zamanlar hi grmediim, hissetmediim olaylar, yllar sonra, bana yle anlatt karmdaki yal istihbarat dost. Baban hepimizin abisiydi. Hepimiz ok severdik onu. Zaman zaman bize senden sz ederdi. Sorunlu ocuktun, derslerinden, gidiatndan endieliydi. Onu zdn iin sana kzardk dorusu. Sk sk senin maceralarn, apknlklarn anlatrd bize. Tahsilini srdrdn iin de mutlu ve gururluydu. Ablann niversiteyi bitirmesinden, mutlu bir yuva kurmasndan sonra sana odaklanm gibiydi. . Bir gn, geldiinde, bir sohbet ortamnda, yahu ocuklar dedi, bizim olan gene bir iler kartryor. Dn gece yabanc plakal, mustang marka bir arabayla geldi eve. Araba kapnn nnde. Gene bir kadn var galiba iin iinde. . Biz aktrmadk, glmsedik biz de ama kafamza takld bu i. Abimizin toy olu mustang nereden bulmutu? Kadnsa, kimin nesiydi bu yabanc plakal kadn?. Stihbaratyz ya, takld kafamza, takldk peine. Abimize hibir ey sylemedik. Onu bouna endielendirmek istemedik. . Sen bir gece bindin bahelievler son durakta bir varan otobsne. Zmire gittin. O otobste, yannda oturan bir kadnn evine gittin, birka saat kaldn. Sonra tek bana kp gmldrde, sahilde, drt yldzl bir otele gittin. Bir gece yalnz kaldn. Ertesi gn o mavi mustang geldi. O arabadan inen gzel kadn, otobsteki kadn deildi. Otobsteki kadnn evini izleyen arkada geri ektik. . Ki gn kaldnz otelde o sarnla. Utanmadnz, gece kumsalda sevitiniz. . Sonra arabaya bindiniz, edirneye, kapkuleye getiniz. Oradan onu yolcu ettin, bitmez tkenmez pcklerle. Otobse binip dndn ankaraya. . Lk iin emniyete bavurup pasaport kartmak oldu. Dayn orada mdrd, yardmc oldu sana. . Birka gn sonra, ok zgn, belikaya gitmek istiyor bizim olan dedi, geldiinde. Annen yataklara dmt zaten, rendiklerinin ardndan. . Baban senin yznden o kadar keyifsizdi ki, bir eyler yapmak istiyorduk. Aslnda babann keyifsizlii annenden, onun salk durumundan kaynaklanyordu. Karsna ok kt, onun zlmesine zlyordu ncelikle. . Dedik ki, komutanm. Bu kadnn kimlii u, ii u, yaam bu. Sizin olan yanl yapyor. Emredin, biz onun trkiyeden kn engelleriz, bunun bizden kaynaklandn fark bile edemez. . Hi unutmam komutann o gnk tepkisini. Bir anda kkredi siz ne diyorsunuz yahu diye bard. Yirmi yana gelmi bir adam. Yaamn ynlendiriyor, isteklerine gre hareket ediyor. Bizim ne hakkmz var byle bir mdaheleye. Ben onunla konuurum, aklldr benim olum. Siz sakn karmayn. . Bir gece seninle konutu, ertesi sabah uaa binecektin. Te o gn geldik yanna, havaalannda. Annen, baban, ailen, boyunlarn bkm seni yolcu ediyorlard. Ne kadar hznlydler. Biz sana ok kzgndk. Gene gittik komutann yanna. Emrederseniz uaa biniini engelleyelim dedik. Biz senin gidiini son anda engellemek iin oradaydk. Babann tek sz, tek iareti yetecekti. . Seni uaa bindirdik, yerine oturttuk. Sen bizim farkmzda bile deildin, olup bitenleri, verdiin aclar hi grmyordun. Kafanda sadece bat avrupa ve o kadn vard, belli. . Ertesi gn, baban ie geldii zaman bizden zr diledi. Ocuklar, kusura bakmayn. Yi niyetlisiniz biliyorum ama hibirimizin hakk yoktu bizim olan yolundan saptrmaya. Bu yapt hata ise sonularna da kendisi tahamml edecek. . Biz seni izlemeye, izletmeye devam ettik, babana bir ey sylemeden. Anvers kentinde ilk 3 ay o kadnn evinde yaadn, iyi dattnz. Biz bunlar evlenecek mi? Derken baktk ki sen baka kadnlarla, gen kzlarla gnn gn ediyorsun. Ardk. Anlalan senin sarn da ard ve grd durumu ki ayrldnz drdnc ayda. . Babana bilgi verdik. Gene syledik, emrederseniz bu ocuu geri getiririz trkiyeye diye. . Nce parise getin, sonra brksele gelip niversite ortamna girdin. Buldun, okula kayt oldun. . Sonunda grdk ki baban sana gvenmekte hakl kt. Onun bir tek talimat olsayd, sen imdi bambaka bir yaamdaydn. Biz senin trkiyeden kn engellemekte de, seni vatana geri getirmekte de ok kararlydk ama baban da sana gvenmekte ylesine kararlyd. . O muhteem kadn, benim ihanetime urad. Baka trl olamazd galiba. Benim kabak iei gibi almama, cinsel eitimime byk nem verdi. Dnyann en byk, en renkli liman kenti anverste gece hayatna da sokmutu beni. Bulup para kazanmam da salam, yetmeyince para da vermiti. Etraftaki kadnlar da ok gzeldi, ok ilginti. Ve ne gzel ki, hibiri bakire deildi. Yokluk ortamnda, kapann elinde kalyordum, ne yapaym!. . Dosta ayrldk, bir sre sonra trkiyeye dndn duydum. O, benim yaammdaki misyonunu tamamlamt. . Ok isterdim, 35 yla yakn bir srenin ardndan, imdi kendisini bir kere daha grmek. Teekkr etmek, af dilemek ve vefa borcumu bir ekilde deyebilmek. . Suzan, beni ei guy ile birlikte ailesine sokan, niversiteye giriime ve eitimime byk emek veren, maddi ve manevi katklarn hi esirgemeyen, ikinci bir anneydi. Hayatta, cinsellik dnda her eyi paylatm, sayesinde ok ey rendiim bir kadn. Yirmi yl ailelerinin bir ferdi oldum. Ona da vefa borcumu deyemedim, erken ld. Benim koruyucu meleklerimdendir. . Bu paragraf eklememin nedeni de u ki, eer suzan hayatma girmemi olsayd, ben bat avrupada iyice datr, tahsili falan da boverirdim. Zoru deil, kolay seer, dalgam geerdim. O beni gaza getirdi, toparlad, disiplin unsuru oldu. . Asker kamplarnda haftalar geirdik, rportaj uruna. Terr kamplarna ok yanatk, ayn amala. . En gzel sergileri, mzeleri de gezebildik bu sayede, dnyann drt bir yannda. En muhteem konserleri izledik. Ok gzel insanlar tandk, ilgin kaamaklar yaptk, her frsatta. . Bana ne zaman sorsalar sylyorum bat avrupa trkiyeye a bakyor, trkiye de bat avrupaya. Yllardr hi deimeyen bu a baklarn temelinde de bilgisizlik ve ilgisizlik var, biraz da yeteneksizlik. . Burada size trkiyenin batyla ilikilerinin tarihini, kronolojisini uzun uzun aktarmayacam. Bunlar, internet dahil pek ok kaynaktan bulunuyor. Ayrca, hepimizin bildii gibi, dn dndr, bugn bugn. . Ncelikle herkesin bildiini tekrarlamal trkiye, hibir zaman, hibir ekilde bat dnyasna kendisini tantamad. Diplomaside, sivil toplumda, tantm ve propogandada baarl olamad. Yurtdnda yaayan milyonlarca sadk vatandandan kaynaklanan potansiyeli deerlendiremedi, aksine bu unsuru hep ziyan edip kendi aleyhinde bir grnt yansmasna yol at. . Dedikleri abye katlm sreci hep devam etti, ediyor ama srekli olarak kendini kompleksli bir savunma durumunda gren trkiye, hangi abye, nasl, neden, ne zaman katlacan, bunun gerekte ne ie yarayacan, ileri grl analizlerle sorgulamad. (ab sbvansiyonlu aratrma ve sorgulamalar bir kenara brakrsak ki bunlarn son dnemdeki sonular dahi sadece hayal krkl ve gereksizlik mesajlar veriyor. ). Kavram kargaas hi bitmedi. Bugn bile, avrupa konseyi ile ab konseyi arasnda ayrm yapmayan, bu tr ayrntlara nem vermeyen basn organlarmzda, batya ve de brksele hi adm atmam meslektalar, uzmanlar bol bol ahkm kesiyor. Kimi ab kart, kimi yanda. . Zin verin, tekrar edeyim ab kurumlarnda, natoda en uzun sre srekli akreditasyon sahibi olan, bunlar en uzun sre gn gnne izleyen trk gazeteciyim sanyorum. Asla uzman olduumu iddia etmem, enayi deilim. Bunlar ylesine karmak, ylesine dnek kurumlardr ki, uzmanm deyip, bir soruda rezil olmak mmkndr. . Trkiyeyle bat avrupa arasnda siyasi diyalog, yani siyasetiler diyalou hemen hi olmad. Olduysa, sarlar diyalou oldu. Birka zel isim bir kenara braklrsa, trk siyasetilerin ve siyasi partilerin bu alanda somut baarlarndan, istek ve iradelerinden sz etmek mmkn deil. . Diye sormu. Olmaynca, franszca biliyor musunuz? Demi. Arkasndan, almanca bilir misiniz? Ve talyanca anlar msnz?. . Temel, yantlam samalama, uramaya demez. Adamn halini grmedin mi? Drt lisan renmi, derdini anlatamad. . Bir kamran nan vard rnein. Avrupa konseyi parlamenterler meclisi bakan yardmclna getirilen, taa o dnemlerde, 80li yllarn banda, yzlerce yabanc milletvekili nnde ayaa kalkp, ben krtm arkadalar diye bararak bizim neden ne mutlu trkm diyene kafasnda yola devam etmemiz gerektiini sabrla anlatan, bunu yaparken de ngilizce, franszca, talyanca, spanyolca haykrabilen kamran nan. . Sevmezlerdi nan, korkarlard, sinerlerdi karsnda. Ama 10 dakika alkladlar, bazlar bunu gidiyor diye, sevinten yapyordu zaten. . . Onlar trkiyede de alklayarak devre d brakmyorlar m zaten? . Alklar arasnda susturulmad m pek ou, hibir baarnn cezasz braklmad lkemizde?. . Brakalm kamran nan ve onun gibi deerlerimizi ekildikleri kelerde, kran duygularyla. Unutmayalm ki onlardr gerekte, trkiyenin bugn her eye ramen bat avrupa gzndeki greceli saygnlnn, itibarnn temelinde olanlar. . Bizim gazetecilie balang dnemimizde maddi ve mesleki koullarmz pek zordu. Telekslerle, telefotolarla urayorduk, yoktu faks, internet, cep telefonu. . Ama byk avantajlarmz vard. Stadlarmz bize yol gsterir, deer verirlerdi. Muhabirlik gazeteciliin en yksek mertebesi olarak grlrd. Patronlarmz gazeteciydi. Etin eme, abdi peki gibi yol gsterenlerimiz, koruyucularmz vard. Gazetelerde d haberlere sayfalarca yer verilir, sadece ajans haberlerine taklp geitirilmesi sz konusu olmazd. Burada saymaya kalksam unutulanlara hakszlk olur, ok deerli isimlerle altk, omuz omuza. Dller aldk, fralar yedik. Ama ok uzun yllar, kendi bnyemizde hakszla uramadk. . Hrriyetin eski patronu simavinin, davosta, zamann babakan turgut zala, bir muhabirini savunurken att fray hatrlyorum rnein. Zal muhabiri eletirmeye, galiba bir haberine mdahele etmeye kalkmt. Simavi, siz kim oluyorsunuz? Diye kmt herkesin iinde. Ben mdahele etmiyorum, siz nasl karrsnz muhabirin iine?. . Ve ayn simavi, zal ile kendisinin dzgn bir resmini ekmek iin srekli fla patlatan hrriyet muhabirini de paylayvermiti yeter be ocuk. Ki kare ek, yeter. Yazk deil mi film parasna. . Diyen o patron benim patronum olmad hibir zaman ama bilirim, grdm ki her zaman biz muhabirleri savundu. Kendi gazetesinin muhabirlerinin en iyi, mmkn olan en gzel koullarda hizmet vermeleri iin hi cimrilik yapmad. . 19 nisan 1988 tarihli gazetenin srmanetinde yaymlanan, sayn babakan balkl yazsn ksmen aktaraym. Aktaraym ki hatrlayn, grn, anlayn ne basn patronlar tanmz bu lkede. Bu yaznn tam metnini de kitabn sonuna ekliyorum nk trk basn tarihinin nemli belgelerindendir. . Zal, trkiyeye iki buuk gazete yeter zihniyetiyle basn krp dkyor o dnemde. Gazete kad fiyatlar 1980den beri, sekiz ylda yzde 8 bin kadar artm, 79 misline km. . Zatalinizi ve politikanz gazetemde gn oldu eletirdik, gn oldu alkladk. Ama ahsnza olan yaknlmz hep koruduk. Bu duygumuzu, kar karya geldiimiz zamanlarda, sanrm, siz de hissetmisinizdir. . Sevdiimiz, beendiimiz, umut baladmz kiiydiniz. Izdiiniz hedefler ve uygulamay vaat ettiiniz politika bizlere ok scak gelmiti. . Ama zerine basa basa sylyorum bizler hancyz. Sizler, yle de, byle de, yolcu. . Basn yalan yazmyor. Trkiyede de yazmyor, dnyada da yazmyor. . Kabul ediyorum. Devrihanenizde basn sevilmiyor. Gazetelerimizin kamuoyunda cana yakn bir grnt tadklarn da sanmyorum. Sizin de olay, iinizin yalar eriyerek krkleyiinize her gn tank oluyorum. . Nice srrnz bize amtnz. Hepsini, kutsal bir gizlilik iinde korumaya, ikimizin de zen gsterdiini herhalde teslim edersiniz. . Hatrlarsnz, davostaydk. Sizden, ban dertte grdm bir meslek mensubumuz iin ricac olmutum. Deme sorunlar vard. Makul bir erteleme ona soluk aldrabilecekti. . Ben, arkadamdan ok, bini akn alann dnyorum. O, evini, arsasn, olmad tesisini satar, kendisini kurtarr. Ya tekiler? Onlar sokakta kalr. Beni asl kayglandran, alanlardr. . Valla erol bey, bugn iki buuk milyon isiz var. Piyasadan bin ksr gazeteci ekilmi, hi de fena olmaz. . Sonra sonra, dnp kurduka kt. Bu ne kiiliksiz dzendir ki, parmanzn bir iaretiyle, pazar gn olmasna ramen savclar alr, gazete toplatr. Bu ne onurdan yoksun devlet kurululardr ki, yine bir gz krpmanzla kadmza katmerli zamm bindirir. Yine pazar olmasna ve saatlerin akam karanlnda hayli yol almasna ramen. . Devlet organlar arasnda yer almasa da, azck fantezi, aslnda bir gerein ifadesi olarak basn da kuvvetler arasna katarlar. Ona da bir numara yaktrrlar. Buyrun, kalemimi zatliniz teslim aln. Aklnzdan ve gnlnzden ne geiyorsa, varn oraca onu yazn. . Rahmetli kemal ilcak da bunlardan biriydi. Muhafazakar tercmanda patronumuzdu. Taha akyol genel yayn mdr, zafer atay d haberler mdr. . Satld hrriyet, batt o tercman, trkiyeye iki buuk gazete yeter, bin gazeteci isiz kalsa fena m olur? Zihniyetiyle. Siz kaldk oumuz. . Kemal ilcak farkl bir ilcakt. Benim yzmden ba ok derde girdi, taha bey de iyi hatrlar sanyorum. Bana, sen bizim gazetenin komnistisin derdi, taklrd da,. Bir tek kere, bir tek haberimi, yorumumu, yazm sansrlemedi bu ekip. Hkmetle, politikaclarla, askerlerle, istihbaratlarla kaptlar zaman zaman, benim haber ve yazlarm yznden. Bask grdler ama sansrlemediler. . Trkiye, 1987de, batda herkes yapmayn derken, abye tam yelik bavurusunda bulundu. Bu bavuru 1989da kibarca reddedildi. Reddedili haberini, red raporunu nceden ele geirip nceden vermitim tercmanda. 10 kasm 1989. . Rapora gre trkiyenin nfusu, kalknmakta olan bir lke dzeyinde kalmas, siyasi ve ekonomik karlar, kltr farkll, her eyi tam yeliine engeldi. Trkiye, avrupann kltrel ve siyasi mirasnn bir paras deildi. . Aslnda bu raporun birok blm doru ve gerekiydi. Ama red yantnn bizim gazeteden, zamanndan nce kamuoyuna duyurulmas hkmeti rahatsz etmi, galiba biraz zor durumda brakmt. . Gizli raporu nasl ele geirdiimi sorgulayan ab kanad da bu erken habere biraz bozuldu ama tabii yalanlayamad. Trk bavurusuna resmi red yant, haberi izledi. . Gerekleri grmeyi reddediyorsunuz. Bu rapora tepkileriniz bile bunu gsteriyor. Avrupa topluluunun nasl bir proje olduunu, temel deerlerini incelesenize, bozulup duracanz yerde. Sen rapor peinde koacana bizim avrupa bayrann anlamn aratrdn m hi?. Bunlar okurken temkinli olunuz. Size 80li yllarn sonunda yaanan ve sylenenleri aktaryorum. O zaman abnin 12 yesi vard, imdi 27. O zamandan bu yana ok eyler deiti, onlarda da, bizde de zihniyetler farkllat. Onlarn hristiyan avrupa ryalar giderek kbusa dnt. . Bu szler zerine avrupa bayra konusunu aratrmaya baladm. Benim bildiim, bu bayrak, trkiyenin de yesi olduu avrupa konseyinden alnmt. . Evet, bayrak, trkiyenin 1949dan beri yesi olduu avrupa konseyinin at bir yarma sonunda, aralk 1955de, bakanlar konseyinde trkiyenin de onayyla benimsenmi. O zamanlar avrupa konseyi nin, trkiye dahil 13 yesi vard. Trkiye de, menderes hkmeti ve dileri bakan prof. Fuat kprl ibandayd. . Avrupa birlii, avrupa konseyi nin bu bayran 1985 te, yani tam 30 yl sonra kabul edip benimsedi. O tarihte ab nin 10 yesi vard. Bu rakam 1986 dan 1995 e kadar 12, sonra 15 oldu derken imdi 27. Bayraktaki yldz says hi deimedi. . Pardon, deiti! Ne zaman ve nerede deiti bilir misiniz? 1995 te, trkiye de! Ab genileyip ye saysn 12 den 15 e karnca trt de ve baz trk gazetelerinde 15 yldzl bayraklar retildi. Bizim meslektalarn kafalarna gre yaptklar bu deiiklikten, uyarlarn ardndan vazgeildi!. Imdi avrupa konseyi nin ve ab nin internet sitelerine girip, bu bayran anlam nedir? Sorusuna yant ararsanz, ok garip ve mantksz aklamalarla karlarsnz. Rnein bir ylda 12 ay vardr, saat hesab 12 ye dayanr gibi. . Fazla uzatmayalm bu konuyu. Ben bayran projesini sunan ve yarmay kazanan strasbourglu din adamn buldum. Kendisiyle hakl olarak gurur duyuyordu. Bir bayrak belirlenmesi iin yarma ald haberini yerel gazetelerde grm, paristeki bir katedralde, meryem ana heykelinin bandaki 12 sar yldz ve fondaki gk mavisinden ilham alp projesini sunmu. 12 rakamnn, sar yldzlarn, gk mavisinin hristiyanlk aleminde simgelediklerini ayrntlaryla anlatt, ncilden kesitlerle. . Tm ye lkeler, mslman trkiye dahil, bu projeyi benimseyip onayladlar. Sadece protestan ngilizler biraz tereddt etti ama sonunda bayrak resmiyet kazand. Meryem ana simgesi avrupann sembol oldu. Sizin efeste bile var bu sembol. Ncilde belirtiliyor zaten, hristiyanlk aleminin bir gn bu sembol altnda bir araya gelecei. . Ben, bol fotorafl rportaj stanbula gnderip grevimi tamamladm. Avrupa bayrann anlamn, kaynan yanstan bir rportaj. Ama o dnemde, tam red yantnn ardndan byle bir haberin kmasnn, zaten fkeli olan kamuoyunda olumsuz etkilerini de tahmin edebiliyorum. . Rportajn stanbula ulamasndan bir-iki gn sonra babakan zal beni arad. Sk sk, deiik lkelerde onu izlediim iin iyi tanyor saylrz ama ilikiler sadece siyaseti-gazeteci boyutunda. Dolaysyla, aramasna ardm. . Anladm kadaryla, muhtemelen kemal bey kendisine bu rportajla ilgili bir n bilgi vermi. Zal, bunun yaymlanmasnn olumsuz etkilerinden sz etmi, askya alnmasn istemi. Patron da bunun ancak benim rzamla yaplabileceini sylemi. . Babakan, sakin ve makul bir ikna abasyla nce beni tebrik etti. Sonra, abnin red yantn nceden duyurduum haberin kendilerini ok skntya soktuunu anlatt ama beni eletirmeden. Ardndan da bu bayrak hikayesinin askda kalmasn istedi. Etraf yattrmaya altklar bir dnemdi. O dnemde, ey ahali, bize red yant veren abnin bayra, hristiyan bayra gibilerden bir yayn, iyice keyif karacakt elbet. . Dorusu ben bu ii o kadar nemsemedim. Rportaj, fotoraflar yaymlanmad. Ama kamuoyunu fkelendirmek deil, sadece bilgilendirmekti. . Birka hafta sonra zal strasbourga geldi. Zamann ab komisyonu bakan jacques delors bir basn toplants yapt nce. Daha sonra (yllar sonra) fikir deitirecek olan delors, o gn, basn toplantsnda uzun uzun avrupann hristiyanlk mirasndan sz ediyor ve ok ak ifadelerle, trkler bu iin iinde yok diyordu. . Yarm saat sonra, ayn salonda, zal basn toplants dzenledi. Delorsun deerlendirmeleri kendisine aktarld. Te o zaman babakann bana dnp, madem yle diyorlar, senin o bayraktaki 12 yldz karp yerine 12 ha koysunlar dediini hatrlyorum. . Sonuta bayrak konusu trkiyede pek gndeme gelmedi, gelmesi de gerekmedi. Ama komik eyler oldu en ciddi gazetelerde, abnin ye says artt diye, bayraktaki yldz says da arttrld. Trt bile bunu yapt. 22 yldzl ab bayraklar da rettik basnda, televizyon ekranlarnda. . Gocunacak bir ey yok. Hele ki trk hkmetinin onay imzas da var bu bayrakta. Bat avrupallar bile ge uyanmlar, hl tartyorlar bu konuyu ama deitiremiyorlar artk bayra. Baz giriimler havada kald. Yapabilecekleri tek eyi yapyorlar belgelerde, sitelerde bu bayran anlamn sorgulayanlara, birlikten, beraberlikten, gklerdeki sonsuz uzlamadan sz edip konuyu kapatarak. . Adn duyunca, yanda da olsanz kart da, sanyorum ki sizin de mideniz bulanyordur artk, size de gna gelmitir. Ya ben ne yapaym? 1980den beri her gn bunlar dinle, bunlar izle, bunlar yaz. . Ama bunca deneyimden sonra, izin verirseniz, unu da not etmek istiyorum bat avrupallar, abliler aslnda bize fazla yalan sylemediler, biz onlara daha fazla yalan syledik, trkiye olarak. Onlar bizden daha ak, daha drst konutular. Szlerini duymazdan geldiimizi grnce elimize bir sr yazl belge, karar tututurdular. . Biz ciddi olmadk, ciddiye almadk. Ve tabii ciddiye alnmadk ou yerde. Steyenin bir yz, vermeyenin bin yz kara, kapdan olmazsa bacadan gireriz. . Ciddiyetsizliimiz giderek artt, iler giderek gevedi. Bir rnek vereyim isterseniz, laf bayraktan almken. Diyeceksiniz. Demeyin. Ben bilemem. Rendiim kadaryla, trkiyenin ab daimi temsilcisi bykeli volkan bozkrn memnuniyet, zafer ve gurur ifadesiydi bu. Kendisi aklad iin ismini verip yazmakta tereddt etmiyorum. Bugn sorsanz, bu eyleminden gurur duyduunu tekrarlayacak kadar bilinli bir fenerbahelidir. (bilinli diplomat demedik yani. ). Bu olay hrriyette fotorafl haber yapan gazeteci yazar zeynel lle, trkiyenin ab daimi temsilcisinin abli deil fbli olduunu sylyor ve o dnemde yazd makalede, dikkat ettim. Son iki, belki de aydan beri ab nezdindeki trkiye daimi temsilcisi bykeli volkan bozkr ile hi ab konusunu konumadk. Birlikteliimizdeki tek konu fenerbahe oldu deyip zetle unlar da ekliyor. Belli ki biraz ab konusundan uzaklama ihtiyacmz var. Zaten trkiye de kiminle karlasam, bize ab den bahsetme diyor. Hem trkiye ab den, hem de ab trkiye den skld ve yoruldu. Biraz dinlenme srecine ihtiya var. Ab iin deil, fb iin daha kolay bir araya gelir olduk. Imdilik mutluyuz. Stelik ampiyonuz. Trkiye nin brksel deki ab temsilcilii binasnda, trk bayrann yan sra, fenerbahe bayra da dalgalanyor. . Malum, belikada terristler cirit atyor. Trk elilii de srekli korsan gsteri ve saldr tehdidinde, srekli korumada. Bu elilik binas nnde gn gelir terr rgtlerinin, pkknn, dhkp-cnin paavralar bayrak diye dalgalandrlr, gn gelir trk bayra yaklr. . Diplomatlarmz fazla bir ey beceremezler bu durumlarda. Nce, pencerelerden dar bakp, ay, sktlar gene. U gstericiler gitse de binadan kp evimize dnebilsek diye diplomatik beklentiye girer, ertesi gn de belika dilerine bilmem kanc notalarn iletirler. . Nce eliliin bir terr rgt igaline uradn zannedip hemen ellerindeki terr rgtleri bayraklar katalounu amlar. Bu bayrak hangisinin?. (sakn fenerliler bana kzmasn, rahmetli kaynpederim prof. Ahmet taner klal koyu fenerli diye ben bile, kendi takmm olan akaabat sebatsporun ardndan, gnlmde ikinci sray fenerbaheye vermiimdir. Ama ne akaabat sebatsporun, ne de fenerin bayrann bir diplomatik binamza aslamayacann bilincindeyiz herhalde hepimiz. Veya byk ounluumuz. ). Belika polisi bir bayraa bakyor, bir elindeki kataloa. Pkk deil, dhkp-c deil, asala falan hi deil. Yoksa spanyollar da m artk trklere gck oluyor? Eta amblemi olabilir mi? Korsikallar kesinlikle olamaz ama. . Aka yaptm, abarttm dnmeyin. Koca fenerbahe bayra, koca binada, kk trk bayrann yannda gnlerce asl kald. . Avrupa parlamentosunda, bir kere daha, trkiye raporu grlyor. Hazrlayan, hristiyan demokrat grupun hollandal yesi parlamenter arie oostlander. Trk devleti nin temel felsefesi olan kemalizm, trk devletinin btnlne ynelik lsz bir endie kayna oluyor. Kemalizm, trk kltrnn ve milliyetiliinin homojenlii zerinde duruyor. Devletilik, ordunun gl rol, dine kar ok kat bir tavr gibi yaklamlara ncelik veren kemalizm felsefesi, trkiye nin ab ye katlmna kstek oluturuyor. . Trk halk, tsk ya, parlamento dahil birok kurumdan daha fazla gveniyor. Bu, tsk nn, trkiye nin oulcu demokrasiye doru gelimesini frenleyen bir rol olduunu gsteriyor. Trkiyede bir din devleti kurmak isteyenlerin, trkiyeyi blerek rk bir devlet kurmak isteyenlerin mustafa kemale saldrmalarnn tutarl bir yan vardr. Nk, kemalizmi ykmadan bu hedeflerine ulaamazlar. Ama a yakalama araynda gibi grnp atatrke saldranlar asla inandrc olamazlar. Trkiyede atatrk ykarak olumlu bir eyler yaplabileceini sananlar, kendi kk dnyalar iinde byk bir yanlg yayorlar. . Imdi avrupa parlamentosunda bir tanesi km, trk devletinin kemalist felsefesi yklmadka, trkiyenin abye giremeyeceini sylyor. Sylemekle kalmyor, bunu belgeleyerek, dnyann en byk parlamentosunun karar haline getirmeye alyor. . Trkiyenin milliyeti ve laik yaklam, ab ile uyuma engelmi. Trk hkmetleri, kktendincilik ve blclkten korkmasnlarm, yoksa ab ii yatarm. . Bu belgeleri, kararlar haber yapmak bile hatadr. Ciddiye almayn, grmezden gelin, ab ile ilikiler bozulmasn. . Bu parlamento szde ermeni soykrm iddialarn belgelerine, kararlarna soktuu zaman da ayn eyleri sylediniz. Sonra o belgelere dayananlar, dnyann birok parlamentosundan ayn karar karttrdlar. Avrupa parlamentosu kararn rnek gsterip, bakentlere soykrm antlar diktirdiler. Bakn, bugnlerde belika parlamentosunda gene ayn tartmalar balad. Onlar devekuu, siz devekuu. Ne de gzel anlayorsunuz! . Trkiye cumhuriyetini ynetmek iddiasnda olan insanlarn, 40 yldr sren tepkisizliklerinden. Bazlarna anladklar lisandan konuup, bir trl oha! Diyememelerinden! . . Kopenhag zirvesinde, kbrsl rumlar tam ye yapacaz, sonra, 2005te belki sizlerle mzakere balatrz diyenlere, o gzelim halk lisanmzla, ltfen durunuz yantn vermek gerekirdi. O yant iitmeyince daha da tahrik oldular, kbrs rum kesimi girerse trkiye ile mzakereler bile balamaz dediler. Oha! , ltfen durunuz! . Diyen gene olmad! Dolaysyla hi durmadan vuruyor, hi durmadan saldryorlar. . Bu arada, trk dilerinin kaliteli diplomatlar olduu gereini yanstmak adna, o dnemden bir haberi aktaraym. Bir bykelinin, ankaradan talimat bile beklemeden gsterdii doal ve profesyonel tepkinin haberi. Krtlerin isimlerini doru drst yazamamalar sorunu ortaya atld. Trk alfabesi deisin, q, x, w harfleri eklensin. Benim adm stk. Belikalym. Kimlik kartmda sitki yazyor. Hatta bir seferinde sikti yazan bir kimlik kart verdiniz, deitirmeniz iin 6 ay uratm. Rica etsem, alfabenize harfini sokar msnz?. . Bu ak hikayesinde trkiyenin rol, herhalde, kendisinden yllardr istifade edilen, duygularyla oynanan ama bir trl evlilie yanalmayan uzatmal sevgili. Ab ise her dedii yaplan, her istediinde, evlilik umuduyla koynuna girilen tafrn erkek. . Verheugen demi ki her ak hikayesi duygusal olur ama bu ite drstlk, saydamlk, ak yreklilik ve sorumluluk da olmaldr. Bir yerde baka, bir yerde baka konumak olmaz. . Bunlar syleyen drst, ak yrekli, saydam ve sorumlu erkek, ayn gnlerde, berlinde yapt bir konumada, trkiye& ,nin ab yesi olabileceine inanmadn, baka seenekler zerinde dnlebileceini sylemiti ve hrriyet gazetesi bunu yazmt. Verheugen, bu haberi nce bizzat ve iddetle yalanlad. Hrriyet ses kaytlarn internetten verince, berlindeki zel bir toplantyd gibilerden bir aklamayla geitirdiler. . Genel evde aldatma var, suni tatmin var. Orada kimin elinin kimin neresinde olduu belli deil, kimin kimle ne yapt bilinmez. Kural bu. . Tafrn erkek tatmin olsun diye gzel reformlar yaplyor. Krt asll trk kardelere krte isimler verilebiliyor, eitim, yayn haklar tannyor. . Avrupa birliinde bazlar, trkiyenin kbrstan vazgemesini istiyor. Ankarann kbrstaki garantrlk haklarn, bu konudaki uluslararas antlamalar grmezden geliyorlar! . Kbrs rum kesimi 1 maysta abye tam ye olacakm. Bu kesinmi. Eer trkiye bu tarihe kadar kbrs sorununu zmezse, rumlar artk veto hakk elde edecekleri iin, yle bir g kazanrlarm ki, ankarann ii pek zorlarm. Kbrs bir nkoul deilmi ama gerekte, kbrs zlmezse trkiye abye giremezmi. . Kbrstan vazgemek, alfabe deitirmek de yetmiyor. Tafrn erkek yeni fanteziler retiyor. Bazlar trkiye, vatikandan onay almadan abye giremez diyor. . Ab anayasasna, hristiyanlk kimliini kaztmak iin uraan vatikan, trkiyeye onay verecek!. Lme eeim lme!. . Leyla zana serbest braklsn diyorlar. Yi olur ama trk yasalarn inedii iin mahkum olan kiiyi kahraman ilan edip avrupa parlamentosunda dllendirenler, yarn terrist calana kucak amayacaklar sz verebiliyorlar m?. Laik trkiye cumhuriyetini i ve d dmanlara kar korumakla anayasa tarafndan grevlendirilmi trk silahl kuvvetlerinin zayflatlmas, itibar kaybetmesi iin aslanlar gibi denler var. Ama trk savunmasn da zayflatmak. . Ldrtlen prof. Ahmet taner klal diyordu ki, lericilik blmekten deil, btnlemekten geer. Ama yeni dnya dzeninin baz glleri, kendileri btnleirken bizi blmeye alyorlar, bunu karlarna uygun buluyorlar. . Kabalamamaya alalm. Zek zrl deiller. Bakn o dnemlerden, kopenhagdaki meslekda rfan kurtulmuun haberi. Fischer in, danimarkal bakan a syledii, trkiye ab yesi olamaz. Onlar nce uyutalm, sonra unutalm szleri belgesel dl ald. . Danimarka nn avrupa birlii dnem bakanln yapt aralk 2002 de kopenhag da dzenlenen ab zirvesi srasnda, babakan anders fogh rasmussen in izniyle ekilen belgesel uluslararas dl ald. 52 lkenin ye olduu avrupa yayn birlii (ebu), zirve srasnda alman dileri bakan joschka fischer in, danimarkal muadili per stig mller e, trkiye hibir zaman ab ye tam ye olamayacak. Onlar nce uyutalm, sonra unutalm szlerini sarf ettii vitrinin arkasndaki fogh isimli belgesele dl verdi. Bu yl marsilya da dzenlenen trenle ncs verilen golden links award dl, ebu yeleri arasnda ibirliiyle ekilen yapmlara veriliyor. . Danimarka ve sve televizyonlarnn ortak yapm belgeselde yer alan gizli ekimler, rasmussen in onayyla geen yl sve televizyonu svt de yaymlannca byk ses getirmiti. Yine rasmussen in izniyle, ab zirvesi srasnda fischer le mller in yapt grmenin gizli ekilen blm televizyonda yaymlanmt. . Gizli ekilen ve belgeselde yaymlanan blmde, fischer& ,in szlerinin ardndan mller, almanya, trkiye hakknda iki farkl dille konuuyor demiti. Bu ifadeler trkiye - almanya arasnda krize de neden olmutu. . Ab komisyonu, dzenledii bir basn toplantsnda, brksel, avrupann bakenti isimli bir bror datt. Bu brordeki bir grafikte, btn avrupa lkelerinin yerlerinde, bu lkelerdeki baz siyasi partilerin amblemleri kullanld. Trkiyenin zerinde, kapatlan fazilet partisi (fp) ile demokratik trkiye partisi (dtp) amblemleri yannda, terr rgt dhkp-c ve terr rgt tkpmlnin amblemleri de yer ald. . Sz konusu bror, ab komisyonu ve belikann yetkilileri tarafndan hazrland. Bu brorde, ab komisyonu bakan romano prodinin danman olarak komisyon bnyesinde grev yapan alessandro ovi, stefano manservisi, ricardo levy ve sandro gozi gibi brokratlarn isim ve yazlar da yer alyor. . Bymek pek balantl gsterilir. Analarmzdan, babalarmzdan, uyuyacaksn ki byyeceksin lafn az m duyduk?. Ve bunun bir kandrmaca olduunu fark etmeyen, tepkisizler srs deil miyiz?. Ab komisyonu ve belika devleti, ortak bir bror kardlar. Brkselin, avrupann bakenti olmasna ilikin bir rapor. Ine bir eit harita yerletirdiler. Ab yesi ve aday lkelerin yerlerine, o lkelerdeki baz siyasi partilerin amblemlerini koydular. . Binlerce datlan bu kitapk elimize geince, dehet iinde kaldk. Trkiyenin yerinde, terr rgtleri dhkp-c ve tkpmlnin amblemleri vard!. Ab komisyonunu aradk. Zr dileriz, yanllk olmu, gzden kam dediler. . Abnin bakenti brkselin gbeinde, terr rgt dhkp-cnin bir temsilcilii var. Bu temsilcilikte bir bayrak asl. Direkte dalgalanyor! Terr rgtnn amblemini ieren kocaman bir kuma!. Belikallar kr deiller ya. Temsilcilii de, dalgalanan bayra. Bir fotoraf. Ab yksek temsilcisi javier solana, biri kadn iki kiiyle sohbet ediyor. Elinde ampanya barda var. Muhataplar ise ona bir dosya sunuyorlar. . Fotorafa bakyoruz. Bir daha bakyoruz. Gzlerimize inanamyoruz. Solana, dhkp-cnin temsilcileri ile konuuyor. Daha birka ay nce, avrupa parlamentosunun iinde trk dileri bakanna saldran iki belika pasaportlu. Reniyoruz ki, solanann bakan olduu bir vakfn kokteylinde gerekleen bu dostane muhabbet, davet zerine mmkn olmu. Bilerek veya bilmeyerek, solana terristlerle konuuyor, dertleiyor. . Yanllkla terr rgtlerinin amblemleriyle trkiyeyi simgeledik. Yanllkla terristlere bayrak astrdk. Yanllkla onlara pasaport verdik, devlet gvencesi verdik. Yanllkla onlar kokteyllere davet ediyoruz. Yanllkla parlamentoya sokuyoruz ve bakannza saldrmalarna gz yumuyoruz. Yanllkla hibir adli takibatta bulunmuyoruz. . Abliler ankarann bu tepkisizliine baylyorlar dorusu. Baka hibir lkeye kar yaplmayan bu yanllklarn devam da, tepkisizliin rn. . Btn bu gelimelerin en n plandaki muhatab olan dileri bakan smail cem, ayn gnlerde, sirtaki arkada yorgo ile ortadouya gitti. Bakn dediler oradakilere, bizi rnek aln. Eski dmanlar, bizim gibi baarl bakanlar sayesinde dost oluyor. . Allah rzas iin, birileri yantlasn trk-yunan ilikilerinden bir tek dostluk rnei aryorum. Ege mi, hava sahas m, kbrs m, trkiye-ab ilikileri mi, hangi sorun zld? Trkiyeye maddi yardm engelleyen yunan vetolar m kalkt? Avrupa gvenliine trkiyenin katlm konusundaki yunan blokaj m son buldu? Yunanllar ermeni tezini savunmaktan vaz m getiler? Terristlerin ba calan bykeliliinde saklarken yakalanan yunan, daha sonra ayn terristlere destekten vaz m geti? Yunan parlamenterler brkselde trkiyeye kin kusmaktan caydlar m? Atina hangi dostluk jestinde bulundu?. Trk dileri uyuyarak byyeceini, uyutarak byteceini sanyorsa, farketmeli ki bu kandrmacay artk yutan kalmad. Ne trkiyede, ne bat avrupada. . Bundan birka yl ncesine kadar ab yandalar, ab borazanlarnn etkisi altnda, meydanlar bo bulmu gidiyorlard. Sylenen ok byk yalanlara inananlar ounluktayd. . Gryoruz ki ab kartlarnn baarlar, puan kazanmalar bizzat abnin baarszlklar ve puan kaybetmeleriyle balantl, paralel geliiyor. Bir baka deyile, ab son bir-iki yldr o kadar uvallad, dald ve her eyden nce kendi bnyesinde itibar kaybetti ki, deil trkiyede, dnyann her ilgili blgesinde ab kartlarnn ileri pek kolaylat. . Yandalarn susmak durumunda kald, babakann bile ister aln, ister almayn diyerek geitirdii bir dnemde kartlarn yazdklar onlarca kitaba gz atyorum. Hep ayn eyler. Ab yelii bir ykseli yolu deil, bir aldatmacadr. Stedikleri trkiyenin gelimesi deil, asrlardr silah gcyle ykamadklar trkiyeyi ekonomik ve toplumsal olarak ykmaya alyorlar. Kiyzl bir politika izliyorlar. Siyasi ahlaktan yoksunlar. Medeniyetler bulumas deil, medeniyetler atmas istiyorlar. . Trkiye abye katlrsa kendi kltrel kimliini kaybederek batnn bir paras olacaktr. Trkiyenin kendi dini, geleneksel ve kltrel kimliinden karak, avrupa kltrnn toplumsal, dinsel, cinsel ve dier tm deerlerini kabul etmesi gerekecektir. . Ab o kadar aklar verdi ki kartlar binlerce kitap yazabilirler ve ok hakl grleri savunabilirler. Ancak l karld anda haksz duruma dmeleri de gecikmiyor. Baz konularda abden alacak dersimiz yoksa da, bazlarnda da abye ders verecek durumda deiliz. Rnein, siyasi ahlak alannda. Kiyzl, ifte standartl politikalarda. . Bu kitapta uzun uzun kbrs dosyasn anlatmak niyetinde deilim. Bilinmeyen, grlmeyen kalmad. Bugn gney kbrs ab yesidir, kktc ise vardr. Bu dosya, abye byk itibar ve zgven kaybettirmitir. Abnin gerileme devrine giriinin simgesi olmutur. . Kbrs denince benim aklma ilgin bir anm geliyor, onu anlataym size. Zellikle gazetecilie merakl genler okusunlar bu blm. Ayrca, kbrs konusunda abnin gerek tavrn yanstmas asndan da ilgintir bu olay. . Ok uzun yllar belikada yaam ve gazetecilik yapm olduumdan, haber kaynaklarm da, dorusu mesleki itibarmla paralel olarak olduka fazladr. Siyasi, diplomatik, askeri ve adli evrelerde, trk toplumu bnyesinde vs. . Tarih 2 aralk 2003. Belika senatosunda alan bir (bayan) arkadam, (ah ben ne ektim bu kadnlardan) telefon etti, sabahn krnde. Ab komisyonunun genilemeden sorumlu yesi gnter verheugen belika senatosunda bir konuma yapacak. Konu kbrs. . Ben anadolu ajans brksel temsilcisiyim. Gazeteciyim. Byle bir haber tm gazetecilieri ilgilendirir. Biliyorum, tahmin ediyorum ki bu bilgi dier meslektalara ulamad ve ulamayacak bu saatten sonra. Eh, onlara haber vermek de bana dmez elbette. . Malum, gazetecilikte haber atlatma diye bir ey vardr, bizleri pek heyecanlandran. Ama inann bende o heyecan kalmad zaten. Nasl kalsn ki? Anadolu ajansnda alnca zaten trk basnnn hammal durumundasnz. Yaptnz haber en hzl ekilde tm basn organlarna, ayn anda gidiyor. Tarm bakanlna bile gidiyor. Kime, ne haber atlatacaksnz? Bizde olay, basna ve kamuoyuna hizmet olay. . Aslnda verheugen kbrs konusunda o kadar ok konutu ki, syleyebilecei yeni eyler olduunu, konumasnn ilgin olacan hi dnmyorum. Stelik ayn gn, brkselde, tbmm ile avrupa parlamentosu arasnda bir diyalog organ olduu varsaylan karma parlamento komisyonunun (kpk) toplants. Var. Trk milletvekilleri gelmiler gene, ellerine tututurulmu yazlar okumak zere. Bu toplant da rutin haber izleme sorumluluumuz asndan nemli. Zaten tm trk basn oraya odaklanm durumda. . Kocaman bir salon. Saylar 10 ila 15 kadar senatr. Ben de konumac krssnden ok uzakta, en arkalarda basn ve davetlilere ayrlm yere oturdum. Zleyiciler arasnda rum ve yunan diplomatlar gryorum. Trklerden ne diplomat, ne gazeteci, hi kimse yok. . Verheugen salona geldi. Senatrlerin konumasna fazla ilgi gstermediklerini, katlmn dk olduunu grd, keyifsiz bir ifadeyle krs koltuuna yayld ve balad konumaya. . Gnter verheugenin konumalar o dnemde ok n kazanmt. Bir ey sylyor, sonra demedim diyor, ardndan yle demek istemedim geliyor. Bunu iyi bildiimden, teybimi atm, bir yandan kayt yapyorum, bir yandan not alyorum. Ne olur, ne olmaz. . Balanga verheugen gevek gevek konuuyor, ben de gevek gevek dinliyorum. O almanca konuuyor, ben, baz senatrler gibi franszca tercmeyi dinliyorum. Bazlar da flamanca tercme dinliyorlar. Bu konuma, senato kameralarndan da kayt ediliyor. . Verheugen trk generallere atp tutuyor, trk halkn askerlere gvenmekle suluyor, seimlerde denktan deil muhalefetin kazanmas halinde kbrs sorununun zlebileceini anlatyor. Bir yandan bunlar sylyor, bir yandan da ab, kktcyi ve dolays ile seim sonularn tanmyor diyor. Daha dorusu, denkta kazanrsa seim sonularn ab tanmaz mesajn veriyor. . Burnundan ekerek istedii yere srkleyebileceini dnyor. Ama onun srtndan (onun haberi olmadan) baz eyler oluyor, farknda deil. Artk (denktan) fazla bir nemi yok. Bu eyler new york, ankara, atina, lefkoe ve brksel arasnda grld. Bu kararlar denktan srtndan (haberi olmadan) alnacak. . Konuma bitti, broya kotum ve notlarma bakarak haberi yazdm. Ankaraya ilettim, anadolu ajans haberi girdi. . Gerek siyasiler, gerekse ab yandalar, verheugenin, byle bir dnemde bunlar sylemi olabileceine ihtimal vermiyorlard. Tm televizyonlar, gazeteler brkseldeki muhabirlerini aryor, bilgi ve teyit istiyorlard. Ama muhabirler kpk izlemekteydiler, senatoda yoklard. . Lgin bir ekilde, baz meslektalar, haber atlama durumunda kalp skntya dnce beni ktlediler. Baz diplomatlar da. Bu umurumda deil, byle eyleri yaadk. Biz anadolu ajansyz. Deneyimliyiz. Gnah keisi durumuna ok itildik ama kendimizi savunmasn biliriz. Yok yle bele! Hem size hizmet iin merkepler gibi alacaz, hem de sizden kazk yiyeceiz. Olur mu yle ey, sevgili gen meslektalar?. Ancak olay ok hzl geliti. Baz televizyonlar beni aryor, rauf denktan karsna, canl yaynda karyordu. Siyasi tepkiler gibi byyordu. Verheugene bunlar syleyip sylemedii soruluyordu. . Trkiyede ve kktcde baz kanallarda, inanlmaz bir ekilde, verheugenin bunlar sylemedii, a. Ann yalan haber yapt ileri srlmeye baland. Tabii bunu yapanlar belirli kesim bunlara kar olanlar da beni aryor, haberinizin yalan olduu syleniyor, ne dersiniz gibi sorular iletiyorlar. . Mthi bir gerilim. Bir an pheye dtm. Nk ben haberi notlarmdan yazdm. Bir iki kelime hatas yaptysam bunlarn elinden kurtulamam. Derhal iime son verilmesini isteyen ke yazar, tv sunucusu ve hatta bakanlar var. Yle ki, bana telefon edip, inizden atlacaksnz, bizim iin alr msnz diyen medya yneticileri var. Ben buna da inanamyorum. Ab komisyonu her trl vicdanszl, hakszl yapabilir ama bir gerei yalanlamayacak kadar aklldr, nk bunun sonularna katlanmak durumunda kalacan bilir. . Dedim ki, tamam. Yalanlama olursa hemen istifa ederim ve bunun hesabn abden. Bir aklama, bir yalanlama olursa bana bildir. Ben konumann bantn tam metin olarak zeceim. Dedim. Bir yandan da, televizyonda, ab komisyonunun gnlk olaan basn toplantsn, kendi uydu yaynlarndan, canl yaynda izliyorum. . Dolunay komisyona girince, sevgili dostumuz filorinin hmna ve saldrsna uram. Filori, ona, anadolu ajansn yalanlayacam diyerekten barp arm. Dolunay da, istedii zaman ok gzel taknd o aalayc ifadesiyle, aman ge kalma. Ajans da u sralarda ses kaytlarn zyor. Elde teyp var. . O ana kadar elimizde ses kayd olduunu dnmemiler. Oysa, belika senatosunda, bendekilerden ayrca, sadece ses deil grnt kayd bile var. Yalan olan bu ne benden yana, ne de senatonun tercmanlarndan yana bir tercme hatas yok. Nk verheugenin tartlan szleri, bir senatrn sorusu zerine, bizzat kendisi tarafndan teyit edilmi ve bu da kaytlarda var tercme hatas olsa, verheugen kendisine tekrar sorulduunda, ben yle demedim, yanl anladnz falan derdi. . Te o zaman kyamet tam koptu. Nk ben haberi notlarmdan yazmtm ve nemli grdm bir iki blm aktarmtm. Kaset zlnce, tam szler kat zerine dklnce, benim haberde aktardklarm dnda bir sr ifade ortaya kverdi. Yahu adam bunlar sylemekle kalmam, unlar da sylemi. Beni iimden attrmak isteyen kimi siyasetiler ve dier bazlar daha sonra zr dilemek bykln gsterdiler, bazlar ise enelerini kapatmakla yetindiler. Sonradan zr dileyen ve krgnl giderenler arasnda filori de vard. Ama bu olay bende olduka derin izler brakt. Baz meslektalarmn, arkadalarmn, diplomatlarn ihanetlerini ve kalleliklerini affetmekte zorlandm. Ve biliyorum ki, eer ses kaytlar olmasayd, kktc seimleri uruna benim bunca yllk gazetecilik hayatma son verilmek istenecek, ipim ekilecekti. Biliyorum ki, o kaytlar olmasayd, haberi atlayan baz meslektalar, diplomatlar bana hi acmadan ipimi ekecekler, keyifle glmseyeceklerdi. . Sadece grevimi yapmtm, haber yapmtm. Kktc seimleri benim umurumda deildi. Rauf denkta benim gzmde sevgili ve saygl bir toplum lideriydi ama ben o habere gittiim zaman ne denkta, ne talat dnecek durumda deildim. . Neticede, bu olay bir ilk de saylmazd. A. Ada almak her babayiidin harc deildir. Tekrar tekrar sylerim, a. A alanlar basnn isimsiz kahramanlar, hammallardr. Biraz da gnah keileri. Bir seferinde de, belika babakan, tansu illerle bir grmesinin ardndan, tansu hanma baz nasihatlarda bulundum demiti de haberini yapmtm. Illerin etrafndaki yalakalardan biri, vay efendim, belika babakan kim oluyor da tansu hanma nasihatte bulunuyor diyerek bu haberi geri ektirmeye kalkmt. . Sonrasn biliyorsunuz. Gney kbrs ab yesi oluverdi, annan planna trkler evet, rumlar hayr derken. . Anadolu ajansnda almak gerekten zor i. Devletin ajans diyorlar, vurun kahpeye oluveriyor bazen, bir anda. Her eilime haber aktaryorsunuz, her eilimden tepki gelebiliyor. Bazen haberi yanl yapmanz deil, neden yaptnz sorgulanyor! Brkselde erotizm fuar haberi yaplnca muhafazakar kesim kyameti koparyor, ramazan aynda bir tren izlenince bir baka kesim amur atyor. Terristlerle ilgili haberlerde hemen mt ajan oluyorsunuz, muhalefete ucu dokunan bir haberde hkmet borozansnz, hkmete ters gelen bir haberde, hkmetin deil, yalakalarnn tehditlerine hedefsiniz. Bu hep byle oldu, her hkmette, her devirde. . Te bu deneyimlerimle, gerekten gururla syleyebiliyorum ki anadolu ajans trkiyedeki en saygn ve kim ne derse desin, dierlerine oranla en bamsz, en gl basn kurumudur. Nk dikkatlidir, titizdir, dorudur, alkandr. Siyasetilerden, diplomatlardan, iadamlarndan gelen basklara boyun ediimiz gn iimizin biteceinin bilincindeyiz hep. . Stten az yanan yourdu fleyerek yermi ya, bu verheugen olayndan sonra ben zerimde en az iki teyp olmadan bir haber izlemiyorum artk. Trkiyede ortam kartka, gerginlik arttka iimiz zorlayor. . , danimarka avrupa hareketi tarafndan dzenlenen medeniyetler aras ittifak trkiye& ,nin rol konulu bir toplantda konuuyor. Kk bir salona ylm insanlar. Ben de sktm bir keye, her elimde birer teyp var. Babakan iyi trke biliyor, tercme sorunu da yok. Ne sylerse, yazar geerim. . Zeynel lle strasbourg kaynakl haberini hrriyetten patlatm, avrupa nsan haklar mahkemesinin trban karar km, bazlar bu ie ok bozuk. Trk devleti hakl bulunmu. . Babakan, konumasnda, niversitelerde barts yasa yznden yz binlerce kzn okula gidemediine iaret ederek, bu bizim nmzde bir sorundur ve er veya ge zlmelidir. Bu, bana gre din ve vicdan zgrlnn, eitim zgrlnn kstlanmasdr dedi. . Ama bundan sonras sorun olacak. Sadece bana deil, babakana sorun olacak. . Bana sorun olacak, nk gene yalnz kaldm. Bu haber a. Adan gidecek btn trkiyeye. A. A olmasa, bu haber de yok. . Bana ne! Banttan zer veririm. Ayrca bu babakan mert adamdr, ben sylemedim demez. . Yle devam etti ahm nin son karar var. Ben bu kararlara ayorum. Baz hukuki yorumlara, baz ke yazarlarna baktmz zaman, bizim yaklam tarzmz bunlarn hukuka saygs yok diye deerlendiriyorlar. . Babakan oldu. Neyle oldu? Gene yargyla, deien, gelien yasalarla oldu. Ahm nin verdii bu karara ben yarg karar olarak uyarm, ama haklar, zgrlkler noktasnda doru bakmam. Niye? Nk nasl olur da bir insan ban rtyor diye eitim, din ve vicdan zgrl ortadan kalkar? Nan hibir zaman yasann nne geemez diyor. Benim bu kzmn byle bir iddias yok ki. Nanc byle olduu iin ban rtyor, o halde sayg duymak lazm. Mahkemenin de bu konuda sz syleme hakk yoktur. Sz syleme hakk din ulemasnndr. Aarsn o dinin mensubuna, musevi ise o dinin mensubuna, hristiyansa o dinin mensubuna sorarsn, bunun dinde gerekten emredici bir hkm var m? Varsa sayg duymak zorundasnz. Yoksa ayr bir konudur, o zaman siyasi, ideolojik olur. O farkl bir olay. Dinde bunun yeri varsa sayg duymak zorundasnz. Ben diyorum ki dinde bunun yeri var. Biraz bu alanda mrekkep yaladk. Bu alanda hi alakas olmayanlarn, slam dininin aydnlarna sormadan byle bir karar farkl bir yere ekmek suretiyle vermek yanltr diye dnyorum. . Kence iddialar konusundaki bir soruyu yantlarken, trkiye de ikence vardr ifadesini kabul etmiyorum. Ben masa banda yazarak gelmedim, damdan derek geldim. O ileleri yaayarak, bilerek gelen bir kiiyim. Bunlar fransa da, almanya da, ngiltere de, buralarda olmuyor mu? Televizyonlarda avrupa lkelerinde olanlar, polisin yaptklarn niye gstermiyorsunuz? Dedi. . Kadn haklar konusunda eksiklerimiz var, ama yllarn birikimi sz konusudur. Baz gelenekleri amak kolay deil. Olmazsa ne olur? Olaca zaman bekleriz. Bizim kaybedeceimiz bir ey yok. Biz zaten yryoruz. Biz bu gnlere ab ile gelmedik. Ab, trkiye yi almak durumundadr. Trkiye nin ne kadar menfaati varsa, ab nin de o kadar menfaati vardr. Eer ab medeniyetler aras ittifak istiyorsa, en nemli imento trkiye dir. Ama biz hristiyan kulb olarak kalacaz diyorsa, biz de hayrl olsun deriz. Kopenhag siyasi kriterlerinin adn ankara siyasi kriterleri koyar yolumuza devam ederiz. Merak etmeyin, dargnlmz, ksknlmz olmaz. . Babakan recep tayyip erdoan, trban konusunda sz hakknn mahkemelere deil ulemaya ait olduu yolundaki szleri youn eletirilere neden olunca aklama yapmak durumunda kald. Erdoan, milliyet in yorumsuz balyla manetinden duyurduu, resmi haber kurumu anadolu ajans nn aynen verdii, dn gn boyunca ekranlarda birebir yaymlanan szleri konusunda, yanl izlenim yaratt iddiasyla medyay, bilirkii gr almadan trban yasan onaylad iin de ahm yi sulad. Erdoan n tartma yaratan szleri, dn babakanlk szcs akif beki tarafndan yaplan yazl aklamayla yumuatlmaya alld. . Bu izlenim kesinlikle gerei yanstmamaktadr. Sayn babakan, ahm nin uzmanlk gerektiren bir konuda bilirkii grne bavurma gerei duymadan karar oluturmasn eletiri konusu yapmtr. Dolaysyla, barts yasayla ilgili uygulama sz konusu olduunda, slam dini bilginlerinden gr istenmeden oluturulacak kanaat ve grlerin eksik kalacana iaret etmek istemitir. Mahkeme heyetinin, ihtisas gerektiren bir dosyada kendilerini konunun uzman yerine koyarak sz syleyemeyeceklerine dikkat ekmitir. Sayn babakan n szleri bu balamda deerlendirilmelidir. Aksi takdirde, dnyevi hukuk alanna giren bir dzenlemenin, din bilginlerine braklmas gerektiini sylemesi sz konusu deildir, olmamtr da. Sayn babakan asndan, barts yasana ilikin uygulamalarn, mahkemelerin grev ve yetki alanlarna girdii hususu aktr. Ancak bireylerin dini inan ve deerleri de dikkate alnmaldr. Sayn babakan, deerlendirmesinde bunu vurgulamtr. Yanl yorum ve maksad aan haberlerden kaynaklanabilecek gereksiz gerilim ve tartmalarn nne geilmek amacyla bu aklamann yaplmasna gerek duyulmutur. . Kutann avrupa turuna kaca haberi 2000nin eyll ay banda gelmiti. Nce, belika ve fransada temaslarda bulunacakt. Sonra srada dier avrupa lkeleri de vard ve tarihler belirlenmiti ama ilk deneyim. Fp genel bakannn brksel temaslar, bu ehirdeki trk basn mensuplarnn izlemeye altklarna oranla o kadar dk dzeyde ve uyduruk geiyordu ki, gazetecilerin ounluu bu gerei saklamadan, acmasz balklarla haberleri yansttlar. Biz, anadolu ajansnda, her zamanki tarafsz ve yorumsuz yaklamla lideri izledik. Daha dorusu, bir muhabirimiz onu izledi, ben temas kurduu batllar. Parti yanda gazete de, hemen her gn haberlerimize yer verdi, tabii kendi muhabirinin imzasyla ama bizim haberlerden kelime bile deitirmeden!. . Bu temaslarn en ilginci, nato genel sekreteri george robertsonla olmas planlanand. Bir belirsizlik ortam vard. Nato szcleri, robertsonn kutanla deil, bir grup trk parlamenterle greceini sylyorlard ve trk delegasyonundan kendilerine 5-6 kiilik bir. Nato ok rahatszd. Kutan, 27 eyllde, yars parlamenter olan bir heyetle robertsonn yanna girdi. O arada kendisine nato iinde basn aklamas yapmamas gerektii de bildirildi. . Yarm saatten az sren, tercmanl nezaket ziyaretinden sonra, fp bakan ve beraberindekiler natodan ktlar. Srekli akreditasyonu olmayan gazeteciler ieri alnmamlar, d kapda bekliyorlard. Natonun dna gelen kutan arabay durdurdu, indi ve bir deme verdi. . Muhabir arkadan bana getirdii ses bantn dinlediim zaman kulaklarma inanamadm. Robertsonn nemli bir konsey toplants nedeniyle kendilerine fazla zaman ayramadn belirten kutan, halen zenle sakladm banttan zdm ekliyle, aynen unlar sylyordu. . Dier gndeme getirdiimiz bir mesele, bundan bir sre nce, eitli yaynlarda, (komnist blokun kmesinden sonra nato iin en nemli ve dikkat edilmesi gereken tehlike doudan gelecek olan islami kktendinciliktir) gibi yaynlar yapld. Bu, huntingtonn medeniyetler atmasn hatrlatan bir beyan idi. Ancak memnuniyetle gryoruz ki, bir sreden beri artk slami kktendincilik gibi bir tehlike gndeme gelmiyor. Bu, dnya bar ynnde fevkalade tehlikeli olan bir anlayt diye grlerimizi ifade ettik. Benim yetkim olan benim sylediklerimdir. Nato genel sekreteri herhangi bir aklama yapmadna gre onun sylediklerini aklamaya kendimi yetkili grmyorum. Ancak, genel anlamda, sayn genel sekreter bizim sylediklerimize ok byk lde itirak etmitir. . Nato szclerine gidildi, soru elbette soruldu. Ve elbette yalanlama patlad. . Bu arada belirtmekte yarar var ki, natonun kurallarna gre, resmi aklamalar szc tarafndan yaplr. Sorulara yantlar da szcler verirler ama o durumda, szc denmez, st dzey yetkililer ifadesi kullanlr. Btn uluslararas ajanslar ve akredite gazeteciler de bu kural bilir ve uygularlar. . Grmede, katlmclarn bir hatra fotoraf ekmelerine izin verilmi, bu fotoraf baz gazetelerde kmt. Oysa nato, basnn fotoraf ekmesini, her nedense, yasaklamt. Dolaysyla, ieri alnmayan foto muhabirlerinin protestolar karsnda , st dzey yetkililer, zgnz. Biz byle bir. Yaklam beklemiyorduk. Hatra fotoraf ekmek istediler, genel sekreter de gvendi. Avrupa parlamentosu yelerinden avusturyal sosyalist hannes swobodann, kutanla grmesinden sonra, fp kapatlmamal grlerini uzun uzun haberlerimizde yazdmz zaman bu haberleri gzel gzel kullanan bir fp yanda gazete, natonun yalanlamasn getiimizde bize ate pskrd. Manetteydik yani. Bir gn nce, kutann temaslarn yanstan trk basnn televoleci medya diye eletiren bu gazete, bir gn sonra anadolu ajansna saldryor ve resmi asparagas manetini atyordu. . Nceki gn brkselde nato genel sekreteri ile gren kutan, kta yapt aklamada natonun gndeminde islami kktendincilik meselesi yok demiti. Natonun bu olumlu yaklamndan rahatsz olan arpk zihniyet, devletin ajansna sipari haber yaptrtarak, nato st dzey yetkililerinin olmayan aklamalarn kamuoyuna duyurdular. . . Kutan bey brksele gelecek, nato genel sekreterine , slami kktendincilik diye bir tehlike yok dedirtecek ve biz bunun yalanlandn, kutann yalan sylediini duyuracaz. Sipari haber yapmak kolay m? Yakalandk ite!. . Kutan haberlerine, deitirmeden, muhabirinin imzasyla yer vermeye devam ediyordu! Getiimiz haberler elimizde, yaynladklar haberler elimizde. Karlatrma olana her zaman var!. Ve birka gn sonra ntvde, murat birselin karsnda konuan recai kutan, nato genel sekreterinin kendisine slam dinini tehlike olarak grmediklerini sylediini bildiriyordu. Hem kendini, hem kendi gazetesini yalanlyordu kutan. Yoksa gazetesi mi onu yalanlyordu, anlamadm. . Dedirtiyordu robertsona. Partizan gazete, bu szleri deil, natonun yalanlamasn yalanlyordu. Ve sonra da, kutan, ok farkl konuarak taraftarlarn mahup ediyordu. . Bu arada birka partizan eve telefon edip tehditler savurdular ve talihsiz bir ekilde balar derde girdi. Klal cinayetinden beri, belikadaki evin telefonlarnn izinli olarak dinlemeye alndn bilmiyorlard. Ikayette bulunmadmz, bunlar ciddiye almadmz uzun uzun anlatp paalarn kurtardk, farkndalar m bilmiyorum. . 2004, ekim ba. Ab komisyonu, trkiyeye ilikin nl ilerleme raporlarndan birini daha aklad. Bu raporda, trkiye ile katlm mzakerelerine balanmas iin karar organ olan ab konseyine olumlu gr bildiriliyor ve ok ar koullar ne srlyordu. Zamann komisyon bakan romano prodi, yapt ilk resmi aklamada, trkiyeye evet diyoruz dedi ve ekledi bu bir oui qualifiedir. . Gerekten, qualifi, qualified, qualificato kelimesinin bir anlam zor koullu olarak szlklere giriyor. Bir anlam da nitelikli, yetenekli. . Nitekim babakan erdoan, strasbourgdaki ilk aklamasnda, kouldan sz edilmediini savunup, bunu nereden karyorsunuz? Diye gazetecilere sordu. Babakann bu szleri fransz le monde gazetesinde bile haber ve yorumlara konu oldu. . Neticede koullu kelimesinin doru tercme olduunu ilk nce ab komisyonu, bizzat, internet sitesinden duyurdu. Sonra da prodi ve verheugen, basn toplantlarnda, qualificatodan vazgeip, her lisandan koullu deyip ii bitirdiler. . Ne demekti, koullu evet? Koul moul yok, mzakereler balyor. Milletin keyfini karmayn kardeim. . Dnelim o gnlere, zgrce yazabildiim bir yazya. Yle demiim bir ke yazsnda. Phesiz ankarada, trk devletinin gl odaklar tarafndan belirlenen stratejiyi ve sava taktiklerini brkselde, kasmpaal gcyle mkemmel uygulayan erdoan, ablilere mrleri boyunca unutamayacaklar anlar yaatt. Yle ki, siyasi amarlar yemekten bunalm olanlardan biri, lksemburg dileri bakan jean asselborn, erdoann satakan tavrndan basn nnde yaknrken, yahu, azmz ak kald! Bu adam bizi hal tccar gibi grd. Haly satn almadan nce, pazarlk iin, defa vazgeip dkkandan kar gibi yapt diyordu. . Oysa, mteriyi enayi yerine koyan irkin tccar ab idi. Brksel zirvesinin ilk gecesinde, gerekten ylk yz ifadeleriyle dnya basnnn nne kp, trkiyeye yeil k yakyoruz. Tarih veriyoruz diyen ab liderleri, ayn gece, kbrs cumhuriyetinin hemen tannmas (bylece kktcnin haritadan silinivermesi) bata olmak zere, bir seri koulu erdoann imzasna sunuyorlard. . Erdoan, bana msade. Tarihiniz sizde kalsn, ben gideyim deyince, birka saat iinde iler deiti. Yzlerdeki o ylk glmsemeler donuklat. Trkiyeye git o zaman! Demek cesaretini gsterecek, bunun sorumluluunu stlenebilecek bir tek bat avrupal lider ortaya kamad!. Koullar, adaletsizlikler, ayrmclk ortada. Abliler kbrs cumhuriyetinin tannmasna ynelik adm atlmadka mzakereleri balatmayacaklar. Ab komisyonu, trk igcnn serbest dolamna kalc kstlama nermiti. Yani trk iisi, tam yelik olsa bile, abnin dier lkelerinde alamayacakt. Zirvede bu ifadeler daha da sertletirildi ve kstlama tm trk ahslara ynlendirildi ki bu, abnin en temel ilkesine, dolam zgrlne aykr! Ne yani? Ab yesi olup bu lkelere gene vize alarak m geleceiz?. Mzakereler balar ama her an durdurabiliriz. Nasl biteceini bilmeyiz, garanti vermeyiz. Kt biterse baka formllerle trkiyeyi elde tutmaya alrz gibi mesajlarla karar sulandran abliler, bunlar yaparak sadece trk kamuoyunda deil, kendi kamuoylarnda da itibar yitirdiler. . Neticede, dnya basnnn nne kp, uslu uslu, trkiye er ge ab yesi olacaktr. Ankara protokoln imzalamak, kbrs cumhuriyetini tanmak anlamna gelmez. Tarih yazdk, tarihi bir karar aldk. Trkiye avrupaldr dediler ve bu szler tm yabanc basnda yer buldu. Dn olmayan adm nihayet atld, uzun ince yoldaki maratonun hareket noktasna nihayet gelindi. . Nce, avrupa parlamentosundaki tarihi manzaray hep birlikte, gzlerimiz yaararak izledik. Yzlerce parlamenter, ellerinde trke, ngilizce, franszca, hollandaca, fince pankartlarla, trk ve ab bayraklaryla, trkiye ile mzakerelerin balamasna evet dediler. . Yani garp cephesinde deien bir ey yok. Biz o evet pankartl parlamenterlerin byk ksmnn gerek niyetlerini biliyor, gryoruz ama imdi onlar da grdler ve bildiler ki, gereinde, zaman gelince trk devleti, trkiye cumhuriyeti, babakan, dileri bakan kim olursa olsun, ben bym, onurluyum, glym ve muhta deilim demesini, rest ekmesini biliyor. . Zaman sadece trkiyeyi deil, onlar da ok deitirecek. Eer, bugn avrupa parlamentosu bnyesinde salam temeller oluturan ar sa ve ab kartlar, 10-15 yl iinde bu kurumu tamamen kertme hedeflerine ulaamazlarsa, o zaman kurum daha mkul ve kendi menfaatlerini bilen politikaclarn elinde olacak demektir ki bu da trkiyeye kar tavrn tamamen deiecei anlamna gelir. . Fransa cumhurbakan chirac, feci skm bir durumda, lkesinin televizyonunda dil dkyordu. Heyecanla dinliyor, fla haberler geiyordum. Ab biraz kktr, trkiye byktr. Trkiyeye ihtiyacmz var. Dlamamak menfaatimiz icabdr. . Trkiye, 15-20 yl boyunca her istediimizi yapsn, mzakereleri tamamlasn. Bitince, son sz referandumla fransz halk syleyecektir. Stemezseniz trkiye abye giremez. . Hayr diyor. Merak etmeyin, siz he demedike bu i olmaz. . Imdi btn bunlar bir kenara brakp esas zorlu mcadeleye bakmak istiyorum. Gelecei pek parlak gzkmeyen, beni zen ve endielendiren bir durum. . Drt yl oldu balayal. Onda biri tamamland bile, baaryla! . . Abli mttefiklerimiz trkiyenin igal kuvvetlerinden pek sk sz ederler. Onlara sorarsanz, kbrs cumhuriyetinin bir blm trk igali altndadr ve bu ok ayp bir eydir. Bu devirde byle eyler olmamaldr. Nsanlara kendi geleceklerini belirleme hakk verilmeli, onlar koruyacaz bahanesiyle askerler gnderilmemeli, siyasi mdahelelerde bulunulmamaldr. Bir devletin kendisine ait olmayan topraklarda stratejik, ekonomik, insani, tarihi gerekeler ne srerek varlk srdrmeye kalkmas olacak i deildir. . Kbrsn corafi konumu, oradaki trklerin yaadklar, yakn tarihte olup bitenler hi kimsenin umurunda deil. Nemli olan, aday trkiyenin de sayg gstermesi ve uygulamas gereken ab deerleri. . Kolay var. Aalm nmze bir ab haritas, bakalm. Ama sakn herhangi bir harita olmasn bu, abnin kendi retiminden gelen bir harita olsun ki yanllklara meydan verilmesin. . Bu haritada, en azndan bir blmnde gznze kapsama alan dnda braklm trkiye taklacak nce. Uff be diyeceksiniz, u lkenin muhteemlii harita zerinde bile ne kadar arpc!. . Bunu sylemeyin, dnmeyin. Sras deil, hedef bu deil. Ayrca bunu abliler bizden iyi gryorlar, btn sorun da oradan kaynaklanyor. . Drste sylemek isterim ki trkiye-ab ilikilerinde bu konu yllardr beni en fazla sinirlendiren, dndren ve isyan ettirendir. Abli dostlarmla en byk kavga konumdur bu. Ve bir gazeteci olarak trkiyede hi anlatamadm, anlatmaya kalktmda ab kart kemalist damgas yediim olay bu. . 15. Yzylda keiflerle balayan smrgecilik gnmze kadar devam etmi, ediyor. . Roma mparatorluundan balyor, hal seferlerinden geip portekiz, spanya, hollanda, ngiltere, fransa, belika. Liste uzayp gidiyor. . Kskanmayalm. Bizim atalarmz bu ii becerememiler, ne yapalm (! ). Smrgeci miras yemek farkl bir ey, belikada yaayanlar iyi bilir. . Bat avrupallar, 20. Yzyln ikinci yarsnda smrgecilik ifadesinden rahatszlk duymaya balayp buna baka isimler vermenin yollarn aradlar. . Abnin temelinde belirli antlamalar var. Roma antlamas, maastricht antlamas, amsterdam antlamas vs. . Brezilyaya komu, atlas okyanusu sahillerine bakan bir. Fransz smrgesi. (hay allah! Baka bir sfat bulamyorum bir trl. ). Christophe colombun 1493te ulat bu adalar, 16. Yzyldan itibaren franszlarla ngilizlerin sava alan olmu. 1816dan beri fransz smrgesi. . Abd sleri de var buralarda. Zaten pek ok ab smrgesinde abd sleri, askerleri var. . Amsterdam antlamasnn 299-2 maddesinde resmen tannan bu ab topraklarna baktnzda sadece toplam 4 milyon nfus ve birka bin kilometre kare arazi grmeyin. Bunlar sayesinde ab, dnyann en geni karasularna sahip. 25 milyon kilometrekare. . Bu ab yrelerindeki doal kaynak ve zenginlikleri ben size anlatmayaym uzun uzun. Altn, eker pancar, kahve, kakao, muz, deniz rnleri. . Ab 50 yldr bunlar hedef alan, 10ar yllk ortaklk rejimleri belirliyor. En son 2001de yapt, 2011de bir daha yapacak. Ama, bu alanlarn ekonomik ve sosyal geliimine katkda bulunmak, ekonomik gl balar oluturmak. . Ablilerin bu topraklar tam olarak bnyelerine alamamalarnn ana nedeni, ok sorunlu, tartmal, kavgal alanlarn sz konusu olmas. Bazlar birlemi milletlerin smrge olmaktan kurtarlacak topraklar listesinde yer bulmas. . Burada bir parantez aalm. Abnin eitli isimler vererek kvrtt smrgelerine bm smrge demekten ekinmiyor. Bmnin 1960 sonunda ald bir kararda, smrgeletirilmi lkelerin ve smrlen halklarn varlna son verilmesi hedefleniyor, eitli nlemler alnyor. Bugnk aamada, bmnin belirledii, smrgelikten kurtarlacaklar listesinde, ab antlamalarnda, ab topraklar diye yer bulan blgeler de var. Rnein, yeni kaledonya, trk adalar, bermuda. . Imdi dnelim ab antlamalarndaki iki numaral smrgeler kategorisine. Ngiltere, fransa, hollanda ve danimarkaya anayasal olarak bal topraklara. . Ab, bu yrelere mallarn bol bol pazarlyor, oralardan gelecek ithal mallarna ise bol bol kotalar koyuyor. (bu durum size bir eyler hatrlatyor mu? ). Ngilizlerden balayalm. Bu smrgelerin hepsi kralie ii. Elisabethin mal, londra hkmetinin ynetiminde. Kuzey amerika ile gney amerika arasndaki, ngiliz, fransz, abd smrge adalarndan biri. Brkselden veya londradan 4-5 bin kilometre uzakta, 15 000 kiinin yaad,100 kilometrekarelik bir ada. . Milattan 600 yl nce buralara yerlemi arawaks yerlileri 1650 ylnda aday igal edip smrgeletiren ngilizlere kle oldular ama hibir zaman tam anlamyla havlu atmadlar. Bamszlk mcadelesi gnmze kadar srd. 1967de, referandumla, yzde 99la tek tarafl bamszlk ilan edildi. . 1969da, bu kez ngilizlerin dzenledii referandumda, yine ayn ezici ounlukla bamsz cumhuriyet ilan sz konusu oldu. Ngilizlerin adaya gnderdii mzakereci snrd edildi. Bundan birka gn sonra londra oraya paratlerini gnderdi, ada ngiliz kraliyetinin deniz ve hava kuvvetlerinin igali altna alnd. . Gal kuvvetlerinin amac, aday dzene sokmak olarak akland. Yerliler pek tepki gsteremediler, sadece ngiliz askerlere tkrmekle ve hakaret etmekle yetindiler. . Ayn blgede, 360 kadar ada ve adack. Ngiliz kraliesinin hkmranlnda. 53 kilometrekarede 80. 000 kii yayor. Ngilizler 1600l yllarn banda, afrikadan da getirdikleri klelerle buralar igal ettiler, ayn yzyln sonuna doru smrgeciliklerini resmiletirdiler. . Ayn blgede, 50. 000 kadar insann yaad bu ngiliz smrgesi adalarn isminin nereden geldii pek belli deil. Bir kakts ismi olduu syleniyor. Trk olduuna gre daha sempatik bir iek ismi bulamazlard zaten. . Gney amerikann altlarnda, arjantin sahillerine 600 kilometre, londradan 12 bin kilometre mesafedeyiz. 2. 000i ngiliz askeri olmak zere 30. 000 kii yayor adalarda. Hatrlarsanz, 1982de ngiltere ve arjantin bu adalar yznden resmen savaa girmilerdi. Ngiliz ordusu kazanmt bu sava. Ciddi bir kriz yaanm, 1000 kadar asker lmt. Arjantinlilere gre, elik bilek margaret thatchern petrol ve maden ocaklar savayd bu. Ngilizlere gre ulusal onur sava. . Antarktikada, gney kutbunda, 200 kadar insann yaatld 1,7 milyon kilometrekarelik alanlar var. Bu, uluslararas hukukta tartmal bir baka igal. . Londradan 15-20 bin kilometre uzakta, byk okyanusta pitcairn adas var, kralienin. Karaiblerde cayman adalar var. Saymakla bitmiyor da abnin resmi kaytlarnda ngiltere topraklar gzken bu kategori 12 blge. . 2014-2018 arasnda bir referandum yaplarak, son 10 yldr sz edilen bamszlk konusunda halkn gr istenecek. Yeni kaledonya, bmnin smrgecilerden kurtarlacak topraklar listesinde yer alanlardan. . Hollandann atlas okyanusunda antil adalar. 1. 000 kilometrekarede yaayan 260. 000 insan bamszlk istemiyor, kralie beatrixin hkmranlnda kalmay tecih ediyorlar. . Danimarkann atlas okyanusundaki far er adalar da, 1. 400 kilometrekarede yaayan 50. 000 nfusla 1818ten beri bamlln srdryor. 18 zerk ada. . Ab yesi, ab topra saylyordu. Tam ye. Ama grnland referandum sonunda abyi terk etti! Cebelitarkn durumuysa daha da vahim, nk bmnin smrgecilerden kurtarlacak topraklar listesinde. . Yani bm, bu topraklar abnin elinden kurtaracak. . Dnyann en byk adas. Danimarkaya bal zerk topraklar, eyalet. 2. 166. 000 kilometrekare,,, 60 bin nfus. Para birimi imdi danimarka kuronu. Adann yzde 84 buz, buzul. . 1721den beri vikinglerin smrgesi olan grnland, 1953te, yeni anayasa ile eyalet oluverdi. Danimarkallar, bu adann vahi sakinlerini kendilerine uyarlamak iin ok uratlar, ocuklarn zorla avrupa ktasna, eitime aldlar, dil rettiler. Onlar kuzey danimarkallar olarak adlandrdlar ve medeniletirmeye altlar. . 1972de, danimarkada abye girelim mi, girmeyelim mi? Referandumu yapld. Grnlandllar girmeyelim dediler ama dierlerini izlemek zorunda kaldlar. Danimarka 1973te ab yesi oldu, grnland da beraberinde. . Grnlandda bamszlk mcadelesi 1977den itibaren sertleti, younlat. Milliyeti partiler ortaya kt. 1979 banda, kuzey danimarkarllara danimarka kraliyeti bnyesinde i zerklik verildi. Artk grnlandn bir parlamentosu vard ve bu parlamento, 1982de bir referandum dzenleyip abden kyoruz deyiverdi. . Neden ktlar, biliyor musunuz? Bata balklk sektr olmak zere, kendilerini ve ekonomilerini korumak iin. Zgr kalmak iin. Karasularna kocaman gemileriyle serbeste girip balklarn avlayan dier ablileri engellemek iin. . Ngiltere ve kuzey rlanda tarafndan ynetilen, zerklii olmayan, spanyann hkmranlk istedii cebelitark, 30. 000 kadar insann yaad 6,5 kilometrekarelik bir alan. Bu insanlar, avrupa parlamentosu seimlerine de katlyor. Cebelitark tam bir ab yesi, ngiltere ile. Ngiltere gibi avro alan dnda kalyor. . Cebelitarkn bamszl konusu, bata bm olmak zere eitli platformlarda ele alnyor. Bm, 1968den beri, yani tam 40 yldr ngilizlerden geri ekilmelerini istiyor. Spanyollar bastryor, bu topraklar istiyor. . Skldlar srekli zerlerine gitmemizden, bunaldlar. Hele u laiklik konusunda. . Trkiyedeki laiklik tartmalarna girmekten hi holanmyorlar, nk bu onlar ok ayor. Ve de ucu onlara fena dokunuyor. . Trkiye ve fransadaki laik devlet yapsn anlamakta glk ekenler ounlukta. Din ve devlet ilerinin kartrlmas ok da aykr gzkmyor birok ab memuruna. Laiklik ile dinsizlik, inanszlk ayn eyler gibi onlara gre. Hepsi nemsiz. . Abnin uzmanlk alanlarndan birisi de, son derece nemli ve temel baz konular, iin iinden kamad durumlarda hasralt etmek becerisidir. Tpk smrgecilik dosyas gibi. . De bu dosyalardan ite. Ne kadar az sz edilirse o kadar iyi. Ab, bu konuda fetvalar vermeye yetkili ve yetenekli deil. . Trkiye bugn ab yesi olsayd, muhtemelen birinci kategoride, belki de, iyimser bir deerlendirmeyle, ikincide yer alrd. Hi de ho gzkmeyen bu tespitin nedenlerini anlamaya almak iin nce laiklik kavram zerinde biraz daha fazla kafa yormak, sonra da ada lkelerde laiklik mcadelesinin nereden nereye geldiini grmek gerekiyor. Bunu yaparken, kafalarmza ilenmi veya ilenmeye allan baz nyarglar ve sloganlar da bir kenara brakmay deneyelim laiklik, dinsizliktir, laik trkiye cumhuriyeti bu temel ilkesinden asla taviz vermemitir, dinciler kazanyor, laikler kaybediyor. . Ayrm her ne kadar rahatsz edici ve tehlikeli bir yaklam gibi grnyorsa da, konuya kresel bir adan baktmzda bunun kanlmaz ve asrlardr var olduunu kabul etmek durumundayz. Ancak, dindar da, laik. De hibir ekilde aalama, dlama unsuru olamaz. Her ikisi de, saygdeer din, ideolooji veya felsefeleri temel alyor. Stelik hem dindar hem laik veya hem laik hem dindar olmak da mmkn, belki de en gzeli. . N kresel tanmn yapmak nispeten kolay bir dine inanan, tanrya bu kanaldan ulaan. Dnyada milyarlarca dindar var. Bunlarn ok byk bir blm aklbanda, saygn, deerli, sorunsuz insanoullar. Ve yine ok byk bir blm, dinlerini baka ekilde yaayamayacaklarnn bilinciyle, laiklik ilkesine gnl balyor. . Aralarnda, greceli olarak az sayda ar dinci var. Bunlar laiklii reddediyor, dinlerinin toplumda ve siyasette hakim olmasnn mcadelesini veriyorlar. Tabii, kresel boyutta birbirlerine de dyorlar. . Esas kavram kargaas laik kesimde yaanyor. Hele trkiye sz konusu olduu zaman, inanlmaz eyler duyuyoruz. Laiklik elden gidiyor deyip de bunu bir akp hkmetine veya bu partinin bal gibi de hak ettii seim zaferlerine balayarak iin iinden syrlmaya alanlar dorusu beni hayal krklna uratyor. Laik cumhuriyetin kalesi olan ankayaya bir din sembolyle girilmesi, laikliin elden gittiini deil, gerek anlamda var olmadn gstermez mi daha ziyade. Laiklik sloganlarla deil, anayasalarla, yasalarla ve bunlarn getirdii somut uygulamalarla vardr, varsa eer. Bir cumhurbakannn, ei trbanl diye makamna kmasn, bir kraln, kralie ha kolye takyor diye tahta oturmasn, anayasann ruhuna aykr gerekesiyle engelleyemezsiniz. Varsa somut yasalarnz, byle bir ey zaten olmaz. Rnein fransada olmaz. Ama ngilterede, danimarkada, belikada bal gibi olur. Oluyor nitekim. . , bu da ayr bir tartma. Ama ben, inanl bir laik olarak, trkiyede, atatrk dneminde olaanst, mkemmel devrimlerden biriyle gen cumhuriyetin temeline oturtulan laiklik ilkesinin son 60 yldr nasl yava yava kemirildiini, trplendiini, sulandrldn ve bu hale getirildiini gryor, bugn akpye laf edenlere iin iin kzyorum. Nasl grmezden gelirsiniz, atann partisi chpnin, atann ordusu trk silahl kuvvetlerinin bu alandaki sorumluluklarn, gemiteki sorumsuz, bilinsiz davranlarn, hatalarn?. . Ama biz imdi bu tartmalara girmeden, konuyu trkiyeye indirgemeden, kresel baka dnelim ve ar dincilerle laikler arasnda asrlardr sregelen mthi kavgann hangi aamada olduuna, kimlerin kazandna, kimlerin srekli ilerleme kaydettiine bir gz atalm. Ben eitli gzlem ve verilerle abdeki durumu sizlere aktarp son deerlendirmeyi gene sizlere brakmak arzusundaym ama frsat bu frsat, en batan, bireysel grm de burada not etmeme izin verin. Trkiyede ar dinciler, abden destek umuduyla lkenin ab srecini destekleyerek kendi kuyularn kazyorlar. Aslnda onlar bu sreci desteklemiyor, destekler gzkerek ve abnin geleceinin karanlk olaca inancyla, srecin imdiki aamada kendilerine getirdii avantajlardan yararlanyorlar. Ama artk grmekteler, fark etmekteler ki, zellikle onlarn asndan, abnin ipiyle kuyuya inilmez. Nitekim bat kanadndan yedikleri bir-iki dayaktan sonra uyanmaya, sylenmeye baladlar. Bu dayaklar hatrlatacam. . Trkiyenin ab srecini desteklemek, bunun gerekten gereklemesi iin mcadele vermek ise dincilerin ve laiklerin menfaatine. Bunun nedeni abnin dinci veya laik olmas deil elbette. Bu grme katlp katlmamakta karar vermeden nce biraz daha, sabrla okumay srdrnz, mmknse. . Din atmalar nedeniyle asrlardr sarslan avrupa, kinci dnya savann ardndan, bir bar ve kucaklama projesi olarak abnin temellerini atarken, fransa sayesinde zihinlere ileyen ve olmazsa olmaz dedirten laiklik ilkesini de masann bir kesine koydu. Franszlar, laiklik, birlikte yaama sanatdr derken haklydlar ama zihniyetlerin deitirilmesi o kadar da kolay deildi, vakit alacakt. Laiklik, topla, tfekle, silahla, zorla halklara kabul ettirilemezdi. Ok hzl gidilemezdi. Hzl atlan ileri admlarn, nasl yava geri admlara dntnn rnekleri trkiyede, japonyada, meksikada, hindistanda grlyordu, o ylllarda. . Abnin kurucular, 1905ten beri kat laik fransay sakinletirip, ilk aamada, yava ve temkinli bir laikletirme sreci balatmay kararlatrdlar. Balangta, sadece, din adamlarna ve din kurumlarna giderek mesafe koyulmas gerei zerinde uzlatlar. . Laiklik, abnin ortak deerlerinden deildi. O hale gelmesi iin zorlu, iddetli bir mcadele balatld, bugn de devam eden. Abye laik kimlik kazandrma mcadelesi. Buna, din ve vicdan zgrl mcadelesi de denildi, dinlerin bask ve mdahelesinden kurtulma mcadelesi de. . Ama abde sadece insanlarn deil, devletlerin ve rejimlerin de yaplar, zihniyetleri, yntemleri, felsefeleri farkl devletler ve rejimler ab uruna hkmranlklardan vazgeerken, ulus devlet kavram darbe stne darbe yerken, laiklik tartamalar ulusal dzeyde srdrlyor. Her devlet, her hkmet kendi kamuoyuna bir eyler hazmettirmek abasnda ab iinden ve dndan gelen g olaylar dini ve felsefi seim ve seenekleri de arttrdka, toplumsal uyum ve zgrlk iin laiklikten baka zm olmad gzler nne seriliyor. Yal avrupa baka trl ynetilemeyeceinin farkna varyor. . Devletin tarafszl, oulculuk, fikir, vicdan ve inan zgrl gibi kavramlarn en net iradeyle yanstld ab lkesi fransa. Gnmzn yeni dini ve kltrel koullarn, beklentilerini dikkate alan ama 100, hatta 200 yldr benimsedii, zgrlklerin temeli bildii laiklik ilkesinden taviz vermeyen de fransa. . Bu da yetmeyince, 2004te birka cmlelik bir yasa onayland ve laiklik ilkesi erevesinde, tm devlet okullarnda dini sembol ve giysiler yasakland. Bu yasann fransaya bal tm topraklarda (smrgelerde) de geerli olduunun belirtilmesi de ihmal edilmedi. . Spanya ve portekiz, 70li yllarda yaanan darbe olaylar ve demokrasi mcadeleleri erevesinde laiklie hz kazandrma gereinin bilincine vardlar. Kilisenin, kendi menfaatlerini korumak iin darbecilerle muhabbeti sk tutmasnn da bunda rol oldu. . Portekizde 1976 anayasas, din ve inan zgrln gvence altna alrken devlet ile din kurumlarn ve din topluluklarn birbirlerinden ayryor. Laiklik ilkesi, bu ekilde, anayasann deitirilemez maddelerinden biri olarak ortaya koyuluyor. Siyasi partilerin dinlere bal isimler kullanmalar yasaklanyor, devlet okullarnda din eitiminin n kesiliyor. . Spanyada 1978 anayasas, din ve inan zgrlne, yasalar himayesindeki kamu gvenliini tehlikeye sokmamak kouluyla snrsz bir alm sergiliyor. Anayasa, devletin hibir dini olmayacan da belirtiyor. . Spanyollar, katolik kilisesinin devam eden basklar ve mdaheleleri karsnda, 1980de kardklar bir yasa ile dier dinlere daha fazla alma giritiler, 2004ten itibaren de, yine kiliseyi daha fazla dlamak iin, yasal nlemleri artrdlar. Bunlar arasnda, okullarda din derslerinin tercihli hale getirilmesi de yere alyor. . Talyanlar, faist mussolini ile vatikan arasnda, 1929da imzalanan uzlamay 1984te deitirdiler ve katoliklik devletin dini olmaktan karld. Devlete ve katolik kilisesine bamszlk verildi. Bu ani gelime, 40 yldr siyasette etkin rol oynayan talyan hristiyan demokratlarn da k oldu. . Belika, tm dinleri, felsefeleri, tarikatlar ve bu arada dinsizleri bir ekilde resmen tanyarak iin iinden syrlma abasnda. Nan zgrl yansra inanmama zgrl de szde gvence altnda. Byle bir yaklam, belirsizlik ortam, ciddi sorunlar ve baz trajikomik olaylar beraberinde getiriyor. Devlet tarafsz kalmyor, her taraftan oluyor. Kendilerini gvence altnda hisseden bazlar, rnein tarikatlar, localar, kimi lobiler, bir ksm terr rgtnn de bu lkede yapt gibi, meydan bo bulup suistimallere giriiyorlar. . Yakn gemite, krtaj serbest brakan yasa parlamentodan geip kral baudoinn imzasna sunuldu. Kral baudoin, o dnemde, inanl bir katolik. Dndler, tandlar, gecikmeden zm buldular kral bir gn iin lkeyi ynetemeyecek kadar bilinsiz, hasta, zrl ilan edildi, tahtndan indirildi. Yasa vekaleten onayland, baudoin ertesi gn tahtna dnd. . Yine belikada, arafl gezen kadnlarn (ve erkeklerin) artmasndan rahatsz olan baz yerel ynetimler, bunu engelleyecek yasa bulmakta zorlanmadlar. Araf, olsa olsa bir karnaval kyafeti olabilirdi. Yasalara gre, bu kyafetler ancak karnaval gnlerinde giyinilebilirdi. Polislerine, karnaval dnemi dnda arafla dolaanlara para cezas kesme yetki ve talimat verdiler. . Hollandada, anayasa, 1983te dinlerden arndrld. Devlet tarafszln ilan edip din zgrlklerine gvence vermekle yetindi. Ama kralienin lkesinde laiklik net bir ekilde yasallatrlmyor, dini kurumlarn, zellikle eitim alannda arlk ve basklar sryor. . Ngilterede durum olduka karmak. Anglikanlk, devletin resmi dini. Kraliyet saray bu dinden ve 1530da katolik kilisesinden ayrlan anglikan kilisesinin lideri, gvencesi. . Tm dinlere verilen uygulama zgrlkleri, bu lkede trbanl kadn polislerin ilgin grntlerini de sunuyor. Ayrmclktan tek ikayeti olanlar, inanszlar. Onlar, devletin en ar dincilere bile maddi destek salamasndan, bu yzden londrann, kktendinciler kenti haline gelmesinden yaknyorlar. . Yunanistan ve rlandada durum olduka vahim. Din, ulusal kimlikle btnleiyor. . Yunanistanda ortodoks kilisesinin hakimiyeti devam ediyor. Tanr adna onaylanan 1975 anayasas, sann ortodoks kilisesini n plana karyor. Kltrel adan, yunan olmak iin ortodoks olmak gerekiyor. Kimlik kartlar zerinde dinin belirtilmesi gerekiyor. Dini nikahlar, resmi nikahlardan fazla ve ab bunlar kabullenmek durumunda kalyor. . Rlandada katolik dini devlet dini olmasa da, 1937 anayasas devlete dindar olmay yasaklasa da, kurumlar ve yasalarda katolik damgas ok net grlyor. Yasama, yrtme ve yarg glerinin tm unsurlar yemin billah kiliseye baml. Boanmak zor, krtaj yasak. Pek ok yasann temelinde din ve katolik kimlik var. Ngilizlere tepki. . Deil ama gelinen aamada, ablilerin artan bir ekilde dinlerle ve din adamlaryla aralarna mesafe koyduklarn, laiklik ilkesini de ciddi sorunlara tek zm olarak algladklarn gryoruz. Uzun vadeli bir projede, uzun vadeli. Zgrlk mcadelesi devam ediyor. Dini basklar azalyor, kilise, baz reformlarna ramen, ad tavr ve gelenekleriyle itibar yitiriyor. 1959da, birleik avrupaya evet, vatikan avrupasna hayr slogan atanlar hedeflerine yaklayor. . Ab projesine baangtan itibaren destek veren ve eitli hayaller kuran vatikan, bu srecin her aamasnda etkin olma abalarn srdrd. Katolik kilisesi, gncellenen ab antlamalarnda kendinden ve din zgrlklerinden sz ettirmek iin youn mcadele verdi. Avrupa halklarnn kltrel miras ok nemliydi, unutulmamalyd. Amsterdam antlamasna, abnin anayasa taslana bunlar sokturmak iin ok uratlar. Almanya, talya, avusturya gibi yelerin greceli desteini de saladlar ama hukuki ve siyasi tehlikeleri ngren ounluk bu oyuna gelmedi. Amacn, din ve vicdan zgrln gvence altna almak olmad barizdi. Zaten ab, bu gvenceyi, tm yelerinin imzalad avrupa nsan haklar szlemesi erevesinde veriyordu. Vatikann amac, din kurumlarn resmen tantmak, muhatap alnmalarn salamak, bir yandan da dini miras kavramna ilerlik kazandrarak dier dinleri uzak tutmakt. . Ama, son yllarda fazla ileri giden laiklere iyi bir gol atmakt. Gerekten de, bu tr ifadelerin ab anayasasna veya amsterdam antlamas gibi bir belgeye girmesi, laik kesim iin silbatan anlamna gelecek, abyi, yllardr arndrlmaya allan hristiyan demokrat kkenlerine geri gtrecekti. . Abnin de temel ald, avrupa konseyi nsan haklar szlemesinin 9. Maddesi bu gvenceyi ab tesinde de salyor herkese din zgrl, vicdan zgrl, din ve inan deitirme zgrl, din ve inan yanstan bireysel veya toplu gsteri zgrl. Bu parti, 1998de, laiklik ilkelerine aykr faaliyetleri nedeniyle, trk adaleti tarafndan kapatlmt. Eriat istedii belirtiliyordu. . Avrupa nsan haklar mahkemesi ayrca dedi ki, bir siyasi parti ve yeleri halk iddete tevik edemez, demokrasiye sayg gstermeyen siyasi projeler sunamaz, parti programnda yazlanlar nemli deildir, pratikte yaptklarnz nemlidir. Biz, baz lkelerde yaananlardan gelen deneyimlerimizle biliyoruz ki, bir ksm siyasi partiler, demokrasinin temel ilkelerine aykr hedeflerini, iktidara ulaana kadar gizli tutmulardr. Gryoruz ki, refah partisinin yneticilerinin partiyi de balayan sylem ve eylemleri, uzun vadeli bir eriat projesine yneliktir. Refah, bu amacna ulamak iin iddet kullanma seeneini de ne srerek, (eriat gelecek kanl m olacak, kansz m) demokrasi iin oluturduu tehlikeyi gstermitir. Bu durumda, kendini savunan, partiyi kapatan, yneticilerine siyaset yasa getiren devlet hakldr nsan haklar szlemesinde tanm yaplan laik ve demokratik bir toplumun sal iin bu gereklidir. Erbakan ve benzerleri sayesinde, ab de bu karar alp yan cebine koydu. Zaman gelir, baka lkelerde, baka densizliklerde kullanlr, rnek tekil edecektir diye. Din zgrlnn snrlar bu kararla belirlenmitir. Bu zgrlk, demokrasiden ve dier zgrlklerden bamsz deildir. Laiklik, insan haklarnn ve demokrasilerin en salkl gvencesidir. Bu dayaktan bir yl kadar sonra, 2004 yaznda, avrupa nsan haklar mahkemesi bir baka rnek karara imza att. Leyla ahin ve zeynep tekinin trkiyeye kar atklar davann sonucu akland. . Hanmkzlar trkiyeden ikayeti trban yasayla, avrupa nsan haklar szlemesiyle elde ettikleri hak ve zgrlklerin ihlal edildiini savunuyorlar. Trk anayasasndaki laiklik ilkesi nlerine knca, avrupa adaletine bavuruyorlar. . Mahkeme, bu genlere hatrlatyor ki, trk anayasas ve hukuku aktr. Ikayeti olduklar yasaklama, onlar niversiteye kayt olmadan ok nce de vard, bunu bilerek okula girdiler. Bu yasaklamann temelinde laiklik ve eitlik ilkeleri vardr. Trkiyede laiklik, demokrasinin ve din zgrlnn gvencesidir. . Avrupa nsan haklar mahkemesi, son derece ak ifadelerle, bu yasan temelinde laiklik ilkesi vardr. Dini simgelerin bu ekilde yasaklanmas yerindedir, insan haklarna, zgrlklerine aykr bir durum sz konusu deildir diyor. . Nitekim, avrupa nsan haklar mahkemesinin bu karar birok ab lkesindeki ar dincilerin cesaretini krd. Trkiyeden de bazlar bavurularn geri ektiler, daha fazla rezil olmamak iin. Nsanlara dindar olmak hak ve hrriyeti nasl elbette verilmeliyse, dinsiz ama inanl olmak, dinsiz ve inansz olmak zgrl de tannmaldr. Her koyun kendi bacandan aslr. Allah akl fikir vermi, anlayan anlar, gren grr bunlar o kadar bireysel, vicdani durumlardr ki devlet sadece karmamakla kalmamal, karlmamasn salayacak yasalar da sunmaldr. Devletin hibir kurumu, hibir memuru bir insann hangi dinden doduuna, lmnde hangi din kurallarna gre gmleceine karar verememelidir. . Trkiyede demokrasi ve laiklik mcadelesi, ayn abde olduu gibi, daha uzun yllar ama emin ve gvenli admlarla devam edecek. Slam dini de ancak bu sayede daha da aydnlanabilecek, reformlarn gerekletirebilecek. Gn gelecek, insanlar doumlarnda kimlik kartlarna yle yazld diye deil, kendi dillerinden grdkleri eitimlerle dinlerini doru dzgn anladklar iin dzgn dindarlardan olabilecekler. Dualar, dua arlar ana dilden olacak, anlalmazlktan ve mekaniklikten arndrlacak. . Baksanz, kadnlarna kadn, erkeklerine erkek demezsiniz. Bir sr paoz, bir sr iktidarsz. . Onlarn varlklarn ve ounlukta olduklarn kabullenerek yaamak zorundayz. Sinsi sinsi geldiler iktidara, kalelerimizi tek tek ele geirdiler. Eitlik, zgrlk nutuklar atarak zirvelere ulatlar. Bizim beklenti, istek ve haklarmza da sayg gstereceklerini anlattlar, iktidara gelmeden nce, inandk. Hogr dediler, yuttuk. . Tanry, dinleri bile alet ettiler iktidar mcadelelerinde. Yle ki, insanlar dinlerinden souttular. . Ben bat(k) avrupadakilerden sz ediyorum, beni batdan soutanlardan. Trkiyedekiler sizin sorununuz. . Ama nerede olurlarsa olsunlar, kresel alanda ok ciddi bir sorun kayna bunlar, bence. Toplum sal sz konusu. Ocuklarmzn gelecei sz konusu. Seksofoblarn ounlukta olmalarnn, iktidarlara, ynetimlere gelmelerin ne vahim sonular getirdii ve daha da getireceini anlatmak iin abalayan bilim adamlar konferanslar dzenliyor, kitaplar yazyorlar, onlara kulak vermek lazm. Diyorlar ki, ahenkli bir cinsel yaam olmayan, cinsel tatminsizlik iindeki insanlar ounluk olup iktidarlar, ynetim makamlarn ele geirdike, salksz beyinlerin aldklar kararlar salksz sonular, savalar getiriyor. . Diye ortaya kan devrimciler, cinsel zgrlk nutuklar atarken bu aamaya gelineceini kimse dnmyordu herhalde. Cinsel zgrlk, kadnn erkee, erkein kadna hayr demek zgrl haline geliverdi. . Brkseldeki, stanbul doumlu levantin seksolog v psalti anlatyor, azmz ak dinliyoruz olaanst gzel kadnlar, gen, yakkl, aslan gibi erkekler. Evliler, salkllar, hibir fiziksel sorunlar yok. Mutsuz da deiller aslnda. Birbirlerine dokunmuyor, sevimiyorlar. Bize gelip bebek istediklerini anlatyorlar, tp bebek. Biz de onlara anlatyoruz ki, tp bebek olay sorunlu iftlere zm olabilir. Kzyor, gidiyorlar. Bizi yanltmay deneyen ve hatta bunu baaranlar oldu, sevimeden bebek edinmek yolunda. . Yaamnn yirmi ksr yln seksolojiye vermi, kitaplar yazm, konferanslar dzenlemi, binlerce ifti dinleyip analiz etmeye, anlamaya alm psalti durumun ne kadar vahim olduunu gstermek iin tespitlerini aktaryor. Cinsel itahszlk diyor, kadnlarda yzde 70. . Psaltiye gre evli iftlerin boanmasndaki byk art orannda cinsel sorunlar ok nemli rol oynuyor. Bazlar, avukata gitmeden nce seksoloa uruyorlarm. . Statistiklerde belikay, yzde 70 boanma oranyla estonya ve yzde 67 ile ek cumhuriyeti izliyor. Litvanyada yzde 62, macaristanda yzde 55, svete yzde 54, finlandiya ve almanyada yzde 52, lksemburg, avusturya, fransa gibi lkelerde yzde 50nin zerinde. . Ecinsellerin oran da olduka yksek. Nsanlarn zel tercihidir, ben bunu bir sorun olarak grmyorum. Ok mutlu ecinsel iftler tanyorum, seksofob deiller en azndan. . Imdilerde, belikadaki nikahlarn yzde 10dan fazlas ecinseller arasnda gerekleiyor. Kendilerine zg kiliseleri bile var, vatikan ne derse desin. . Nikah hakk veren yasa erevesinde, evliliin bir ``iliki`` olduu, ``zihniyetlerin deitii``, ``evlilik messesinde amacn ocuk yapmak olmad``, ``ecinsellere ayrmclk yaplmamas gerektii`` grleri savunulmutu. Geri, dantay bunlara itiraz etmi, sz konusu yasada ``evlilik tanmnn yanl yapldn`` ve ``belika`da ecinsellere ayrmclk yaplmadn`` belirterek kar kmt. . Dantay kararn ``aknlkla`` karladn bildiren brksel hkmeti, bu karar dikkate almayacan aklamt. Hkmet yetkilileri, dantay`n rolnn ``manevi ve ahlaki yorumlar yapmak`` veya ``sansrclk`` deil, teknik tavsiyelerde bulunmak olduunu sylemiti. . Btn bunlar iyi de, belikallar ecinsellere evlat edinme hakkn da verince iler biraz kart. Imdi bunun etki ve sonular aratrlyor. Psikologlar, bu ekilde yetiecek ve byyecek olan ocuklarn geleceklerine ilikin gr bildiremediklerini, bu ynde aratrma yapmak iin dnyada. Almanyada, 2001den beri, fransada 1999dan beri ecinsellere ortak yaam olana tanyan yasalar var. Spanyada, 2005ten bu yana nikah ve evlat edinme haklar var. Svire, ngiltere, macaristan, portekiz ve btn skandinav lkeleri ecinsellere eitli yasal haklar salam durumdalar. . Diyen seksolog, zgven unsuru zerinde durup, aynada kendilerine bakamaz hale gelmi insanlarn yzde 30unun cinsel ilikiden tamamen vaz getiini belirtiyor. Kadn, kadnlk roln brakp, daha itibarl ve etkili olan annelik rolne arlk veriyor, erkek, kadn uyku ilac gibi tketmeye balyor. . Grn yanstan ve pek ok iftin cinsel yoksulluk ve sefalet iinde yaadn syleyen psalti, cinsellii hayat zorlatran bir unsur olarak grenlerin ok artmasnn verdii endieye iaret ediyor. Neticede, kreselleme dneminde, tketim toplumlarnda kadnlar erkekleri, erkekler de kadnlar biraz fazla kolayca, acmaszca ve dncesizce tketiyorlar. . Seksofoblarn iktidara gelmesinde rol oynayan bir sr unsur var. Cinsel hastalklar, toplum kurallar, dini basklar, eitim ve diyalog sorunlar, gncel yaamn stres ve yorgunluklar, maddi ve manevi bir sr cinsellikten vazcayma gerekesi. . Zel bir konu ama deinmeden geemeyeceim. Ben tanrya ok inanl, dinlere ve inan felsefelerine de saygl bir insanm. Nanszlarla bir alp veremediim de yoktur, bana ne, kendi sorunlar. . Bunlar pek de istekli yazmyorum, nk benim inanl veya inansz olmam, biliyorum ki sizi ilgilendirmez. Ayrca herhalde sizler de, benim gibi, ben dindarm, inanlym gsteriiyle kocaman ha kolyeler takp veya eitli simgelere snp ruhsal skntlarn yanstanlara garip garip bakyorsunuzdur. . Ama devlet dzenini, ulusal hogry bozmadklar srece, onlar da analarnn kuzular, onlar da bizden. Nsanolu yani. Efendi gibi, birlikte yaayacaz. . Bir de, benim kadnlara ok fazla sevgi, sayg ve gvenim vardr. Onlar iin ok kafa yormuluum, maynl arazide ok gezinmiliim vardr. . Zincirin zayf halkas erkekler mi? Galiba. Kadnlarla konumak, diyalog kurmak kolay i deil. Farkl gezegenlerden geldiimiz doru herhalde. . Bir kadnla konumak, bir mayn tarlasnda yrmek gibi. Konumak, duygular, heyecanlar, tereddtleri, korkular dile getirmek kolay i deil erkek iin. . Ama ben diyenlerdenim ki, yaamak, var olmak iin tanrsal enerjiye ihtiyacmz var. Tanr, bu enerjiyi kadna yklemi. Erkei de bir hammadde olarak ayn kadna sunmu. Al gzelim, ne yaparsan yap gibilerden. . Sorun urada erkek, kadndaki enerjiye ulaabilmek iin ok kafa yormak, ok aba harcamak, onu anlamak ve kefetmek zorunda. Becer becerebilirsen. Diyelim ki az ok becerdin. Pler kadnn elinde. Enerjiyi aktaracak ama hangi ekliyle? Eine. Benim tanrya ve kadnlara olan inancm, gvenimi bilenler zaman zaman satarlar. Dinlerde kadnlarn hor grldn, tanrnn kadnlar aaladn ve pek sevmediini ileri srerek. . Bilgisizlik ne kadar kt bir ey. Bazen insan skp kalyor, ne diyeceini bilemiyor. Bir terslik var ama bunun muhakkak mantkl bir izah da var. Bilmiyorum ki. Tanr, o kadar zenip bezenerek yaratt kadn iin erkeklere dvn der mi? Olabilir mi byle bir ey? Olamaz. Yine allahn bizlere ltfettii akl ve manta dayanarak, olamaz diyoruz da bunu nasl izah ederiz. Bir bilene sormal. . Neyse ki imdadma almanyada yaayan saygdeer bir mft, hem de slam yksek enstits mezunu nuri yazar yetiti. 27 mart 2007 tarihli hrriyette u haberi memnuniyetle okudum. Nn frankfurt kentinde bir kadn yargcn, nisa suresi ne gre erkeklerin kadnlar dvebilecei gerekesiyle fasl bir kadnn boanma talebini reddetmesi ile ilgili tartmalar sryor. Kln de yaayan ve trkiye de uzun yllar mftlk yapm olan slam yksek enstits mezunu nuri yazar (67) nisa suresi ndeki dvn kelimesinin einizi cinsel adan tatmin edin manasna geldiini syledi. Slam da kadnn yeri konusunda yllardan beri aratrmalar yaptn ve yaknda iki ciltlik bir kitap kartacan belirten yazar szlerini yle srdrd. Nisa suresi nin 34. Ayetini erkekler bugne kadar hep kendi lehlerine yorumladlar. Hadisleri yorumlayanlar da tefsiri yapanlar da hep erkekler. Kurt hakim olunca obana ka koyun der? Bu ayet eini zapt- rap altna alamayan erkeklerin can simidi. Ayet, kadnn serkeliinden korkarsanz nce uyarn, sonra yatanz ayrn, eer bu da kar etmiyorsa dvn eklinde. Ayetteki dvmek kelimesi arapa daki darabe nin karldr. Bu kelimenin lgat manasn almamak gerekir. Bu nasl bir emirdir ki allah emrediyor, peygamber uygulamyor. Peygamber efendimiz hanmlarndan hibirine fiske vurmamtr. Demek ki allah n tavsiye ettii yol dvmek deildir. Dvmek hibir zaman terbiye edici olamaz. Ayetteki yata ayrmaktan maksat kadnn hrnlnn nedenini tespit etmek. Eer kadn yatanz ayrdnzda mutlu oluyorsa artk sizi sevmiyor demektir. Ama hrnl sryorsa sizi seviyordur ve onu cinsel adan tatmin etmelisiniz. Aile iinde huzursuzluklarn byk ksm cinsel tatminsizliktendir. . Ben doktora gitmeyi hi sevmem. Ok mecbur kalmadka gitmem. Acya fazla dayankl bir yapm olduundan, ciddi nedenlerle ve artk dayanamadm, bekleyemediim iin defa hastanelerin acil servislerinde buldum kendimi, nde de acil ameliyata alndm. Elbette, bunu bir marifetmi gibi anlatmyorum ama ben byleyim ite. Basit salk sorunlarn anlatan, rnein, ok bam aryor veya bacam iti gibi ikayetlerle mzmzlanan yaknlara hep tatminsizliktendir der, geerim. Bunu ciddi sylerim de aka yapyorum sanrlar. . Bir defa da, basit bir sorun iin cilt doktoruna, yakn evrem tarafndan zorla gnderildim. Brkselin nl bayan uzmanlarndan biri biraz sklarak gittim ve girer girmez dedim ki, doktor, kusura bakmayn, benim bu cilt sorunum olsa olsa tatminsizliktendir ama zorladlar, geldim. Aradan iki yl kadar geti, bir tand ayn cilt doktoruna gtrmem gerekti. Gittik. Muayenehaneye gelince bayan doktor beni ok scak karlad, adm doru telaffuz ederek ardm, beni hatrladnz dedim. Glerek unlar syledi. Sizi ve adnz hi unutmadm. Muayeneye geldiinizde kendi kendinize tatminsizlik tehisi koymu ve bunu bana hemen sylemitiniz. Tehisiniz doruydu. Ben bu olay amerikada verdiim bir konferansta aynen anlattm. Bizim dalmzda anlatlmaya deer ilgin bir vakaydnz nk. Gerekten, tm meslektalarmn mutabk olduu udur ki, cildiyede hastalklarn pek ounun temelinde tatminsizlik unsuru vardr ama biz bunu hastalarmza sylemekte, anlatmakta zorluk ekeriz. Bunca yllk deneyimim var, ilk defa bir hasta kendisine doru tehisi koyup, stelik aka ifade edip geliyordu. Ben zaten yanlmadmdan emindim de bunu karma anlatmak, doktora gitmekten bile daha zordu galiba doktor raporuyla sevimek de bir zm olabilir. Gnde vakit ila bir fkrada vard ya, adamcaz karsna gidip doktor ya dzenli olarak sevieceksin veya leceksin dedi, demi. Kadn da ters ters bakp, leceksin o zaman yantn vermi. Bizim karadenize dilber nataalar dolutuu zaman yeni keiflerde bulunan temel karsn aldatmaya balam. Sormular ona, yahu temel, utanmyor musun karn aldatmaya?. . Gerek pay var ki, elerini kadnm veya erkeim diye aldatp yllarca uyutanlar ok bu aldatmaca ortaya kmasn diye de kskanlk numaralaryla elerinin saa sola bakmasn, gerekleri grmesini engelleyenler. Ama biz dnelim batl bilim adamlarnn tespitlerine. Yzlerce, hatta binlerce yl grmezden gelinen bir gerek, son 20 ylda bilimsel olarak kantland sevgi ve sevimek insanolunun ruhsal ve fiziksel sal iin en yararl eylerdir. Milattan nceki dnemlerde baz filozoflar bunu sylemi, savunmular ama nce platon madde ile ruhu, vcut ile zihini birbirinden ayrm, platonik ak hikayesi balam, sadan sonra da zevk ve reme kavramlar, gnah ve sevap olup gitmi. Cinselliin sal tehdit eden bir gnah unsuru olduu gr n plana karlp insanlara korku salm. Yzyllar byle gemi, seksofiller yaklm, ikence edilmi, giyotinlere gtrlm. Bulac cinsel hastalklar ylesine lm sam ki, sevimek, lm riskini beraberinde getirir olmu. Bu durum, geen yzyln ortalarna, kinci dnya savann sonuna kadar kilisenin gcne g katm. Taa ki, alexander flaming penisilini kefedene kadar ardndan, 60l yllarn ikinci yarsnda, doum kontrol haplarnn piyasaya kmas. Neticede, nihayet bir dnem gelmi, din adam, filozof, maneviyat ahkamkeserler yerlerini bilim adamlarna brakmak zorunda kalmaya balamlar. Yksek teknoloji ve bilimsel aratrmalar, cinselliin insan yaamndaki nemini gzler nne sermi. Bu, insan hayatn uzatan, ruhsal ve fiziksel adan salkl ve dengeli bir yaam beraberinde getiren bir unsur ahenkli ve dzenli bir cinsel hayat olanlarn pek ok sorunu yaamadklarn kabul etmeyen bilim adam yok artk. Diyorlar ki bilimadamlar, yerznde alktan lenler ok. Sevgisizlikten ve sevigensizlikten lenler daha da ok. Alktan daha abuk lnr. Sevgisizlikten ve sevigensizlikten lm daha yava gelir ama daha zdrapl bir lmdr bu. . Bilimsel tespitler bazen ok kat ve kesin ifadelerle ortaya konuyor, rahatsz edici olabiliyor. Bilimadamlar, cmleleri tartmak gerei bile duymadan, ac veya tatl gerekleri gzler nne sermekte ustalar. Diyorlar ki, cinsel ilikinin kalitesi bile ok nemli deil, salk iin yararl ve gereklidir. Rnein, prostat kanseri riskini byk lde azaltmann yolu sigaray veya alkol brakmaktan, bol ila veya vitamin yutmaktan deil, dzenli orgazmlardan geer. . Skoyada, edimbourg kraliyet hastanesinde aratrmac prof. David weeks, 18 ila 102 yalarndaki tam 3500 kiinin salk tarihelerini inceledikten sonra, haftada defa seviebilenlerin yaama umudu en az 10 yl artyor diyor. . Btn bunlar, bat avrupaya bak asyla, bu kesimdeki bir baka endieyi ve mcadeleyi anlatmak iin yazdm. Trkiyedeki durumu da siz bana anlatrsnz, olur mu?. Bunu yaznca aklma gene ok sevdiim, hatta en sevdiim fkra geldi. Ayp da olsa aktaraym. Ster gln, ister dnn. Seksofoblar anlamazlar zaten, okumasalar da olur. Gen bir ift, evlenmi, balayna, madride gitmi. Yeni evli, sevgi ve enerji dolu genler, tabii otelde sevimiler uzun uzun, nefes nefese. Bir saatten sonra, ara verince, dar kp biraz gezelim demiler. Ama kente yabanclar, gece ge olmu, nereye gideceklerini bilemiyorlar. Nmiler resepsiyona, fikir danmlar. Resepsiyondaki adam, hi uzaa gitmenize gerek yok demi, bizim sokan kesinde bir bar var. Orada, geceyars, byk alkazarn sahne gsterisini muhakkak izleyin. . Sahneye ok yakkl bir adam km. Plak. Ve ereksiyon halinde. Bir masann zerine tane ceviz koymu. Ve bu cevizleri penisiyle birer darbeyle krm tak, tak, tak. . Aradan ok uzun yllar gemi. Bizim ift ok mutlu bir beraberlik yaam. Evliliin 50. Ylna geldiklerinde, el ele tutuup bu nemli yldnmn kutlamak iin gene madride gitmiler. 50 yl nceki otele. Seksofob olmadklar iin, yalansalar da cinsellik heyecanlarn, yani yaama sevinlerini yitirmemiler ki otelde gene cilvelemiler. Ama bir yere kadar tabii. Bir saatten sonra, kp biraz gezelim demiler ve yine danmlar, otel resepsiyonuna. Resepsiyondaki gen, hi uzaa gitmenize gerek yok demi, heyecanla. Bizim kede bir bar var, orada byk alkazarn numarasn seyredin. . Spotlarn aydnlatt sahneye, yrmekte biraz zorluk eken, bastonuna dayanan yal, ok yal bir adam km. Plak. Ve ereksiyon halinde. . Nanamamlar. Bu, o. 50 yl ncesinin byk alkazar. Hayretler iinde izliyorlar. . Byk alkazar bir masann zerine tane hindistan cevizi koymu. Ve tak, tak, tak. N de paralam. . Yal adam onlar scak karlam. Yahu sayn byk alkazar demiler, biz bundan tam 50 yl nce balayna gelmitik buraya ve sizi izlemitik. Numaranz mthiti. Imdi daha da mthi. O zaman ceviz kryordunuz, imdi hindistan cevizi. . Abye uyum salamak uruna neler yapld neler. Dam cezas bile nihayet kaldrld ama krematoryum ii bir trl olmad. Olsa, sadece abye deil, dnyaya uyum olacak. . Dinleri, inanlar ne olursa olsun, aralarnda mslmanlarn da bulunduu baz insanlar ldkleri zaman cesetlerinin yaklmasn istiyorlar. Bunun daha temiz, kolay, salkl bir yntem olduunu dnyorlar. . Dinsel adan tartlr. Tartlyor zaten. Ancak byle bir talebin dinsel deerlendirmesine, en azndan zgr ve laik lkelerde, ne gerek var ki? . Belikada 2001 ylnda kan mkemmel bir yasa, ceset yaktrma tercihini tevik etti. Bu yasaya gre yaklan cesetlerin klleri mezarlklarda saklanabildii gibi ailelere de teslim edilebiliyor. Baz aileler klleri doa iinde samay, bazlar evlerde veya bahelerde saklamay tercih ediyor. . Avrupada krematoryum bulunmayan bir trkiye vard, bir de yunanistan. Yunanistan da, 2009da bu ii halletti. . Trkiyede, her eyden nce, milyonlarca turistimiz yannda, lkede artk yerleik dzen kurmu onbinlerce yabanc var. Krematoryum, bunlarn ounun tercihi. Grlyor ki bazlarnn cesetleri lkelerine gnderiliyor, yaklyor, sonra kller trkiyeye geri getirilip serpiliyor. Anlamsz durumlar. . Osmanl& ,nn son demlerinde, anadolu kava snrlar iinde bir adet krematoryum denebilecek bir yer varm. Cumhuriyet dneminde bu alann askeri blge ilan edilmesiyle unutulmu ve harabeye dnm. . Trkiyede hfzsshha kanununun 224. Maddesi, bu ykmll belediyelere havale ettii halde bykehir belediye kanunu ve mezarlklar mdrl ynetmeliinde krematoryuma ilikin bir ibare bulunmad iin krematoryum yapma giriimleri yllardr boa kyor. . 1930da kan umum hfzsshha kanununun 224. Maddesine gre, l yakma ilemi, isteyen ve gerekli ilemleri tamamlayan belediyelerce yaplabiliyor. 225. Maddeye gre ise cesedin yaklabilmesi iin, lnn olaand sebepten lmediine ilikin bir rapor, lnn hayatta iken cesedinin yaklmasn istediine ilikin bir vasiyet ya da tank, lmn bir cinayet sonucu gereklemediini kantlayan, emniyetten alnm bir belge gerek. 226. Maddede ise yakm ileminden sonra kalan kllerin mezarlk idaresince korunmas gerektii belirtiliyor. . Belediyeler, hfzsshha kanunundan yola karak krematoryum yapabilirler ama muhtemelen tepki endiesi n plana kyor. Oysa, birleik arap emirliklerinde bile hollandal bir firmann yapt krematoryum ald. . Yapmasn isteyebileceklerini sylyor. Neveu, binlerce avrupal turisti misafir eden trkiyenin, cenazelerin insan onuruna uygun bir ekilde tanmas konusundaki standartlara uymas gerektiini vurguluyor. Bu standartlar, effs tarafndan belirleniyor, brkselde ab konseyine sunuluyor, btn ab lkelerinde sirkler, direktif olarak uygulanyor. . Bir ekilde dzenlenmesi gereken bu dosyay bence ancak akp halledebilir. Ne abye, ne de ulemaya sormak gerekmez. (kendim iin bir ey istiyorsam nmerdim demiyorum. Kendim iin istiyorum. Ve ltfen ok da gecikmeyiniz. ). Sadece trkiyede deil, abnin bakenti brkselde de sk sk tartlan, eletirilen, o nl trkiye raporlarna sokulan bir baka konu, trk nfus czdanlarndaki din hanesidir. Douta veya daha sonra verilen, deitirilen, yenilenen nfus czdanlarnda, dini slam yazarlar ama pratikte bunu hi kimseye sormadan, danmadan yaparlar. Bir emrivakidir bu genelde. Bebee emrivaki. . Nfus czdannda din belirtme uygulamas ab lkelerinden sadece yunanistanda var. Ama bebee emrivaki olay btn dinlerde var. Bu emrivaki devletlerden gelmese de kiliseden, sinagogdan, camiden geliyor. Anne ve babalar, bebein dinini belirleyip vaftiz, snnet gibi geleneklerle, bir ekilde kaytlara geiriyorlar. . Trkiyeye dnerken ve bu kitab yazarken, ulema dahil bir ok kiiye durumu sordum. Ben kitabmda diyeceim ki, nfus czdanlarnda din hanesi bulunmamaldr. Laik bir devlet yapsnda vatandan din ve inanc kimseyi ilgilendirmez. . Ama bunu yazmadan nce trkiyedeki yasalar aratrmak, bilenlere danmak istedim. 35 yldr baka yerlerde geziyorum, bu srede baz eyler deimi olabilir, yanl yapmayalm. . Ne gariptir ki, bu konuda gr ve bilgi istediim insanlar, aydnlar, ulema ve herkes, hem sorularmdan rahatsz oldular, hem de ok soyut yantlarla geitirdiler. Grdm ki kimse doru dzgn bir ey bilmiyor, tahmini yantlar geliyor. . Aile ktklerindeki din bilgisine ilikin talepler, kiinin yazl beyanna uygun olarak tescil edilecek, deitirilecek, bo braklacak veya silinecek. Din deiiklii veya silinmesi talepleri herhangi bir saysal snrlamaya tabi olmayacak. . Bu arada, boluda pilot blge olarak piyasaya srlen akll kimlik kartlar olay var. Bana, bu yeni kimlik kartlarnda din hanesi olmad sylendi ama aratrdm ve grdm ki bu doru deil, yeni, akll kartlarda da vatandan dini belirtiliyor. . Dedi pek ok kii. Bazlar, byle bir talepte bulunursam, hi de ho olmayan muamelelerle karlaacam, fileneceimi falan anlatt. . Trkiyeye kesin dnm beyan ve ktklere yazlm iin tuzla kaymakaml nfus leri mdrlne gitmitim. Beni ok scak karlamlard ve gereken ilemleri sratle, gleryzle yapvermilerdi. . Bir sabah kalkp ayn nfus daresi mdrlne gittim. Ama bu sefer konu hassas, dorusu ters yantlar ve tavrlar bekliyorum, bana herkes yle olacan syledi. . Kaymakamlk binasna girdim. Balang biraz ters oldu, nk insanlarn k yapt kapdan ben giri yapnca, oradaki polisten hafif bir fra yedim. Adam hakl, kocaman yazmlar kapnn zerine giri ve k diye. Kendi kendime kzdm, polisten zr diledim. . Nfus daresine bir girdim ki, dzenli gielerde, herhalde 7-8, belki de daha fazla, gleryzl ve sempatik bayan memur bana bakyor. Nce, bir devlet dairesinde grdm bu ar dzen, sakinlik ve gleryz beni huylandrd. Baktm, gene mi yanl kapdan girdim diye. . Aile ktklerindeki din bilgisine ilikin talepler, kiinin yazl beyanna uygun olarak tescil edilecek, deitirilecek, bo braklacak veya silinecek. Din deiiklii veya silinmesi talepleri herhangi bir saysal snrlamaya tabi olmayacak. . Eeee? Gene glmsyor. Yanndakiler de duydular muhabbeti, hibir tavr deiiklii yok. Giriim ve soru ilgilerini ekti ama tepkilerini ekmedi. . Dedim, te size bir dileke, ite iki adet de vesikalk fotoraf. Benim nfus czdanm deitirin ve din blmn bo brakn. . Nfus czdannzdaki bu blm istediiniz zaman, istediiniz kadar deitirebilir, oraya istediiniz dini yazdrabilir veya haneyi bo brakabilirsiniz. Ki fotoraf, lira. . Benim tek kafama taklan, tuzla kaymakaml nfus mdrlnde grdm anormal manzara oldu. Ok temiz ve sakin bir ortam, ok bilgili ve gerekten kaliteli memurlar, kibar ve gleryzl tavrlar, ok sratli bir hizmet. . Ok mutlu oldum. Kaymakamlktan cokuyla ktm ve dikkatlice, k kapsndan yaptm bu k, polisten tekrar fra yememek iin. . Trkiyede krematoryum kurulmas ve ceset yaklmas nnde hibir yasal engel olmadn, nfus czdanlarnda din hanesinin de aslnda bir sorun tekil etmediini rendim ama ab zihniyetli kafamda yant arayan baka sorular da var ve yakn evreme, evremdeki hukukulara, gazetecilere, ulemaya gvenim iyice sarsld. Bir ey bilmiyor, tahminlerle laf retiyor, beni hem yanltyor hem de korkutuyorlar. . Dinsiz ile atesit elbette farkl. Birincisi, dinleri gereksiz buluyor, tanr ile iletiimini bir dinden gemeden kurduunu savunuyor, arac istemeyen inanl. Kincisi, tanrnn varlna inanmyor. . Ben ateistleri hibir zaman anlamadm. Avrupada slam kitabn yazarken onlarla yakndan tantm, ok konutuk. Ou okumu yazm, aydn, bilim adam veya kadnyd. Zaten inanszlklarn da genelde bilim ve manta dayandryorlard. Cesurlard ama pek mutlu deiller gibiydi. . Onlar anlamadm nk tanrnn varlnn kantlar pek fazla diye dnyorum, nasl grmezler? Diyelim ki kadn grmediler, doay grmediler, hayvan grmediler. Aynaya bakp kendilerini de mi grmezler? Organizmay? . . Neyse, bu onlarn sorunu. Ateist arkadalarm var, onlar ikna etmek benim iim deil, bana ne. . Daha yeni gmdk bir tanesini. Yaamdayken, beni camiye, kiliseye falan sokmadan gmn. Tabutumun banda anlamadm, anlamadnz dilden dualara amin demeyin deyip dururdu. Camiden geti, arapa dualarla gmld. Ailesi yle uygun grdnden deil, o acl ortamda baka neler yaplabileceini kimse bilmediinden. . Ulema diyor ki bir mslmann cenazesi, cenaze yaknlarnn aksine istei olmad mddete, slami esaslara gre gmlmektedir. Gayrimslimlerin cenazeleri ise ait olduklar dini esaslara gre kendi cemaatlerince defin edilmektedir. Sahipsiz cenazeler ise kimliinin din hanesinde slam yazyorsa slami din kurallarna gre defin edilmektedir. . Belirsizlik ve bilgisizlik ortam var. Ulema da rahatsz, memur da, belediyeci de, mezarlk ilerinin grevlileri de, imamlar da. . Trbanl hanmlarla da konutum, dinsizler ve atesitlerle de. Kimse bir ey bilmiyor, gr bildirmek isteyen de ok az. Zellikle din adamlar, ekiniyorlar nk yaanan sama ve dine ters manzaralar gryorlar. . Mamlarn ou diyor ki, valla, len kii camiye yryerek gelmiyor, bir ekilde getiriliyor. Biz de namazn kldryoruz. Cemaat de, tanmad kiinin namazna, sevaptr diye katlyor. . Anlalan u ki, lenin veya kalann istek ve iradesinden ziyade, toplum basks, korkusu veya kurallar, bu, dini adan da ciddi olmayan sahneleri yaatyor. Gerekte, trkiyede istemeyene zorla cami treni, cenaze namaz diye bir ey yok. . Tanazi ise daha farkl, ayn boyutta tartmal bir konu. Burada da din unsuru n plana kyor, oysa kmamal. . Yasaya gre, belika& ,daki insanlar, arzu ederlerse salkl gnlerinde bir yazl vasiyet hazrlayarak, amansz bir hastala yakalandklar veya bir kaza sonucu bilinsiz kaldklar, kurtulu midi bulunmad durumlarda, tanaziye gidilmesini isteyebiliyorlar. Bu durumda, bir vekaletnamede, bir veya birka kiinin ismi verilebiliyor ve bu kiiler tanazi kararn hasta adna doktorlara bildirmekte yetkili klnabiliyor. . Belikal doktorlar, tanazinin yaplmasn izleyen 4 gn iinde, federal kontrol komisyonu& ,na bilgi raporu sunuyorlar. Bu komisyonun yelerinin te ikisi, mevcut verilerin incelenmesinden sonra, tanazinin gereksiz olduu kanaatine varrsa dosya savcla sevk ediliyor ve adli takibat balatlyor. . Lksemburg parlamentosu, 10 yl sren tartmalarn ardndan, 2008 sonunda tanaziyi yasallatrnca, bu karara itiraz eden byk dk henri onay vermedi ve sorun kard. Monari kurallarna gre yasalar onaylamas gereken, 2000 ylndan beri tahtta bulunan byk dk henri, lke tarihinde 90 yldr grlmemi bir tavrla ve vicdani gerekeyle bunu reddetti. . Zamann belika kral i. Baudoin, 3 nisan 1990 da, krtaj yasallatran kanunu onaylamay reddetmiti. Belika parlamentosu ve hkmeti olaanst toplanarak, belika kral nn ynetim yeteneklerini yitirdiini ve aciz dtn kararlatrm, kral n, bir sre iinakli dengesini yitirdii grne varlmt. . Tanazi konusu hassas ve bunun nemini kavramak iin ar, acl hastalarn duygularn paylamak gerekebiliyor. Ayrca, pek ok lkede, pratikte var olan bir uygulamann yasallatrlmas sz konusu. Ben, henz yasa yokken, belikada ok ar hasta bir dostumun, doktora, haydi doktor, bitir artk benim iimi diye yalvardna, doktorun da gl bir morfin inesi yaptktan sonra, yarm saate kadar yaam terk edecek diyerek gittiine ahit oldum. Bu bir tanazi idi. Yasal deildi ama gerekti. Bu gerein her gn, her yerde yaandn biliyoruz. . Kimdir joost lagendijk? Avrupa parlamentosunun 700 ksr yesinden biri. Hollanda yeil sol partisinden avrupa parlamentosu yesi. Trkiye ile ab arasnda diyalog organ olduu varsaylan, daha ziyade sarlar diyalounun sembol olarak grlen trkiye-ab karma parlamento komisyonunun ebakan. 50 yalarndaki joost, bizim sevgili gazeteci meslektalarmzdan nevin sungur ile evlilii erevesinde yaknmz, arkadamz oldu. Kendisini iyi bir insan olarak tanyoruz. . Onu btn trkiye tanyor. Nk o, inanlmaz bir ekilde, trkiyede abnin sesi haline getirildi. O ne dese, ne yumurtlasa, ab dedi ki. Trnden haberlerle manet oluyor. Bazen olumlu, bazen olumsuz, genelde yersiz, yetkisiz ve gereksiz deerlendirmeleri, annda televizyonlara, gazetelere giriyor. Tabii bu ie en ok joost aryor. Geri son dnemde alt, havaya bile girdi ama bu kadar byk bir lkede bu kadar nl olmak onu da yordu herhalde ki, 2009 seimlerine katlmad, artk avrupa parlamentosunu brakp trkiyeye yerleti. . Joost, 24 saat hizmette. Dndn sylyor. Ve haberler kyor. Ne komisyon bakan, ne parlamento bakan, ne konsey bakan, ne ab dnem bakanl, ne abnin onlarca komiseri veya resmi szcs. Umurumuzda deil. Nemli olan joostun syledikleri. Bunlar basn olarak nemli gstermek durumundayz nk baka diyalog. Joost lagendijk fenomeni, sevgili nevin ve kocasnn trkiyeye yerleip mutlu bir hayat srdrmeleriyle, farkl boyutlarda da olsa devam edecek, bu kesin. Ama hrriyet ve cnnin brkseldeki temsilcisi zeynel llenin bu konuda yaadklarn not etmeliyiz. Zeynel, brkselde, bir stanbul sergisinin alnda. Al yapacak olanlar kadir topba ile lagendijk. Avrupa konseyi parlamenterler meclisi siyasi komisyon bakan abdlkadir ate de orada ve ate, zeyneli, hollandal milletvekili ile tantryor. (kafalar karmasn, avrupa konseyinden sz ediyoruz, ab konseyinden veya avrupa parlamentosundan deil. Dolays ile zeynelin tant hollandal milletvekilleri, ulusal parlamentodan. ). Zeynel aryor. Herhalde diyor, kendi kendine, dzgn telaffuz edemiyorum joostun adn. Tekrarlyor, defalarca. Sonra ismi bir kada yazp gsteriyor. . Zeynel bu olay bana anlatrken hl aknd abi, hollandal milletvekilleri gerekten joostu hi tanmyorlard. Umursamadlar da. Bu olaydan sonra aratrdm, sorguladm, hollandada onu kimse tanmyor ki. Oysa trkiyede, sokaktaki simiti bile tanr onu. Bu ne i?. Brakalm lagendijki, avrupa parlamentosuna bir gz atalm. Aslnda hi iimden gelmiyor, inann, midem bulanyor artk. Dile kolay, 30 yla yakn gezmiim koridorlarnda, dinlemiim onlar, mecburen. . Ksaca deinelim nk ne de olsa, dnyann en byk parlamentosu bu. 450 milyon insan temsil ettikleri varsaylan 732 vekil. . 1987de, ermeni soykrm iddialarn tanyp belgelerine soktular. Ok ar ve bilinsiz ifadelerle bir karar kardlar. Bu kararn ne olduunu, ne anlama geldiini, ne etkiler yapacan yllarca sorguladk. Ve ok ciddi almalaryla tannan ermeni diasporasnn bir giriimi sayesinde rendik. . Fransa nn marsilya kentinde faaliyet gsteren euro ermenistan isimli bir dernek ve bu dernein yneticileri olarak tantlan gregoire ve suzan krikoryan isimli ahslar, lksemburgdaki avrupa adalet divan na bavurup dava atlar. Avrupa parlamentosunun 1987 kararn ortaya koyup, avrupa parlamentosu, ab konseyi ve ab komisyonu aleyhinde su duyurusunda bulundular. . Davaclar, ab nin kurumundan, trkiye ye adaylk hakk tandklar gerekesiyle manevi tazminat istiyorlard. Bavuruda, ermeni soykrmn tanmayan trk devleti ne ab ye adaylk hakk verilmesinin hukuka aykr olduu, avrupa parlamentosu nun 18 haziran 1987 tarihli kararnda. Ermenilerin bavurularnn hibir hukuki temeli bulunmad, bu nedenle, mahkeme ynetmeliinin 111. Maddesi erevesinde, davallarn dinlenmesine lzum grlmeden, gerekeli karar akland belirtildi. . Adalet divan, avrupa parlamentosu nun 1987 tarihli kararnn sadece ve tamamen siyasi olduunu, tavsiye nitelikli bu kararn yaptrm gc bulunmadn, avrupa parlamentosu nun bu karar her an deitirtebileceini, kararn hibir hukuki etkisi bulunmadn bildirdi. Mahkeme, avrupa parlamentosu nun bu tr bir kararna gvenerek yasal giriimde bulunmann yanll zerinde durdu. . Ruandada, 1994n haziran-austos dneminde, yani ay iinde, bm verilerine gre 800 bin, uluslararas gzlemcilerin tespitlerine gre bir milyon tutsi ve lml hutu katledildi. Ayn dnemde, bosnada onbinlerce insan kuruna diziliyor, dnya bu ifte soykrm duyarsz bir ekilde seyrediyordu. . Olarak nitelendirilen avrupa birliinin, brkselden birka yz kilometre tede, avrupann gbeindeki toplu kymlar ve ruandadaki vahet karsnda ne kadar aciz, aresiz ve tepkisiz kaldn hatrlyoruz. Ortak d politika ve ortak savunma hedeflerine ulaamam ve ulamas da mmkn gzkmeyen bir abden ne beklenebilirdi ki?. Ruandada oluturulan soykrm aratrma komisyonunun 500 sayfalk raporunun 2008de aklanmas batda yaz bombas etkisi yapt. Ab lkelerinin zaten bildiklerini teyit etmekten teye gitmeyen, dolays ile fazla itiraz ve phe getirmeyen bu raporda, ab dnem bakan fransa zetle bakn ne ithamlar altnda. Brkselde grev yapan bir trk gazeteci iin ab koridor ve kulislerinde haber peinde koturmak ne kadar keyifsizse, natoda ayn i iin almak da o kadar keyiflidir. Nedeni basit abye dardan bakyor, srekli sorunlar yayor, dlanp duruyoruz. Ye deiliz, haber kaynaklarmz hep yabanclar. . Brkselde en uzun sre grev yapan, buradaki uluslararas kurumlar en yakndan ve aralksz izleyen trk gazeteci olarak diyebilirim ki bu iin en zevkli, heyecanl ve kolay blm nato oldu. Tabii bugnk natodan deil, souk sava dneminden ve sonrasndaki alkantlardan sz ediyorum. . Nce hatrlayalm, trkiye natoya nasl girmiti?. Bu hikaye size abye katlm maceras ile bir karlatrma olana da verecek. . Kuruluundan itibaren batllama yolunda admlar atan trkiye cumhuriyeti, d politikada, balangta, batl lkelerle ilikilerini glendirme konusunda biraz ekingen ve tereddtlyd. Bu durum, 1930 larn bandan itibaren, uluslararas deiimler ve lozan sonrasna sarkan sorunlarn byk oranda ortadan kalkmas sonucu deiti. Kinci dnya sava nda yaanan gelimeler, trkiye nin bat ttifak iinde yer alma tercihinin ok daha somut bir ekilde ortaya kmasna neden oldu ve bu tercih, sava sonrasnda belirgin bir biimde dile getirildi. . Bat ttifak nn temel simgesi, 1949 da kurulan nato oldu. Trkiye, nato ya, 1953 te, yani kuruluundan drt yl sonra ve ok byk mcadeleler ardndan girebildi. . 1948 de, nato nun temelindeki brksel antlamas imzaland zaman trkler de memnun gzkyorlard. Komu sovyetler birlii nin tehditkar tavrlar, nato nun batllama ynnde bir srama salayaca dncesi, amerikan yardmlarnn ttifak yelii sayesinde daha gvenceli ve fazla olaca kanaati trkleri nato ya katlm konusunda istekli klyordu. Trk hkmeti ve aydnlar, sovyet tehdidi karsnda uluslararas bir ittifak oluturulmasnn gereine inanyor, trkiye nin de, byle bir ittifakn doal para olacan dnyorlard. Avrupa lkelerinin ilk admlarn att bu ittifaka abd ve kanada nn da katlacann anlalmas, olayn boyutlarn bytyor, iin ciddiyeti daha bariz bir ekilde ortaya kyordu. Trkiye, bu uluslararas rgtlenmede yer almak isteini ak bir ekilde dile getirmeye balad. Bu tutum, kuzey atlantik antlamas metninin hazrlk almalar srasnda daha da younlat. . Btn bu abalara ramen trkiye, 1949 da, nato nun kurucu yeleri arasnda yer almay baaramad. Bu durum hem kamuoyunda, hem de hkmette byk bir tepki yaratt. Nato nun kurulmasndan sonra da trkiye ye beklenen davetin gelmemesi byk hayal krkl ve memnuniyetsizlik nedeni oldu. . Ankara daki chp hkmeti, 11 mays 1950 de, nato ya yelik bavurusu yapt. Ayn ay yaplan seimleri demokrat parti kazannca, bu bavurunun takibi de yeni hkmete kald. Dp, seim kampanyas srasnda, chp yi, nato yelii iin yeterli aba harcamamakla ve bu alanda baarsz olmakla suluyordu. . Dp hkmetinin, trkiye nin nato yeliini salama yolunda att ilk adm, kore ye asker gndermek oldu. Menderes hkmeti, kore sava n, trkiye nin hr dnya ile birlikte yer alarak nato yeliinin salanmas asndan karlmamas gereken bir frsat olarak grmekteydi. . Trkiye, 1 austos 1950 de, nato ya katlm iin ikinci bavurusunu yapt. Bu bavuru, eyll aynda toplanan nato konseyi nde reddedildi. Bu kararda, elbette, abd nin olumsuz tavrnn byk etkisi oldu. Abd genelkurmay tarafndan hazrlanan raporda, trkiye ve yunanistan n rgte alnmasnn nato nun geliimini olumsuz etkileyecei iddia ediliyordu. Bu rapora gre, sz konusu iki lkeye, yelik yerine, akdeniz savunmasna katlmak iin zel ibirlii neriliyordu. (abnin imtiyazl ortaklk nerisi gibi. ). Abd, trkiye ye, akdeniz e ilikin nato askeri planlamalarna katlm teklifi getirdi. Trk hkmetini tatmin etmekten uzak olsa bile, bu teklif, nato yeliine bir adm olarak deerlendirildi ve kabul grd. . Bu aamada, nato nun iki byk gc olan ngiltere ve abd arasnda gr ayrlklar vard. Trkiye nin yeliine dier bat avrupal mttefikler gibi souk bakan ngilizler, trkiye nin ttifak ile dorudan ba kurmasna kar kyor, abd nin trkiye ye tek tarafl garanti vermesini neriyorlard. Ngiltere ye gre trkiye, nato iinde deil, ngiltere nclnde ortadou da kurulacak farkl savunma rgtlerine dahil olmalyd. . Trkiye, ortaya atlan akdeniz pakt nerisine souk bakyor ama kesinlikle kar kmyordu. Ancak bu durum ksa bir sre sonra deiti. Ankara, daha onurlu ve daha hedefi belli bir tavr izlemeyi kararlatrd, koullu ve farkl seenekleri geri evirme karar ald. Bu kararn alnmasnda etkili olan unsur, abd genelkurmay bakan omar bradley in, reader digest dergisinde yaymlanan, abd nin 1950 lerdeki askeri politikas balkl makalesi oldu. Bradley, bu makalesinde, trkiye nin abd karlar asndan hibir neme sahip olmadn ileri srerek ankara hkmetinin ve trk kamuoyunun byk tepkisini ekti. Trk hkmeti ve brokrasisi, artk nato yelii dnda hibir seenein kabul edilmemesi ynnde gr savunuyordu. . Ankara nn kararl tutumunu srdrd birka ay ardndan washington, trkiye ve yunanistan n yeliini nato konseyi ne nerdi. Abd politikasndaki bu deiikliin eitli nedenleri vard. Sovyetler birlii nin nkleer yetenekleri artyordu. Bu, kitlesel bir kyma ve byk bir ykma gtrebilirdi. Abd eer caydrclk ve sratli tepki gstermek istiyorsa, sovyetler e komu lkelerde slere sahip olmak durumundayd. Washington trkiye den askeri sler kurma izni istemiti ama ankara, nato yesi olmadka bunu kabul etmeyeceini bildirmiti. . Bir baka neden, kore sava nn da gsterdii gibi, uluslararas komnizm in g kazandyd. Sovyet etkisinin ortadou ya sarkmamas iin trkiye bir kalkan olarak kullanlabilirdi. Bu amala glendirilmesi ve bat askeri sistemine tam olarak dahil edilmesi gerekiyordu. . Bu arada, 1948 de sovyetler ile balarn koparan ilk sosyalist lke olan yugoslavya nn korunmas da abd asndan byk nem tayordu. Bunu salamakta, trkiye ve yunanistan n nemli bir rol olacakt. Bu iki lkenin ttifak a katlm, nato nun balkanlar daki etkisini artracakt. . Abd nin, nato konseyi ne, trkiye ve yunanistan ttifak a alma nerisi, o zamanlar da ortak tavr belirlemekten aciz olan bat avrupa lkelerini bld. Fransa, hollanda, talya ve lksemburg neriyi desteklerken ngiltere, norve ve danimarka olumsuz yaklatlar. . Norve ve danimarka, scak bir blge olan akdeniz iin savamak durumunda kalmak istemiyorlard. Uzakta bulunuyorlard ve fazla ileri grl deillerdi. Akdeniz, ilgi, kar ve kapsama alanlar dndayd. Bu lkeler nato yu sadece askeri bir rgt olarak deil, siyasal, ekonomik ve kltrel bir yaplanma olarak deerlendiriyorlard. Trkiye ve yunanistan n farkl deer ve kltr yaplar olduunu savunuyorlard. . Nato da, her zamanki gibi, amerika nn dedii oldu. 16-20 eyll 1951 de yaplan nato konseyi toplantsnda trkiye ve yunanistan n ttifak a katlma davet edilmeleri kararlatrld. Bu tarihi izleyen aylarda yeni lkelerin komuta paylamlarna ilikin baz sorunlar yaandysa da, 18 ubat 1952 de, trkiye ve yunanistan nato yesi oldular. . Trkiye nin nato ya giriiyle birlikte on binlerce amerikan askeri personeli bu lkede konulandrlmaya baland. Bu personelin statsnn belirlenmesi iin eitli anlamalar yapld. Bu anlamalarn bir blm nato erevesinde, bir blm ise trkiye-abd ikili ilikileri erevesinde imzaland. . 60 l yllarda trkiye deki amerikan varlnn iyice artmas tepkilere de neden oluyordu. Nato, mttefik lke askerlerine ve silahlarna bir eit serbest dolam hakk kazandryor ancak bu alanda, zellikle amerikallara kaplar aan ykmllkler de getiriyordu. . Trkiye nin birok blgesinde yer alan 90 a yakn askeri ve sivil nitelikli amerikan tesisi bulunuyordu. Bunlarn byk bir ksm, sovyetler birlii nin dalmasnn ardndan kapatld veya trkiye ye devredildi. Gnmzde, ankara ve zmir deki idari tesisler ile ncirlik ss dnda, trkiye de nato ve tesisi kalmad syleniyor. . Amerikallar bu platformda mttefikleriyle her zaman dalga getiler. Aslnda anlatmak isterdim, dou blokunun kertilmesi dneminde, ardndan yugoslavya, bosna, afganistan, irak savalarnda bu kulislerde grdklerimi ve yaadklarm. . Souk sava dneminde natoda ciddiyet hakimdi. Casuslar cirit atyordu, herkes herkesten pheleniyordu. Amerikan ajanlar biz gazetecileri de hi rahat brakmaz, izleyip dururlard. Hi unutmuyorum, ngiliz delegasyonunda alan gen bir sekreter kzla biraz arkadalk yaptm diye bama gelenleri. . Kanadada, halifaxta bir nato toplantsna gittiimde ajan resmen otel odam basmlar, o kzla ilikiyi hemen kesmezsem nato daimi akreditasyonumun iptal edileceini kibarca anlatmlard. Anladm kadaryla pheli olan pek ben deildim, kzcazd. Neticede kz sattm tabii. O akamki halifaks gezimizi bam aryor yalanyla iptal ettim, brksele dnte de gizlice buluup durumu kendisine drste anlattm. O dnemde bu tr ilerin akaya gelir taraf yoktu. . Nato kurulal daha on yl olmamt ki charles de gaulle phelerini aklamaya balad. O, fransann bamsz bir savunma politikas belirlemesini istiyor, ordularnn istihbarat ve komutasnn amerikal generallere braklmasn sakncal buluyordu. . 1958de, iktidara dndnde, fransann bamszln ilan etti. Natonun ynetiminde fransann kendileriyle birlikte faal rol stlenmesi nerisini geri eviren amerikallara tavr koydu, kendi kontrollerinde olmayacak nkleer silahlarn fransaya konulandrlmasn reddetti. Fransa, 1960 banda kendi nkleer bombasnn ilkini saharada baaryla denedi. . De gaulle, 7 mart 1966da, fransann, natonun askeri kanadndan ekildiini resmen aklad. Sadece abdde deil, eitli bat avrupa lkelerinde fransa aleyhinde hararetli gsteriler dzenlenirken, tek alk moskovadan geliyordu. . Eskiden varova pakt karsnda savunma durumunda olan nato, dou blokunun yklmasndan sonra istikrar, bar ve gvenlii yaymak gibi bir sylemle savunma alanndan kt, bayran afganistan, irak, balkanlar gibi pek ok blgeye soktu. Nato antlamasnda belirlenen blge, savunma alan yerini kapsama alanna brakt. . Abdnin, afganistanda, irakta, akdenizde terrizme kar mcadele operasyonlarna ciddi destek, asker, tehizat, silah veren nato, baka mttefiklerinin, rnein trkiyenin terrizme kar mcadelesi sz konusu olduunda hibir varlk gstermiyor. Nasl oluyorsa oluyor, abdnin mcadelesini destekleyen mttefiklerin byk bir ksm, trkiyeninkini desteklemiyor, stelik kstekliyor. Bizim terristler, bir ksm nato mttefiklerinin topraklarnda. Bir de, avrupa savunma kimlii, nato - ab ilikileri ve bu erevede kbrs rum kesiminin ttifak& ,a kapdan deil bacadan girme giriimleri var. Trkiye, bu konuda da yumurtalar stnde yryor. . Bu iki kurum szde ibirlii yapacak. Daha dorusu, ab, baz operasyonlarnda nato imkan ve yeteneklerinden yararlanabilecek. Ancak bir sorun var ab yesi kbrs cumhuriyetini trkiye tanmyor ve natoya admn attrmyor. Bu durum, batan beri nato ile abnin somut, ciddi ibirliini engelliyor. . Bulunan formle gre, sz konusu ibirliine katlacaklarn, natonun bar in ortaklk (bo) anlamasn imzalam olmas gerekiyor. Bunu yapmayan iki ab yesi, kbrs cumhuriyeti ve malta bu bahaneyle darda braklyor. . Bir de, ttifak& ,n nemli gizli belgeleri olduu iin nato ile gvenlik anlamas gerekiyor. Rumlarda bu da yok. . Bu geici zm, bata trkiye olmak zere herkesin ban artyor, basklar giderek artyor. Kbrsl rumlarla masaya oturmayacan syleyen trkiye, bir sre sonra gayr resmi grmelerde bunu kabullendi. . Natoda gazeteciler asndan ilgin olanlardan biri, her yl yaymlanan, mttefik lkelerin savunma ve silah harcamalarn gsteren raporlardr. Trkiye tabii bata gelenlerdendir, her zaman. Bu da doal, koskoca bir ordu ve drt yan sarlm, her trl tehdide hedef bir lke. Terrizm de cabas. . Kresel silah ticaretinde, resmi verilere gre, ylda 100 milyar avrodan daha fazla para dnyor ve bunun 30 milyar kadar ab retimi silah ve satlarndan. Tabii, silah kaakl piyasasnn gerek pazar ve paras bunlara dahil deil. . Ab iinde silaha en fazla para yatranlar yunanistan ile kbrsl rumlar. En fazla silah satanlarn banda da fransa, almanya ve ngiltere geliyor. Ran dahil her lkeye satyorlar. Abnin sadece ortadou lkelerine yllk silah sat 10 milyar avroyu buluyor. Trkiyeye de yzmilyonlarca avroluk silah satlar var. . Bu arada not edelim ki dnyadaki silah satnda ilk sray elbette abd alyor. Amerikallar rusya, rusya& ,y ise srail izliyor. . 80li yllarda, nato enformasyon mdr olarak grev yapan bir alman diplomat vard, murad wilfred hofmann. O zamanlar yazdm bir kitapta (avrupada slam-dnenler) bu sempatik mslman almann yksn de anlatmtm. Ok kaliteli bir trk hanmla evliydi. Bayan blben hofmann, brkselde harp konserleri veren, ada bir sanatyd. . Hofmannn natodaki sevgili ve saygn varl bizim trk delegasyonunda biraz rahatszlk ve endie yaratrd. Adam mslman. Ttifaktaki yelerden trkiyenin vatandalarnn, diplomatlarnn ou da mslman. Herkes sanyor ki hofmann ile trk delegayonu arasnda iyi muhabbet var. . Souk sava dnemi, gergin yllar. Genel sekreter bykeliyi araynca, nemli bir ey olsa gerek. . Kurt diplomat osman olcay, senenin ortasnda genel sekreterden byle ifreli bir mesaj gelince, zmek iin herhalde ok dnmtr. O nerden bilsin, o gnn yeni yl olduunu, biz mslmanlarda. . Bizim delegasyon ifreyi zmeye alrken carrington bu jestini sada solda anlatm da yaptnn yeni bir gaf olduunu kendisine sylemiler. Hemen zr dilemi, olay kapanm. . Bu olaydan sonra hofmann almanyann cezayir bykeliliine tayin edildi. Ardndan fasa atandn, sonra da stanbula yerletiini duydum. Birka yl nce grdm, mslman bir almann gnl isimli bir kitap yazm. Ei de slam mutfan tantan bir kitab birka dilde yaymlatm. . Tugay zeri natoyu ok iyi bilen, kurumun iinden gelen, deerli bir bykeliydi. Kat ve huysuz taraflar boldu ama ok yetenekli diplomatlardan biriydi. Ttifakn genel sekreteryasnda nemli grevler stlendikten sonra, 90l yllarn banda trk dilerine dnp nato daimi temsilcisi olmutu. Yaamnn 20 yln natoya vermiti. . Her hafta brosuna gider, yarm saat, bazen bir saat dinlerdim onu. Gvendii bir gazeteceye anlatabileceklerinin hepsini anlatr, bilgilendirirdi beni. . Yugoslavya sava dneminde, bu sohbetlerden birinde, zerinin telefonu ald. Arayan nato genel sekreteriydi. Ksa bir konuma oldu. Zerinin olduka heyecanlandn fark ettim ve tabii kendisine neler olup bittiini soramadm. Sadece, abi, zel bir durum var herhalde, ben bronuzdan kaym dedim, ayaa kalktm. . Ben brodan kar kmaz, sekreterin odasnda oturup atm cep telefonunu ve haberi anadolu ajansna getim. Ajans da fla haberi annda girdi. Sekreterin brosundan kmyorum ki zeriyi yakalayp ayrntl bilgi alaym. Vaktim var, nasl olsa fla haber girdi, devam gelir. . Yahu tugay, a. A bir fla geti, trk jetleri gidiyor diye. Bu doru mu? Doruysa bizden nce nasl rendi bunlar?. Uyuyor musunuz? . Tugay abi hmla brosundan kt, bana bakt, sert sert. Sekreteri ankaray aram, drememi. Tabii zeri bizim bu haberi bu kadar sratli deerlendireceimizi de dnmemiti. . Bir de shape vardr nato avrupa kuvvetleri komutanl. Brksele 70-80 kilometre uzaklkta, mons kenti yaknlarnda. . Askerlerin kapal blgesidir shape. Gazeteciler pek nadir arlrlar, her gidilerinde de, askeri boyutta ilgin eyler kaparlar. Tabii askerler sadece kaplmasn istediklerini kaptrr, bolca da dezenformasyon yaparlar. . Souk sava dneminde, bir telefon daveti geldi. Shapede bir brifing olacakt, katlmak ister miydim?. Stemez miyim? Elim mahkum zaten, elbet katlacam. Hatta heyecanla gideceim nk nadirdir byle davetler. Kim bilir ne haberler kacak. . Brkseldeki o gnk youn gndemi brakp gittim. Drt-be yabanc gazeteci daha var, bizi bir salona aldlar, oturttular. . Belikal bir yarbay geldi. Hepimiz heyecanla adamn dudaklarndan kacaklar bekliyoruz. Ses kayd falan da yasak, ellerde kat kalem, not alacaz, mmkn olduunca. . . Nato, 1949da kuruldu. Bugn yeleri arasnda almanya, fransa, belika, trkiye. . Var. . Ben kulaklarma inanamadm. Bekliyorum, yarbay nereye gelecek, neler syleyecek diye ama adam natoya hangi lkelerin ye olduunu, bu ttifakn neden kurulduunu, temel ilkelerini falan anlatyor. . Belikal yarbay mosmor oldu ama ne diyeceini de bilemedi. Bu olay burada aktarmamn nedeni, benim tepkime onun tepkisinin ilginliidir. Siz trklere yaranlmaz zaten. Nerde terslik, nerde itiraz var, trklerden. Bir de amerikallardan. Nedir bu ektiimiz? U shape koridorlarn gryor musunuz? Bu koridorlarda bunca lkenin askeri, subay sessiz sakin yrr geer. Ama trkler, hele o trk generaller yrdklerinde btn koridorlar sarslr, deprem oluyor gibi. Koridordan amerikal veya trk getii hemen anlalr. Hep gruplar halinde, hep uygun admlarla, sert sert. Sanki sadece bunlar asker, biz iftiyiz. Subaylar da ters, gazetecileri de ters. Urada iyi bireyler. Dorusu, yabanc birka gazetecinin nnde yarbayn bu haykr benim o zamanki gururumu okad biraz. Biz neymiiz be abi oldu yani. Yumuadm ve alttan aldm. Yarbaym, trk subaylarna bu koridorlarda biraz daha yumuak admlarla, daha kk gruplar halinde yrmelerini sylesem ne anlarlar bilmiyorum. Amerikallar ise ne sizi, ne beni dinlerler. Buras onlarn mekn. Ayrca anlattklarnz ilgin olmaya balad, ltfen brifinge devam edelim ama biraz yava konuun da not almamz glemesin. . Belikallarn askerlii ve ordularn ne kadar az ciddiye aldklarn, onlarn da ne kadar az ciddi olduklarn ok iyi bildiim iin, yarbay arkadamn tepkilerini hep anlayla karladm. Bizim askerdeki sertliin, gerginliin, tersliin, soukluun, iletiimsizliin nedenlerini bunlarn anlamalar ne mmkn!. . Son dnemde, basn, hkmet, cumhurbakanl, dileri, elbirlii iinde gzel trkiyemizi natoda da rezil edip itibarn sfra indirmeyi baardk. Bunu nasl ve neden yaptk, anlam deilim. Bu kadar m dank, bilinsiz, tepkisiz, bilgisiz olunabilir, anlam deilim. . Lk espiri trk medyasndan kt, 2009da. Fransa ttifakn askeri kanadna dnmeye niyetlendiinde, basnmzn uzmanlar tartma balattlar trkiye buna izin versin mi, vermesin mi?. Fransa, zirvede, ttifakn askeri kanadna dnme iradesini yanstacak. Nato da, ortak bildiride bunu memnuniyetle karladn aklayacak. Sonra teknik ve siyasi deerlendirme sreci balayacak. Bu sre belirsiz, senaryo belirsiz. . Bykelinin anlatt hikayeye gre, fransa askeri kanada dnmek istediini syleyecek ama bu iin deerlendirmesi nato yesi mttefikler tarafndan yaplacak. Steyen mttefik ta koyar. . Eh, dileri byle diyorsa, byledir. In iindeler. Di mi?. Zirve yapld, ortak bildiri kt. En banda, fransann dn iradesinden deil, dn kararndan sz ediliyordu ve bu karar nato konseyi tarafndan memnuniyetle karlanmt. . Yani bu i oldu bitti. Fransa o gn, bal gibi dnd natonun askeri kanadna ve sarkozy bunu allandra ballandra satt, lkesinin kamuoyuna. . Bundan daha doal bir ey olamazd ama biz basn olarak, te yanda dileri, neden samaladk, anlamadm bu. . . Fakat, itiraf ederim ki, strasbourga giderken gazetecilik hayatmn en ilgin gnlerinden bazlarn yaayacam hi tahmin etmiyordum. Ben ki nato konusunda en tecrbeli trk gazetecilerden biri saylabilirim, byle bir nato deneyimi yaayacam aklmn ucuna gelmezdi. . Hemen belirteyim, hibir kii, makam veya kurumu tek bana sulamak doru olmaz. Orada yaanan, toplu intihar gibi bir eydi, kollektif bilgisizlik ve lgnlkt. . Nato zirvesi, almanlarn ve franszlarn ortak himayesinde, strasbourg ve kehl kentlerinde gerekleiyor. Ttifak 60. Yagnn kutluyor. Nisan 2009. . Nk babakan erdoan, son drt yldr rasmusseni srekli uyarm. Zetle ona demi ki, bak kardeim, benim lkemde onbinlerce insan ldren terr rgtnn televizyonu senin lkenden yayn yapyor. Bu ii engelle. . Natonun tm belgelerinde, srekli, en ncelikli unsur olarak vurgulanmaktadr ki, terrizm en byk tehdittir. Trkiye, ttifakn ynetiminde, terrizm tehdidinin ve buna kar mcadelenin bilincinde olan bir kii istemektedir. . Ertesi sabah ilk duyumlar geldi. Genel sekreter seimi tartmalar sonulanamad, konu nmzdeki haftalarda deerlendirilecek, uzlama aranacak. . Bu artc olmayan durumdan sonra baz bat basn organlarnda ilk yorumlar da not edildi. Trkiyenin hakl olduu, merkelin hata yapt ajans haberlerine girmeye balad. . Abdnin taze bakan obama, cumhurbakan gl ile bir saat grt. Bu srete rasmussen de ksmen bulundu. . Merkel ve sarkozy, mutluluktan uuyorlard. Dierlerinin tavrlar sadece aknlk ve aalama dzeyindeydi. . Ve trkiye aleyhinde inanmlmaz bir kampanya balatld batda. Ntikam kampanyas. Tm bat avrupa basnnda kan haber ve yorumlarda, trkiyenin, rasmussen konusunda tatszlk kararak hata yapt gr yanstlyordu. Trkiye ab yeliini de, natoyu da hak etmeyen, gvenilmez bir mttefikti. Trkiye, slam dnyasnn ve hatta ar dincilerin, demokratik olmayanlarn szcs, temsilcisiydi. Trkiye, sorun kaynayd. . Trkiye, nato zirvesinde bir hata yapmtr. Bu hata, rasmussenin adaylnda tereddtl davranmak deil, bu konudaki tavr deitirmek, geri adm atmak ve son anda yeil k yakmak olmutur. . Ankara, zirve ncesindeki resmi toplantlarda, sadece, natonun banda, ttifakn en byk tehdit unsuru olarak alglad terrizme kar mcadelenin neminin bilincinde olan bir genel sekreter istediini belirtmiti. Rasmussenin bu konudaki yaklamndan rahatsz olan tek mttefik de trkiye deildi. Trkiye& ,nin tavr ve yaklam son derece haklyd. . Nato genel sekreteri seimi, zirvenin resmi gndeminde deildi. Natonun yeni genel sekreterinin isminin, zirve ncesinde, ab bnyesinde belirlenmesi, alman babakan merkelin, trkiyenin tavrn bildii halde zirvede bir aklama yaparak kendileri tarafndan ab& ,de alnan bu kararn zirvede resmileeceini duyurmas, hakaret dzeyinde yanl bir tavrd. . Trkiye tavr deitirmeseydi, polonya gibi baz lkelerin anlayl davranacaklar, birok mttefikin susaca ve hatta bazlarnn iin iin memnun olaca grlecekti. Bat avrupa basnnda, trkiyenin hakl olduu grleri yer almaya balamt. Yeni isimler zerinde tartmalar balamt. . Trkiye tavr deitirmeseydi, bugn ankaraya kar silahlar klfndan kardklar sylenen sarkozy ve merkel son derece g durumda kalacaklar, siyasi yaamlarnn en byk darbelerinden birini yemi ve yanl yaklamlar nedeniyle, bunu hak etmi olacaklard. Alman ve fransz basnnda, bu iki lidere kar acmasz eletiriler balamt. . Natoda kararlarn ounlukla abd tarafndan verildii bir gerek olmakla beraber, baz kararlarda veto uygulamak mmkn ve hatta, ulusal menfaatler dorultusunda gereklidir. Bunun en son rneini yunanistan sergilemektedir. Atina, geen yl bkre zirvesinde alnan ve makedonyann nato yesi olmasna yeil k yakan karar veto etmektedir. Abdnin ve dier pek ok mttefikin basklarna boyun ememektedir. Arnavutluk ve hrvatistan ttifak yesi olmular, makedonya, ayn koullar yerine getirmesine ve tm mttefikler tarafndan kabul edilmesine ramen darda braklmtr. . Nato zirvesinde, genel sekreter rasmussenin ad sadece trkiyeye deil, dier pek ok mttefike empoze edilmitir. Fransann, natonun askeri kanadna dn de empoze edilmitir. Daha nce, fransa dn iradesini beyan edecek, nato bunu memnuniyetle karlayacak ve deerlendirilecek ifadeleri kullanlmt. Oysa ortak bildiride, fransa dn kararn aklad, nato bunu memnuniyetle karlad ve oldu-bittiye getirildi. . Natonun, son yllarda tm ortak bildirilerinde, terrizmin bir numaral tehdit olduu vurgulanmaktadr. Neticede, trkiyede ve dnyada onbinlerce insann ldrlmesinden sorumlu bir terr rgtnn yan kuruluu olan televizyon kanalna yayn olana veren, bunu yaparken ifade zgrlnden sz eden, kendi lkesinde siyasi itibarn tamamen yitirmi bir politikac nato genel sekreteri olmutur. . Stelik verecekleri de yardmclk deil, asistanlk olur. Bir. Neticede trkiye taviz mi ald, antajlara boyun mu edi, bilinmez. Nato askeri bir rgttr, savunma rgtdr. Orada askerlerin borusu ter. Tt de duymadk m? Tavizi kimler ald, taviz alnd ise? Kimler, ne verdi? Erdoann tavr deitirmesini kimler istedi, kimler salad? Babakan, siyasi intihar boyutundaki bu sylem deiikliine nasl zorland?. Taviz deil de antaj sz konusu oldu ise, bu antaj hangi byk mttefiklerin yapt zaten belli. Abye almayz gibi uyduruk bir antaj sz konusu olmasa gerek, bunu zaten onyllardr yapyorlar. Daha byk, daha ciddi bir antajd herhalde, eer antaj ise. . Nato, 60. Yagnn byle kutlad. Ben de bu kurumda akredite gazeteci olarak 30. Ylm. . Belika kral ii. Leopoldn tahta kmadan nceki constantinople maceras ok ilgin ariv belge ve resimleriyle byk tartmalara konu oldu ama trkiyede deil tabii. Bunlar trk tarafnda, kimilerine gre rahatsz edici, kimilerine gre dikkate almaya demez gerekler. Ama ok somut belge ve kantlara dayanan yaanmlar. . Belika& ,nn ikinci kral ii. Leopold, 1860 ylnda yapt uzun constantinople yolculuunu gnlk notlaryla, kendi el yazsyla anlatyor. Belgeler muhteem. Trkler konusunda zaman zaman hakaretler, zaman zaman da methiyelerle dolu olan bu ilgin notlar sinirlenerek veya vnerek deil, bunlara tarihi belge deerleri asndan bakarak okumak durumundayz. . Nce, bu notlar yazan ve constantinople maceras n yaayan ii. Leopold& , biraz yakndan tanyalm. . Ngiltere, avusturya, fransa, prusya ve rusya, 1830 ylnda, londra konferans nda belika ya bamszlk verdiler. Bunu yaparken de, tamamen baml bir tampon blge oluturmak istediklerini gizlemediler. Bu suni devlete bir kral arand. Nce, fransa kral louis philippe in olu aday gsterildi ama fransa bunu reddetti. Sonunda, aranan kral ngiltere de yaayan alman saksonya prensi oldu ve i. Leopold adyla belika kraliyeti tahtna oturtuldu. . Aslnda i. Leopold, belika gibi 1830 ylnda bamszlna kavuan yunanistan a kral olacakt, bu neriyi kabul etmiti ama uzlamazlklar nedeniyle, son anda belika tahtyla yetinmek zorunda kald. Ta giydikten sonra da fransa kral louis philippe in kzyla evlendirildi. Te bizim bu satrlarmzn kahraman ii. Leopold, bu evlilikten, 1832 ylnda doan ilk erkek evlat, dolaysyla kraliyet tahtnn ilk varisi. . Ii. Leopold, 1860 ylnda trkiye yolculuunu gerekletirdii zaman brabant dk nvann tayordu ama elbette, belika& ,nn mstakbel kral olarak ilgi ve sayg gryordu. Nitekim, 5 yl sonra, babasnn lm zerine tahta geti ve lkesinin tarihinde ok byk tartmalara konu olan iler yapt. Kongo fatihi oldu ama afrikada ok aclar ve kt izler brakt. . Belikada sk sk sz edilen, on milyon insann ld kongo soykrm ile ii. Leopold ismi pek paraleldir. . Ii. Leopold, 1854-1865 yllar arasnda ok yolculuk yapt ve babas i. Leopold& ,n ban sk sk derde soktu ama belika kraliyet tarihinde en derin izlerden birini brakan yolculuu phesiz constantinople seferiydi. . Belikal tarihiler ii. Leopold& ,n kiiliini, hrs ve ihtiraslarn mkemmel yanstyorlar. Gerekte bunun iin fazla aba harcamalarna gerek yok nk mevcut belgeler her eyi aka gzler nne seriyor. . Ii. Leopold, 1837 den beri lkesinin ve tahtnn ryalarn ssleyen kbrs ve girit adalarn padiah abdlmecit ten satn almak arzusundayd. Bunu baaramad ama yllar sonra, 1907 de kongo yu tm zenginlikleriye satn ald. O zenginlikler, belika nn zenginlikleri oldu. . Bugnk mirasyedi belikann yedii miras, kongo mirasdr. Ve belikadaki hemen her zengin ailenin bir kongo mazisi vardr. . Te ii. Leopold& ,n kendi kaleminden, 1860 ramazan aynda gerekletirdii constantinople yolculuu srasnda babasna yazd mektuplardan ve notlarndan alntlar, ilgin belgeler. . Belika tahtnn varisi, brabant dk ii. Leopold brksel saray ndan ayrld. Avusturya mparatorluu na bal olan prag, brnn ve viyana dan geerek, buralardaki akrabalarnda barnarak douya doru ilerledi. Akrabas olan avusturya mparatoru franois joseph ile grmesinden yanstt notlarda u ifadeler dikkat ekiyor. . Constantinople a yolculuumun sadece bir tesadf olduunu mparator a syledim. Bu macerada salarmn durumunun ne kadar nem tadn ona anlatmadm. Oysa rendim ki pek ok ngiliz, benimkiler gibi dklen salarn kaztmak ve grletirmek iin constantinople a gidiyor. . 1 nisan da viyana dan ayrlan ve avusturya mparatoru nun tahsis ettii trenle pete ye gelen prens, tuna nehri ne ulatktan sonra, yine mparator un salad vapurla yoluna devam etti ve 3 nisan da, belgrad zerinden osmanl topraklarna girdi. 6 nisan da, bkre yaknlarnda, kalas ta vapur deiiklii yapt ve bir gn sonra, osmanllarn ngiliz yaps beyrut vapuruyla yola devam ederken u notlar ald. Bir trk vapurunda yolculuk garip bir ey! Gemideki insanlarn bazlar zenci, bazlar beyaz ama hepsi asker grnmnde. Kaptan ve tayfalar srekli barp aryor, ayn anda talimatlar veriyorlar. Makinistler ngiliz. Tula& ,dan itibaren nehir iyice darald, genilii 30 metrenin altnda. Tuna zerinde binlerce gemi var. Arklar ikide birde duruyor. Birka gemiye arptk, bir tanesini tamamen paraladk. Korkun bir manzara! Btn bu gemilerin arasndan syrlmak o kadar zor ki, ucuz atlattmz dnyorum. 24 saat hareketsiz kaldm, 36 saat hibir ey yemedim. Bu yolculuk bir lgnlk!. . On saat sonra boaz a girdik. Bu yagnm hi unutamayacam. Vapur birka defa batma tehlikesi geirdi. Boaz olaanst gzel ama ben daha trk bir ey greceimi sanyordum. Talyan damgas var. Constantinople e doru indike manzara muhteem bir grnt alyor. Saat 15 e doru amiral mehmet paa ve hariciye nazr fuad paa bizim gemiye geldiler. Fuad paa ok yetenekli biri gibi gzkyor. Mehmet ali paa nn kay ile tophane ye ktk. Sahilin iki tarafna dizilmi toplar patlyor, mehter mar duyuluyor. Padiah iskeleye kadar gelip beni karlad. Bir salona girdik. Padiah oturmam iaret etti, oturduk. Dierlerinin hepsi ayakta kaldlar. Nce babamn hatrn sordu, sonra ramazan ay sonuna kadar burada kalmam istedi. Kabul ettim. Her cmlenin ardndan uzun bir sessizlik oluyordu. Bir ara kalkp beraberimdekileri padiah a tanttm. Ayaa kalkt, onlara bakt, tek kelime sylemedi. Fuad paa konumalarmz alak ve son derece saygl bir sesle tercme ediyordu. Paa. Bana, kalacam yere nasl gitmek istediimi sorunca, ayrlma vakti geldiini anladm. Kalktk, iskeleye yrdk. Sultan, iskeleden inerken bana franszca bildiini ancak utand iin konumadn syledi. Gerekten olduka iyi konuuyor. Yarn beni grmeye geleceini syledi. Irkin, kk, clz, elimsiz bir adam bu padiah. Topallar gibi yryor, bol bir pantalon, kocaman ayakkablar giymi. Hi sultan havas yok! . Sultan dan ayrlp beyrut vapuruna dndm. Souk ve rzgarl bir havada boaz geri ktk, bize tahsis edilen emirgan saray na geldik. Byk ve olduka konforlu bir saray. Neyse ki odamda soba da var. Gzel bir yemek yedik. Gece darda mehter takm bizim iin ald. Padiah a ait bir kayk iskeleye bal bekliyor. . Belika prensi, ertesi gn bebek blgesine atl olarak gittiini, rumlarla ayine katldn ve papazlarn kendisine osmanllarn hristiyanlara ne kadar hogrl davrandklarn anlattklarn yazyor. Stanbul un gzelliklerini , bysn , muhteemliini tasvir ediyor. Emirgan a dndkten sonra padiah n ziyaretini bekliyor. Sultan saat 13. 00& ,te geldi. Kendisini iskelede karladm. Hemen franszca konumaya balad, hatrm sordu. Kk bir odada oturduk. Srekli iltifatlarda bulundu. Barsever olduunu syledi. Ok scak davrand, ince bir adam. . Saat 14. 30 da pera ya (beyolu) gitmek zere kaya bindik. Hava ok gzel. Bu yol iin bir saat gerekiyor. Tophane de inip yryerek pera ya ktk. Feci bir koku, toz, babo kpekler. Her ey ortadou yu anmsatyor. Galata ya doru indik. Mthi bir kargaa ama bunlar gzel, arpc grntler. Galata y constantinople a balayan hali kprs olduka ilgin bir yap. Her trl avrupal, asyal, afrikal bu kpr zerinde karnca gibi gidip geliyor. Bir sr vapur iskelelere yanap ayrlyor, bir sr insan inip biniyor. Denizdeki ticari ve askeri gemiler, boaz, hali, constantinople, galata beni ok etkiledi. . Padiah iflasa gidiyormu, farknda olmadan. Ve zavall trkiye, o kadar zayf ki, kmldayp yklamyor. Bir batl iin trkiye gibi bir lkeyi trklerin elinde grmek ne ac!. Su berbat. Genelde bo tutulan emirgan saray nemli ve souk. Lene doru kaya binip dolmabahe saray na gittik. Sultan beni saat 13. 00 te bekliyordu. Saray muhteem. Gaz sistemiyle iten ve dtan aydnlatlm. Skelede fuad paa ve askerler beni karladlar. Sultan bir salonda beni bekliyordu. Franszca konutu, saray gezdirdi. Ermeni mimar bu saray iin 810 milyon frank harcam. Padiah her yerde saray yaptryor ve bu yolla iflasa gidiyor. Rdek gibi yryen bu zavall sultan 20 gndr orulu olduunu anlatt ve salarndaki aklar bana gsterdi. Ok glyordu. Sultan n huzuruna kmak pek basit bir i haline gelmi. Zc bir grnt. Zavall trkiye, ayakta kalyor nk o kadar zayf ki, hareket edip yklacak hali bile kalmam. . Ordu gzel ama parasz. Halk fanatik. Brokrasi kr, khnemi, aptal, cansz. Sultan bir eit aptal! Fuad paa yetenekli ve tilki gibi kurnaz. Doktor grnmne girmi egemen gler, uyuturucu vere vere bu hastay (osmanl mparatorluu& ,nu) lme gtrecekler. Kangren yaylacak ve pek yaknda srbistan, karada gvdeden kopacaklar. Tanrm, byle bir lkeyi bu tr insanlarn elinde grmek ne ac! Sanki gen ve gzel bir kadn veballarn ellerine terk etmiler!. . Bu arada bir parantez ap hatrlatmal 1823 ylnda doan abdlmecit, babas ii. Mahmut un lm zerine, 16 yanda tahta kt. Bat kltr ile yetimiti. Babas gibi yenilik yanlsyd. Osmanl mparatorluu, zellikle msr sorunu nedeniyle, abdlmecit dneminde bat avrupa devletlerinin gdm altna girdi. Savurgand. Sava giderlerini karlamak zere alnan d borlarn hazineye byk yk yannda, padiahn sorumsuz harcamalar da durumu gittike ciddiletiriyordu. Devlet, krm sava srasnda ilk kez dardan bor almak zorunda kalmt ve abdlmecit ile balayan borlanma yine onun dneminde doruk noktasna ulat. Aracsz, halkn dertlerini kendi azndan dinleyen ilk padiah olarak nitelendirilir. Dardan ald borlarn bir ksmyla saraylar yaptrd ki dolmabahe saray da bunlardan biridir. Abdlmecit, babas gibi tberkloza yakalanmt. Salna dikkat etmesi gerekirken sefahate dalmt. 1861 de, belikalnn anlatt bu yolculuktan bir yl sonra, alkol komasna girerek ldnde 39 yandayd. . Belika prensi nin birbirinden ilgin notlar ve gzlemleri sryor. Stanbul u atla geziyor, sokaklarn pisliini, insanlarn fakirliini, trk filolarnn muhteemliini, harem kadnlarnn araba yolculuklarn uzun uzun anlatyor. Herkl grnl on adamn, padiah n kendisine tahsis ettii byk kay nasl kullandklarn, tanzimat mimarlarndan ali paa ile grmelerini, diplomatik temaslarn ayrntlaryla yanstyor. Beykoz gezisi, boaz dan geen yzlerce gemi, raan saray ve bahesini ziyaret, emirgan saray ndaki hizmetiler, atl arabalar, kapalar, her ey prensi etkiliyor. . Beyrut vapuru bizi padiah n sarayna getirdi. Fuad paa ve sadrazam kmil paa iskelede beni karladlar. Sultan bana tahtn varisi olan kardeini (abdlaziz) tantt. Abdlmecit ne kadar iyi, insancl, yumuak huylu bir adamsa, kardei abdlaziz o kadar kat ve acmasz bir adam olarak tannyor. (abdlmecit bu ziyaretten bir yl sonra lecek ve taht abdlaziz e brakacak. ) tiyatroda, ngiliz sefiri padiah n locasnda, onun yannda, benimle birlikte oturuyor ve grd bu itibar nedeniyle zevkten drt ke gzkyor. Avusturya temsilcisi ayn muameleyi grmedii iin kzgn. Padiah srekli franszca konutu ve osmanl mparatorluu nun ok ey borlu olduu ngiltere ye ynelik iten dostluk mesajlar verdi. Eski bir dost olan belika ya iltifatlar da ihmal etmedi. Padiah n reformlar gerekletirmek, ilerlemeler kaydetmek ve tasarruf yapmak iradesini yanstmas da dikkatimi ekti. Tasarruftan sz edince ben iddetle kar ktm. Tasarruftan sz eden bir doulu imparatorun misafiri olmaktan daha berbat bir ey olamaz! Ngiltere bykelisi bulwer benim gizli gerekelerimi anlamad ve padiah a msriflik ve sefahat nermemi tepkiyle karlad. Sultan a, bata suriye olmak zere, hrsz memurlarn hazineyi nasl boalttklarn kendisine anlatacan syledi. Abdlmecit ngiliz in bu nerisine teekkr etti ve gizli bir rapor istedi. . Zaten bu sultan deersiz bir adam. O nun houna gitmek iin harcadm abalardan utan duyuyorum. Sultan n iltifatlar da sadece onu bir yar tanr gibi alglayan memur takm iin deerlidir. Avrupa da bir ey elde etmek iin vermek yetmez. Burada ise bolca ikram yeterli oluyor. Birka sene sonra, padiah a bir ziyaretin hibir anlam kalmayacak. Tanr nn adaleti, korkun ve acmasz islamizmi dnyadan silmeden nce, bugn hristiyan bykelilerin ayaklarna kapanan bu muhteem osmanllarn gururunu iyice krmak istiyor. Ngiltere bykelisi bulwer, fransa bykelisi markiz la valette, bugn osmanl saray nn gerek egemenleri olmular. Egemenlik sultan da deil, onlarda. . Trk filosunu, muhteem hali liman& ,n ve kalabalk kylar grmek iin kaykla gezdim. Filo 67 ana damar, ayn sayda frkateyn ve sava gemilerinden oluuyor. Bazlar yelkenli. Mparatorluun geliri hakknda fazla bir ey bilinmiyor. Duyduuma gre devlet kasasna 350 milyon frank giriyormu. Bu filo pahalya geliyordur. Ordu da 100 ila 150 bin askerden oluuyor her halde. Denei ok az. Her ey, ynetimin ihmal ve dzensizliini yanstyor. Trk halk saygdeer bir halk ama hkmetin adamlarnn hepsi, her yerden gelip buralara snan rezil avrupallar tarafndan yolsuzlua altrlm. Trk ynetimi ok aalk ve mparatorluk bu tr ellerde olduu iin pek anssz! Memur rk d grnte bile soysuzlam. Hemen hemen hepsi irkin, kk, aptal, iko, arpk bacakl tipler. . Akam diplomatik davetteydim. Ngiliz eli bulwer ile prusya elisi, osmanl mparatorluu nun gelirlerinin 250 milyon frank olduunu tahmin ediyorlar. Bu para yeter ama constantinople, gelirinin byk bir blmn bor faizlerine harcyor. Bulwer trkiye yi savunuyor ve maliye nin dzene sokulmas halinde hasta adam n daha ok yaayabileceini sylyor. Prusya elisi kont goltz rus sularnda yzyor ve trkleri aalyor. Ruslar, u sralarda, trklerin yerini alacan dndkleri yunanllardan kopmu durumdalar. Hasta adam ldrmekten ziyade, onun yerine gelecekleri haat etmek iin aba harcyorlar. Rusya, bulgarlarn ve ortodoks kilisesi ile patrikane ye bal olanlarn zgrl iin urayor. Rus elisi prens lobanoff, slavlar rus egemenlii altna srklemenin mcadelesini veriyor ve bu hedefe giderken, osmanl ynetimindeki kargaal memnuniyetle krklyor. Bamabeynci (padiah n zel kalem mdr) necip bey bir rus casusu. Geceleri klk deitirip rus elilii ne gidiyor. Ngilizlerin himayesinde gzken tanzimat sadrazam ali paa y trkler ok seviyorlar. Olaanst entrikalar dnyor. Padiah abdlmecit kardeine pheyle bakyor. Bu kardein (abdlaziz) lebileceinden sk sk sz ediliyor. Duyduuma gre bir osmanl padiah kardeini ldrtme hakkna sahipmi. . Belika nn mstakbel kral, maalesef cami olmu dedii ayasofya ya hayranln anlatrken, tanr ya, kelbimin en derinlerinden, ayasofya nn tekrar hristiyanlarn eline gemesi ve kilise olmas iin yalvardm. Imden bir ses bana buralarda her eyin yoluna gireceini, takdis parfmnn bu pis kokularn yerini alaca gnlerin uzak olmadn syledi diyor ve devam ediyor. Burada trkler o kadar fanatik deiller. Hristiyanlar, yunanllar ok fanatikler. Btn pera, dn ve bugn, yunanllarn paskalya kutlamalarndan kaynaklanan tfek sesleriyle yanklanyor. Rus eli ye yunan kilisesi nin btesini sordum, sylemek istemedi. Sonra, kzararak, parann moskova ve petersburg bankalarnda saklandn anlatt. Rusya hasta adam ayakta tutmaya alr gzkyor ama gerekte trk mparatorluu nun yklmas iin urayor. . Unutmamak gerekir ki doulu hristiyanlar da trkler kadar beceriksiz ve rkler. Hristiyanlar, bir hristiyan kraldan elde edebilecekleri haklarn ok daha fazlasn sultan dan alabiliyorlar. Mparatorluk lm deinde ama o kadar zayf ki can veremiyor. Onu ldrecek darbeyi vurup yerine geecekler de buna layk deiller. Eer constantinople un paras olsa, bence yaamn bir sre daha devam ettirebilir. . . Bizim vatandalar bana sultan dan boaz kylarnda bir arazi satn almak iin izin istememi nerdiler. Maden ocaklarnn satn alnmas konusunda yapacak fazla bir ey yok. Fuad paa avrupa dan kredi istenmesinin kanlmaz olduunu syledi ve desteimi istedi. Paa bana bir klf iinde, fazla bir deeri olmayan bir mecidiye verdi. Souk karladm ama gene de padiah a teekkrlerimi iletmesini syledim. Zavall sultan! Benim iin yapabilecei tek eyi yapt ve bizzat kendisi, beni btn dou da nemli bir kiilik olarak tantt. Imdi btn mparatorlukta belika ismi tannyor. Eer buralarda bir felaket olursa, yeniden yaplanma iin bize bavururlar. Babam i. Leopold dnyann bir numaral mimar olarak nitelendiriliyor ve babann n oluna da yararl oluyor. . . Sultan& ,dan bana bir ltufta bulunmasn istedim. Karma gtrmem iin bana madalyon zerinde resmini vermesini rica ettim. Bir bilezik zerine portresini yaptrp hediye edeceini syledi. Duygulandm. Fakirliklerine ramen, bu insanlar misafirlerini gzel arlamay biliyorlar. . Kmil bey houma gidiyor. Srekli madalyalarm ve slalemi anlamaya alyor. Bir ara, ok gizli bir ekilde, padiah n, belika kral nn constantinople a ziyaretini arzu ettiini, bu sayede kendisinin de belika ya iadei ziyarette bulunabileceini dndn anlatt. Tanr bizi byle bir ereften korusun!. . Zavall trkler, (bursa) yolculuumuzu pek gzel dzenlemiler. Sultan her eyi hazrlatm, bize yapacak bir ey kalmam. Te bu, mparatorlua yakan bir davran! Eminim ki bu iki gnlk yolculuk onlara ok pahalya mal olacak. Yataklar, mutfak, hizmetiler, atlar, her ey benim iin emirgan dan bursa ya tand. Mparatorluk belki lm deinde ama yabanclar arlama ekilleri pek asil ve cmert!. . . Yemekte ayaa kalktm ve unlar syledim beyler, buralardan ayrlmamn arifesinde, beni bylesine scak ve iten arlayan hkmdarn erefine bardam kaldrmak istiyorum. Tanr sultan korusun, o na uzun mr, mutluluk ve refah versin. Sultan n salna!. . Daha sonra, babaa kaldmzda padiah a boaz zerinde baz mlkler satn almak istediimi syledim ama nafile. Duymazdan geldi. . Ki kiilik bir sofrada padiah ile veda yemeindeyiz. Yemein yars alaturka, yars avrupa usul sunuldu. Padiah her eyden azar azar yedi. Ben nme getirilen tm yemekleri tamamen bitirdim. Padiah 4-5 bardak bordeaux arab iti. Her bardaktan sonra bir yudum su iiyordu. Uzun uzun boaz n gzelliklerinden konutuk ve bir kere daha mlk edinme arzumu yansttm. Byk dk konstantin, ziyareti sonunda padiah n kayn hediye olarak istemiti. Ben denizci olmadm iin byle bir ey istemeyeceimi kendisine syledim ancak padiah n kulland baz eyalar, rnein at selesini an olarak gtrmekten, bylece herkesin beni sultan n dostu olarak grmesinden mutluluk duyacam anlattm. Emirgan da kullandmz pipolar da istedim. Padiah kabul etti. Zaten byk dk konstantin de pipolar giderken beraberinde gtrm. Abdlmecit nasl bir at selesi istediimi sordu. Bayram gn kulland (son derece kymetli) selenin bana yetecei mesajn verdim. Sonra, birdenbire, sultan uzun bir cmle kurup bana boaz da bir mlk vermesinin sakncalarn anlatt ve bunun bir rnek tekil edeceini syledi. Kendisine, sorun yaratmak istemediimi, sadece dier devletlere verilen mlk edinme olanaklarnn bana da verilebileceini anlattm. Bu arzumun gelecee ynelik olduunu da ekledim. . Burada geirdiim imparatorlara layk 20 gn olaanstyd. Sultan n misafirperverlii muhteem! Eminim ki benim bu ziyaretim ona bir-iki milyon franka patlad. Herkes onun paralarn alyor, satn almad eyleri ona iki misli fiyatla detiyor. Abdlmecit in en zayf taraf saraylar yaptrmas. Flas bundan olacak. Ben burada hkmdar gibiyim. Arzularm yasa, baklarm ltuf gibiydi. Herkes, padiah nezdinde benden destek istedi. Ticaret iine gelince, almak istediim araziler konusunda trkleri sktrmamak lazm. Fazla sktrrsak ihtiyalar olan borlar bizden istemekten vaz geebilirler. Constantinople n byk borca ihtiyac var. Yzde 40-50 faizle bor alyor. En iyisi bizim maliyecileri n plana karmak. Altn verip karlnda arazileri ve madenlerin ynetimini istemek. Padiahln, girit adasn kefaleten vermeyi dnd syleniyor. Bu ie pratik bir yaklam sonu getirir. Salak belika gazetelerinin (kbrs ve girit i istediim) haberleri trklerin gvenini sarst. Bunlar yalanlattm. Vatandalarmn smrge araylarma altklarn grmek houma gidiyor ama bir ada arayndaki valye gibi grlmem ho deil. Constantinople, bugn var olan en itibarl borlu. . Alkan bir sultan iyi organize olabilir. Padiah n yerine geebilecek hibir ey ngrlmemi. Doulu hristiyanlar trklerden daha hastalar. Bir trk 10 yunanl dan, 25 ermeni den daha deerlidir. Padiah tahtndan indirmek byk bir dzensizlik yaratr. Dzen, drstlk, altn ve cesaret gerekiyor. Altn ve cesaret burada mevcut. Bu drt unsur bir araya gelse mparatorluk tekrar ayaa kalkar. . Ve prens, 20 nisan 1860 da, karmak duygular iinde stanbul dan ayrld. Ama macera burada bitmedi. Birka gn iinde osmanl ve belika saraylar byk bir skandal ile alkalanacakt. . Jules greindl, bu ziyaret srasnda stanbul da grev yapan gen bir belikal diplomat. Mstakbel kraln gzne girmeyi ve kendisini ilerde bakanla tayacak olan yollar amay orada baard. 1854 te sava bakan olan bir generalin olu. Babasna yazd mektuplar ve stanbul dan ayrlan prens ile yazmalar arivlerden deerli belgeler olarak kt. Gen diplomat, mektuplarnda, belika prensi nin padiah tarafndan ne kadar muhteem bir ekilde arlandn anlatyor. Brabant dk ne elmas bir mecidiye hediye edildi. Ayrlmasndan nce, fuad paa kendisine, zerinde padiah n portresi bulunan bir bilezii, eine iletilmek zere verdi. Dk, 15 kadar pipo ve nargileyi beraberinde gtrd. Btn bu pipolar prlantalarla sslenmi. Bir nargilenin deerinin 30 bin frank olduu syleniyor. Belika prensi, stanbul dan ayrlr ayrlmaz, daha brksel e dnmeden diplomat greindl ile yazmaya ve talimatlar vermeye balyor. Te bu mektuplardan birka kesit. Prens bunlar padiah tan izin alarak gtrdn iddia ediyorsa da, babas kral i. Leopold, byle bir izinin istenmesinin dahi utan verici olduu dncesiyle ve oluna inanmayarak kyameti kopard. Ngiliz basn bu olay yanstrken belika prensi ni basit adam olarak nitelendiriyordu. Padiah n izni olsa da olmasa da, bu pipo ve nargilelerin alnmas hibir kraliyet geleneine uymuyordu. . Olaya bir zm gerekiyordu ve diplomatlara byk i dt. Nce, ngiliz kontrolundaki journal de constantinople gazetesi, belika prensi nin ok deerli pipo ve nargileleri ald haberlerini yalanlad. Sonra, belikallar, osmanl padiah na ok zel bir vazo hediyesi ile teekkr edeceklerini akladlar. Bu vazo, prens in ald pipo ve nargileler zerindeki elmaslarla sslenecek, bylece deerler iade edilmi olacakt. Belika prensi, sz konusu pipo ve nargileler zerine sahte elmaslar yaptracak, bylece kendisi iin manevi deeri bulunan bu cisimleri saraynda saklayacakt. . Bana prlanta mecidiye, pipolar, bilezik verdiler. Sonra da babama bir prlanta. Baar bizimdir. Rusya babakan gorakof a, osmanllara saldrmadan nce benim constantinople dan ayrlmam bekledii iin teekkr etmeli. . Baba i. Leopold& ,n oluna yazd, gvensizlik ve hayal krkl dolu mektuplardan kesitler. Sevgili ocuum. Umarm ki trklere yaklamn tedbirli olmutur. Avrupa nn bugnk halinde tedbir son derece gerekli. Bir prens, oralarda msvedde grnm vermemeli. Trkiye de kullanlacak lisan udur size hibir zaman zarar vermeyiz. Hizmet verir, yardmc oluruz. Eer maden ocaklarndan ve kbrs tan taviz verirseniz, gzel eyler olur. (18 nisan 1860). Korkarm gazeteler constantinople& ,dan ayrlnn baz detaylarn kt kullanacaklar. Evladm, biraz dnceli olmak lazm! Zekisin ama isiz gsz olduun iin hayal alemine dalyorsun. O cisimleri almann sana verecei zararlar dnmedin bile. (8 haziran 1860). Ii. Leopold anlarnda sk sk zavall sultan, zavall trkler ifadelerini kullanm. Ama kaderin cilvesi, zavall sfat belikann adna yapp kald. . Deyii, izdrap ieklerinin yazar, fransz air charles baudelairee aittir. Baudelaire, 1864 ylnda, yani belika devletinin oluturumasndan 30 ksr yl sonra, ii. Leopoldn constanstinople ziyaretinden drt yl sonra, zavall belikay yazm, tm belikallar yerin dibine batran ifadeler kullanmtr. Nl air, daha sonra zr dilemi, hastal nedeniyle bu hakszl yaptn anlatmtr ama zavall sfat belikann adyla o dnemden beri btnlemitir. . Belikallara deil ama belikaya trkiyede de pek sempatiyle baklmyor sanyorum ve bunun belirli nedenleri var. Fehriye erdal olay, terr rgtlerine verdikleri tavizler ve saladklar himaye ki bu yaklam sadece trkiyeyi deil, pek ok lkeyi ileden kard hep. . Bat avrupa maceramn almanyadaki iki yl dnda hemen hemen tamam belikada geti. Otuz yl akn bir sre. Belikallar iyi tandm iddia edebilirim, zaten bende de var bu lkenin pasaportu. . . Diyebilirim ki, dnyann pek ok lkesini gezdim, birok halkn tandm ve belikallar kadar saf, temiz, drst, kendi halinde insanlar grmedim. Onlarn sorunlar da bu zaten. Toplum byle olunca, iinden politikac, diplomat kmyor. Hem saf, hem temiz, hem drst politikac olur mu? Olanlarn ne hallere dp siyaset arenasndan nasl katklar bilinmez ey mi?. Bu nedenle belikal politikaclar dklyor her zaman. Birka istisna vardr elbette ama bu lkede ciddi, onurlu, drst, bilgili, ilkeli siyaseti de pek gremedim ben. Babadan oula devredilen koltuklarn bol olduu bir siyaset arenas. . Avrupa nn gl devletleri tarafndan, 1830 ylnda, tampon blge olarak kurulan, ngiltere de yaayan bir alman prensinin kraliyetine verilen ve kongo smrgesiyle zenginleerek ihtiyalarnn byk ksmn gideren belika, hollandaca konuan flamanlar ve franszca konuan valonlardan oluuyor. Lkede almanca konuan kk bir halk grubu da bulunuyor. Yzde 90 franszca konuan brksel in ift lisanl blge olduu varsaylyor. . Belikallar, 1980& ,li yllarn banda, model olmak iddiasyla yneldikleri federal sistemle yerel parlamento ve ynetimlerin yetkilerini geniletti. Valonya, flandr ve brksel blgelerinde farkl hkmetler kurulurken, ayrlklk (seperatisme) lke anayasasnn temel ilkeleri arasnda yer ald. Bu durum, valonlar, flamanlar ve brkselliler arasndaki kopukluu artrrken, menfaat atmalarn da hzlandrd. . Politikaclar, kurumlar ve vatandalar arasnda diyalog giderek koptu, toplumlar aras menfaat kavgalar artt. Ulusal mar ve bayrak gibi kavramlarn geni lde anlam yitirdii lkede, belikal kavram da giderek yerini flaman , valon ve brkselli kavramlarna brakt. . Demiryollarn, vergi sistemini ve sosyal sigortalar da blgeselletirme hedefi n plana kt. Flaman kesiminde yzde 8 olan isizlik oran valonya da yzde 20 yi bulunca, flamanlar, valonlarn sosyal sigorta ve hastane masraflarn karlamay reddetme eilimine girdi. . Lk aamada, yeni devlet kurma , belika y haritadan silme hedefini aka ortaya koyan ve devlete tanazi neren ar sac vlaams belang (flaman menfaati) partisi, bugn flaman blgesinde kahrolsun belika sloganyla oylarn yzde 25 ini elde ediyor. Bu durumu gren ve ar san trmann engelleyemeyen dier baz flaman partiler de yeni devlet kurma , valonlardan kopma fikirlerini desteklemeye balad. Valonlar, fransa ya ilhaktan sz ederken, brksel blgesi bamszlk ve ab ye snma formlleri arayna girdi. . Lke basnnda ve siyasal evrelerde ekoslovakya rnei srekli gndeme getirilirken, 1993 te, birka gnde blnen bu lkenin snrlarnn ve koullarnn belika ya ok benzedii zerinde duruluyor. Ekoslovakya nn blnmesinin 6 ayda ve kolaylkla tamamland hatrlatlyor. . Yle bir lke dnn ki, seimlerde 800. 000 tercih oyu aldktan sonra hkmet kurmakla grevlendirilmi bir babakan adayna, bir ulusal bayram gn, lkenin milli mar olan brabanonneu bilip bilmediini soruyor gazeteciler flaman hristiyan demokrat yves letermeden sz ediyorum. Adamcaz belika milli marn bildiini anlatyor. Syle diyor azgn gazeteciler ve leterme balyor sylemeye, fransz milli mar marseillaisei. Ve leterme babakan oldu bu lkede. Eer iktidarda fazla kalamadysa, bunun nedeni ulusal mar bilmemesi, lkesinin baz halk kesimlerine hakaret etmesi deildi. Beceriksizlikleri, yeteneksizlikleri, gaflar ok daha tedeydi. Ama gelecek seimlerde 800. 000 deil, bir milyon tercih oyu alrsa hi amayn. Nk semen belikada da semen. Lke darda rezil olmu, alay edilmi, itibar yitirilmi kimin umurunda. Babakan, ulusal mar bilmeyip baka lkeninkini sylese de, halkn iinden biri. Tercih oylar ona. . Ve bu adam, btn bu szlerinin ardndan, lkeye babakan oldu. I beceremedi,istifa etti ama mhm deil, bugn de dileri bakan. . Belikann uyduruk federal sistemini yllarca trkiye iin, kbrs iin rnek gstermeye kalktlar. Bakn dediler, valonlar ile flamanlar ne gzel, birlikte yayorlar. Trkiyeden gelen bakanlar, politikaclar belikallara blcleri ikayet ettike glmsedim. Belikallar blc olmaktan, blc sistemlerinden gurur duyarlarken, siz ne diyorsunuz, kime diyorsunuz?. O zamanlar belikada askerlik uyduruk da olsa mecburiydi. Ben de ilk tabiyet verdikleri yabanclardanm, bizim gibilerle ne yapacaklarn pek bilemiyorlar. Zamann dileri bakan leo tindemans zirve erevesinde, helsinkideydi. Ona gittim, durumu anlattm. . Sen askerlik yoklamas arsna yant ver, ne istiyorlarsa yap. Ben savunma bakanyla konuur, durumu hallederim. Boyum 1. 98. Bana gre niforma aramadlar bile. Gn karargahtaki iek yapraklarnn tozunu aldm, sonra terhis edildim. . Bizimkiler, son yllarda, gayet makul bir ekilde, u soykrm hikayesini bilim adamlarna, tarihilere aratrtalm. Sizinkiler de katlsn da ondan sonra durumu deerlendirelim dediklerinde, garibim belikal politikaclar, yok, yok. Biz biliyoruz gerekleri deyip geiyorlar. . Erdaln firar, traji-komik bir manzara yanstt. Adalet ve ileri bakanlar sarsldlar ama yerlerine getirilecek hazr politikac yoktu ki. . Aslnda erdal firar etmekte aceleci davranmt. Mahkeme kararndan sonra ele geirilebilen mahkumlar hapisaneye atldlar ama ksa bir srenin ardndan yargtay mahkeme kararn tamamen bozup iptal etti. Mahkumlarn hepsi hapisten karld, salverildi. . Bruges mahkemesinin bir kadn hakimi, tehditlerden korkup bu davaya bakmay reddetmi. Apar topar, termondedan bir hakim atamlar. . Bu hata yznden, 1999dan beri sregelen tm yarglamalar, kararlar iptal, mahkumlar serbest. Hereye tekrar, sfrdan balanacak. . Belikada, itiimiz suyun kalitesinden tutun da salk hizmetlerine kadar, insanlarn tm medeni ihtiyalarnn karlanma dzeyi llnce grlyor ki, refah dzeyi dorukta. Bazen dnya drdncs, bazen altnc. . Ama insanolu gelecee bakarak yaar. Trkiyede gelecee baktnzda, iyimser de olabilirsiniz, ktmser de. Terr, ekonomi, trban, tarikat, i ve d tehditler, salk, istihdam. Basnda, televizyonlarda hararetli tartmalar. . Belikada iyimser veya ktmser olma ansnz yok nk bakabileceiniz bir gelecek yok. Bizim tek ve en byk ansmz, trk olmamz. Belikada yaayp trkiyenin gelecek umudunu, enerjisini, heyecann ve sorunlarn paylamamz. . Olum var, hepsi belika doumlu. Lk eimden, anneleri belikal (pardon, valon. ). Memnuniyetle gryorum ki nn de gz trkiyede. Geleceklerini orada gryor, trkelerini gelitirmek iin urayorlar. Biri beiktal, biri fenerli, dieri benden yana, akaabat sebatsporu tutuyor. En byk 25 yanda, ab komisyonu yesi gnter verheugen ile az dalana girip abnin trkiyeye neden bu kadar adaletsiz davrandn avaz avaz sorguluyor. Br her yl yarm milyona yakn belikalnn trkiyeye turist olarak gitmesinin keyfini yaayp, her nne gelene turizm yrelerimizi anlatyor. Liseyi bitirmekte olan en kk ise galatasaray niversitesinde okuyabilme hayalleri kuruyor. . Endielenmeyin, keyfinize bakn. Hemen hemen her ailemizin bir kongo mazisi var. Herkesin evi, bark var. Yoksa hemen kredi verelim, aln, mr boyu dersiniz. Size kalitesiz ama cretsiz tahsil olanaklar veriyoruz. Diplomalar aldktan sonra da alacaz diye tutturmayn nk mr boyu isizlik tazminat vaad ediyoruz. Alp, i kurup yaam zorlatrmayn, vergi sistemimiz ezicidir. Gerekiyorsa bir yandan isizlik tazminat alr dier yandan kaak ilerde alr, ayda iki- bin avro kazanrsnz. Nisiyatif almayn, yaratc olmaya kalkmayn. . Kiye yakn yabanc asll olmak zere on milyon nfuslu bu lkede 560 bin kiinin yurtdna g edip bann aresini aramasnn nedenlerini anlatmaya alyorum. Bu rakam 700 bini buluyor, kaytszlarla. . Refah dzeyi en ykseklerden olan bu memleketin insanlarnda intihar oranna baktnzda ab ikincilii gryorsunuz. Her yl 20. 000 kii, oluk ocuk intihar giriiminde buluyor, bunlarn 2. 000i lyor. . Cinsel eitim ve yaam phesiz bir toplumun salnn nemli etkenlerindendir. Belikada, resmi saylabilecek verilere gre ecinsel oran yzde 15i ayor. Bu, insanlarn kendi tercihleri veya fiziksel ihtiyalardr, karmaya gerek yok. Oran byle ykselince, ecinsellere yasal nikah hakk verilmesi de baz brokratik ve toplumsal sorunlarn zmnde yardmc olabilir. . Ama bir-iki yl sonra, ecinsellere evlat edinme hakk da yasallatrlnca, kafalar karyor. Artk bireysel tercih ve zgrlk snrlar alyor, baz bebeklere, ocuklara hibir seenek braklmad gzlemleniyor. . Gazeteciyiz, gidip bakyoruz. Alk grevi yaplan yere paket paket hamburger, papates kzartmas, su, coca cola tanyor arka kapdan, aha, bo paketler pte. . Sunsun. Geen seferlerde susturduk, gene susturacaz. . Neticede sakinletirilmeye allan trk toplumu da bunalmda, bu lkenin koullaryla. Siz gsz, eitimsiz bir sr gen. Ne trkiye ilgileniyor, ne belika onlarla. . Demezler mi adama, yahu kardeim, bu ocuklarn dedelerini, babalarn trkiyeden toplayp getirdiniz. Bunu yaparken oralara bizzat gidip salk kontrollerinden geirdiniz. Bando mzkayla karlayp maden ocaklarna tktnz. Getto yaamn krklediniz. Sizin ocaklarnzda, sizin iin ld pekou. Bari imdi kkrtmayn torunlar. Kr msnz? Trk toplumu kadar efendisi, zararsz, faydals, gelecek vaad edeni yok. Gelecei dnn. . Varsa yoksa irk, din, renk. Flaman, valon, krt, ermeni. . Bu lkededir ki havaalannda, uua gemek zere hareket halindeki bir uak, bagaj alarak, olaanst mkemmel bir ekilde soyulmutur. Bagajdaki milyonlarca avroluk deerler alnmtr. Bunu baaranlar trktr. . Belikallarn istihbarat maceralarn merak ederseniz, sizi gizli servis yklerine ynlendiririm. Trkiyede sat geni lde engellenen bu kitabma internetten ulaabilirsiniz. . Belikada bunca yl yaadktan sonra iimde bir ukde kald. Hani bir konuda bir eyler yapmak istersiniz ama beceremezsiniz, aresiz kalrsnz, yaplanlar beenmez ama dzeltemezsiniz. Ok zor deil gibi gzkr, bir eyler yapmak ama olmaynca olmaz ya. . Duymusunuzdur, belikada bir trk ky var faymonville. Bu ky, trk basn olarak 80li yllarn banda kefettik. Keke kefetmeseydik. . Arden dalar blgesinde, lkenin cra kelerinden birinde bulunan, birka yz insann yaad kye yolunuz dtnde, ky meydannda bir trk bayrann dalgalandn gryorsunuz. Eer karnaval gnlerinde o taraflara giderseniz, sokaklarda osmanl giysilerine brnm ocuklarla, insanlarla, atlar zerinde trk bayraklaryla gezinen adamlarla ve kadnlarla karlayorsunuz. Kyn ortasndaki ktphaneye yakndan bakarsanz, bina duvarlarnda mermer zerine oyulmu ay-yldz grntlerini, ieri girerseniz duvarlarda atatrk resimlerini gryorsunuz. . Faymonville kynde hibir zaman, hibir trk yaamam. Kyller trkleri pek tanmyorlar. Aralarnda, haritay atnz zaman trkiye& ,nin yerini dahi gsteremeyecek birok insan var. Ama onlar trk ky nn insanlar olduklarn sylyorlar ve onlara asrlardr trkler deniyor. . Baz kyller, bu gelenein 8. Yzyldan kaldn savunuyorlar ama en yaygn rivayete gre, 16. Ve 17. Yzyllarda, avrupa da trk igalinden zarar grenlere yardm iin para toplanrken, faymonville kylleri bu paray vermeyi reddetmiler ve bu nedenle hristiyanlk aleminin dman ve barbar trklerin dostu ilan edilmiler. O zamanlar herkese korku veren trk ismini alan ve anlald kadaryla trk gibi inat olan kyller, kendilerini cezalandran liege prensi ni iyice kzdrmak iin kilise anlarn susturup, dua arsn ezan taklidi seslerle yapmaya balamlar. . Bugn hayatta olan yal kyller, trk olarak adlandrlmann yararn kinci dnya sava nda grdk diyorlar. Belika y igal eden nazi ordular her yeri yamalarken, trk bayran ve ay-yldzl amblemleri grdkleri bu kye hi zarar vermemiler. Kyllere sorarsanz, korkmular!. . Belika& ,daki kylerde, kasabalarda insanlar her karnavalda eitli kyafetlere brnr, her yl bu kyafetlerin temasn deitirirler. Faymonville trkleri ise tema deitirmiyor, sadece, olanaklar erevesinde kyafetlerini yenilemeye alyorlar ama hep trk giysileri. Neticede, dnyada baka rnei olmayan bir olay. Bir tansanz, ne kadar sempatik insanlardr faymonville kylleri. Her yl, birok televizyon kanalna, gazeteye konu olurlar ve hep haykrrlar trkz, gurur duyuyoruz. Aslnda neden gurur duyduklarn kendileri de pek bilmiyorlar, trkleri ve trkiyeyi tanmyorlar ama. . Biz ok uratk, bu insanlar bomadan trkiye ve trkler ile kucaklatrmak iin. Nce, aktrmadan, ypranm trk bayraklarnn yenilerini ilettik, sonra biraz kitap ve tantc malzeme. Ama yaplmas gerekenler bakayd. Faymonville ile karde ky projeleri gelitirmek, spor faaliyetleri dzenlemek, onlar trkiyeye getirmek, onlar tanmak, onlarla tanmak gerekiyordu. Onlara ok gzel osmanl giysileri, futbol takmlarna formalar temin etmek gerekiyordu. . Ben tuzla belediyesine bile nerdim, karde belediye projesini, umursamadlar. Malum, bizde byle eyler menfaat getirmedike, din istismar gibi olanaklar da tanmadka, gereksiz grlr. . Oysa fakir kyller artk karnaval kyafetlerinde bile ok gerileme durumundalar. Daha ziyade bilgisizlikten, arap kyafetlerine kayyor, sarklarla falan ortaya kmaya balyorlar. . Sitesine, dosyalar blmnde tklayn faymonvillei. Fotoraflara bir bakn, daha iyi anlayacaksnz hsranm. . Trkiyenin kard frsatlardan biri. Bizim diplomat ve bykeli takm her karnavalda o kye gidip gsterileri izliyor da, bir yandan da kyllerden sayg, kabul ve ikram bekliyorlar ya, inanamyorum bu ciddiyetsizlik ve bilinsizliklerine. . 80li yllarda bu ky kefedip haberler yaptmzda da binlerce mektup yad trkiyeden faymonvillee. Pekou evlenme teklifi. Bazlarnda ise, ey trk ve mslman kardeim. Kendini oralarda yalnz hissetme gibi ifadeler. . Faymonville, bir eit mze ky ve dostluk-kltr-tantm-diyalog merkezi olabilecekken, giderek tarihe karyor, arap grntleriyle. Televizyonda son grdm belikal faymonville kyls, biz trkler diye konuuyordu kamerann karsnda, glmseyerek, ama kafasnda sark vard, ay-yldzl bayrak yeildi. Ve yannda peeli ei vard. . Tespit ettik ki, tespit edilecek hibir ey yoktur. Aklamalar o kadar karamt ki, hibir ey anlamayp san serbest brakmak iin ok gereke olduunu kararlatrdk. Gittik belediyeye. Giedeki hanma arkadamn yaptrmas gereken ilemleri franszca olarak anlattm. Bu arkadam da, biraz geveze ve sabrszdr (ko burcu), ikide birde, ngilizce olarak lafa karyor. . Madam, lkemizi ne hale getirdiniz ya! U yanmdaki kadna bakn! Ne franszca, ne flamanca, ne almanca, resmi dillerimizden hibirini bilmiyor, siz buna belika pasaportu vermisiniz. Bu ne biim belikal?. Msy, bu bayan hi deilse ngilizce biliyor. Biz ngilizce bilenlerle durumu idare edebiliyoruz ama siz biliyor musunuz ki sadece ince konuan belikallar ne kadar fazla!. Yurtdndaki milyonlarca trk arasnda ticarette, sanatta, siyasette ok baarl olanlar var. Birok gurur tablosu. Birok ilgin tablo. Rnein, bu satrlar yazdm gnlerde belika gzeli seilen gen kz bir trk. Hollanda gzeli seilen de bir trk. Trkiyeyi eurovisionda temsil eden hadise de belikal trk. Herkes onlardan sz ediyor, ne gzel. . Kendisinden ok sz edilen bir baka isim de emir krdr. Belikal bir siyaseti. Abde, bugnk aamada, benim bildiim, bakan olmu tek trk asll. Ve gerekten de ok kaliteli, yetenekli, n ak, gelecek vaad eden bir politikac. Sosyalist partiden. Kendisini sadece trklere deil, fasllara, talyanlara ve tabii belikallara da sevdirmi, saygnlk kazanm bir gen. . Olmas nedeniyle, inanlmaz ekilde bata baz trklerden olmak zere, youn saldrlara urar emir kr. Ok kemer alt darbelere hedef olur ama her seferinde durumu toparlar nk siyaset arenasnda itibarl ve arkas salam gzkyor. Drstl de bir baka kozu. . Ermeni konularndan tutun da, mslmanlarn kurban bayram sorunlarna kadar, nerede bir olay ksa emir kra bir darbe vurulmak istenir. Ne de olsa trktr ve bu kkeninden gurur duymaya srarla devam etmektedir. Bazlar gibi dnmemi, sapmam, her kesimi kucaklamasn da bilmitir. O zaman, vurun kahpeye!. . Almanyada onbinlerce gencimiz alman olunca bedelli askerlikten muaf tutuluyor. Almanya baz ileri sk tuttuu iin. Ama belikal, fransz, hollandal olmu genlere askerlikten muafiyet yok. Bakan da olsalar yok. . Sorun bunlardan para almaksa, aln paralarn, allah kabul etsin. Ama bu genlerimizi hafta burdura sokacaz diye yaamlarnda, ilerinde, eitimlerinde byle sorun karmayn. Stelik byle ayrmclk olur mu? Almanyadaki baka, fransadaki baka. . Bizim trkiyenin vize uygulamas gibi. Belikallardan vize alr, almanlardan, hollandallardan almaz ya. Bu tercihler neye gre, kimin kafasndan kmtr, hi bilinmez. . Neticede, bakan emir krn askerlik meselesi umarm fazla dillere dmeden bir ekilde zlr ama ben grdm ki, brkseldeki askeri atae ile falan gelmez bu zm. Yapc, yetenekli, anlayl ve zellikle de bilgili olmak gerekiyor, bu tr sorunlar avermek iin. . Baz i ve d tehditleri irdelerken de unutmamamz gereken bir ey var zaman ok abuk geiyor, koullar ok ksa srede deiebiliyor. Hi beklenmedik, planlanmadk eyler gerek oluveriyor. Baz sistemler, siyasetler bir anda kveriyor, kimi uuk teoriler, felsefeler, umutlar veya korkular gerekleiveriyor. . 1976-1980 dneminde, brksel niversitesi yllarmn ikinci blmnde polonyal bir sevgilim vard. Anna. Babas da, annesi de st dzey diplomatlard. Elbette komnist. Ok gzel bir gen kzd anna ve ilikimiz, bana pek yakmayan ekilde ciddi, uzun, derindi. . O dnemde, bat avrupada, bir komnist lkenin diplomatnn kzyla birliktelik ne demekti, bugn genler tahmin bile edemezler. Belikal, polonyal, rus ve tabii trk, btn istihbaratlar peimizdeydi. Her. Komnist diplomatlar elbette, ancak casus olabilirlerdi. Kzn ailesi, d grnte pek karanlk!. Benimki pek mi aydnlk? Asker, emniyeti, istihbarat, hukuku. Ve trk. . Gerekten zorlu bir mcadeleydi bizimki. O isteksiz bulumada, zaten birbirlerinin lisann da bilmeyen, ters rejimlerin anne ve babalar, deil konumak, pek bakmamlard bile. Ocuklarnn hatrna oradalard ama bu tr bir ilikinin olanakszlndan eminlerdi. Zamanla ocuklar da bunu greceklerdi herhalde. . Anna, babasnn tayini knca varovaya dnd ama benden vazgeemedi. Bir yl kadar urap, anne ve babasn, bu arada rejimin insanlarn ikna etti, k vizesi ald, brksele, yanma dnd. . Bunlar, o dnemde gerekletirilmesi o kadar olanaksz eylerdi ki pheler iyice artt. Komnist kzn nasl olup da polonyadan tek bana kabildii, izin alabildii, neden bu trke dnmesine gz yumulduu sorgulanyordu. . Hem belikadan, hem polonyadan, hem trkiyeden mthi basklar grdk. Belikal istihbaratlar tarafndan saatlerce deil, gnlerce sorguya ekildik, didik didik arandk. Komnizm yle byk bir tehlike ve tehditti ki, bizim masum ilikimize inanan en yaknlar bile, bu iin olmayacan, ksa yoldan dnmemiz gerektiini, aksi halde byk sorunlar yaayacamz anlatyorlard. . Belikallar, o dnemde, okulu bitirmemi de frsat bilerek lkeyi terk etmemi istediler. Stemek ne kelime, yazl belgeyle emrettiler. . Neticede anna parise gitti, bunalp ayrldk. Sorunlarmz son buldu. Aradan 30 yla yakn zaman geti, imdi de, sk sk gryoruz, o hl pariste, ok isteyip dourduu, imdilerde niversiteli olan gzel kzyla babaa, gzel gzel yayor. . Bu yaadklarm anmsyorum. Komnist rejimin gc, korkusu, basks, tehdidi hikayeleriyle bize yaatlanlar, yaplan mdaheleleri. . Bat avrupadaki gazetecilik yllarmda benim ilgimi eken, yakndan izlediim, zerinde kitap da yazdm konular arasnda devlet terrizmi, baz istihbarat servislerinin inanlmaz yntemleri, devletlerle terristlerin anlamalar da yer ald. Baka trl olamazd zaten nk onyllardr trkiye, terrizm-istihbarat-d oyunlar geninde sktrlm durumda. . Souk sava dneminde ve sonrasnda, dorudan, yakndan izlediim ve yaadm baz olaylar, gerekliine inanlmas g oyunlar, unutulmalarn geciktirmek amacyla burada da not etmeliyim. Dou, bat, kuzey ve gney avrupada, ok sayda lkenin istihbarat servislerinin kaplarn aldm, mesleki amalarla ilerine girdim, ayn amalarla diyalog kurdum. Bu biraz cesaret ve zgven meselesidiydi, pek zor bir i deildi. Ama zaman zaman bam derde girdi elbette. . Rnein, 80li yllarn ortalarnda, trkiye ile bulgaristan arasndaki souk savan dorukta olduu dnemde, zamann bulgar istihbarat servisi kds bana fena halde kafay takmt. Onlara gre ben bir gazeteci deil, mt ajanydm. Ki o dnemde henz anadolu ajansnda almyordum(! ). Onlara gre yleydi nk helsinkideki agt zirvesinde dileri bakanlarna sorular soran da bendim, avrupa parlamentosuna, hem de parlamenter olarak soktuklar casuslarn deifre edenler arasnda da vardm. Onlarn trkiye aleyhindeki ok youn ve baarl istihbarat faaliyetlerini sadece trk basnna deil, bat avrupa medyasna da aktaryordum. . Avrupa parlamentosunda, 1984 seimlerinden sonra ortaya kan bir isim dikkatimi ekmiti. O zamanlar 70 yalarnda olan parlamenter gustav pordea, fransz jean-marie le penin ar sa grubundand ve srekli trkiye aleyhine, bulgaristan leyhine giriimlerde bulunuyor, karar tasarlar sunuyordu. . Parise gidip, fransz d istihbarat servisi dgsenin kapsn alm, bu parlamenter hakknda bilgi isteyiimi ve bu ilgimi ok memnuniyetle karlayarak, hi nazlanmadan bana bir dosya vermelerini dn gibi hatrlyorum. Zaten sonradan fark ettim ki beni dgseye ynlendiren, sen bu ii fransz istihbaratlara sor, belki yardmc olurlar diyerek paris randevumu ayarlayan fransz meslekta aslnda pek gazeteci deildi. . Pordeann yks ilginti romen asll bu gmen, komnistlerin emrinde almayacan syleyerek fransaya iltica ediyor, 1983 ylnda fransz tabiyetini alyor, ar milliyeti oluyor, 1984 ylnda avrupa parlamentosu seimlerine le pen listesinden giriyor ve kazanyor. Seim listesinde ona o kadar cazip bir yer verilmi ki, kazanmamas mmkn deil. Stihbaratlar, bu kiinin le pen ve partisine byk maddi balarda bulunduunu tespit etmiler ancak deirmenin suyunun nereden geldiini kantlayamamlard. . Franszlarn dikkat ektii unsurlara gre, pordea, ar sac ve anti-komnist bile olsa, bata romanya olmak zere dou bloku lkelerinin eliliklerindeki davetlerin vazgeilmez ismiydi. Saf kan fransz adaylarn bir kenara brakp komnist kkenli bir ilticacy avrupa parlamentosuna setiren le pen, bu kiiden ok uzak durmaya da zen gsteriyordu. Le penin boand ei, pordeann byk para balarndan sz ediyordu. . Pordea, avrupa parlamentosunun anti-komnist vekillerinden biri gibi gzkmeye alyor ama srekli komnist rejimlerin menfaaterini savunan giriimlerde bulunuyordu. Bulgar jivkov rejimi de bunlarn bandayd. . Pordea, trkiyeye saldrp duruyor, siyasi giriimlerinde ksmen etkili ve baarl da oluyordu. Verdii karar tasarlarnn metinlerinde, bulgar istihbarat servisi komitet darjavna sigournost tarafndan, ok dilde yaymlanan trk aleyhtar brorlerden alntlar vard. . Ben, trkiyede, tercmanda, manet haberlerle gustav pordeay, avrupa parlamentosunda bir casus olarak nitelendirirken, ayn gnlerde, londrada sunday times, pariste le matin gazeteleri, jean-marie le peni, para karl, komnist bir ajan avrupa parlamentosuna sokmakla itham ettiler. Bu gazeteler, ithamlarn, le penin eski (ve gzel) einin ifade ve sulamalarna da dayandryorlard. Eski kocasndan intikam almak ve onun siyasi itibarna darbeler vurmak isteyen bu kadn ok tehlikeliydi, bir dergide plak pozlar bile vermiti. . O zamanki mcadele, bulgaristandaki trklerin hak ve zgrlklerini savunmann mcadelesiydi. Trkiye, iyi dvt, ok aba harcad. . Aradan geen yllardan sonra kaderin cilvesine baknz trkiye abden uzaklarken, imdi ab yesi olan bulgaristann avrupa parlamentosunda kendi milletvekilleri var. Ve bunlarn ounluu trk asll, trke konuuyor!. . Bat avrupada devlet terrizmi denince benim aklma ncelikle fransa geliyor. 10 temmuz 1985 gecesi, yeni zelandann auckland limannda, yeillerin rainbow warrior (gkkua savas) isimli gemilerini nasl sabote ettiklerini, insan lmyle sonulanan bu sabotajn daha sonra fransada ok istihbarat ve bakan kellesi drdn, cumhurbakan mitterandn paay zor kurtardn hatrlyoruz. Ama neticede kazanan devlet terristleri olmu, franszlarn blgedeki nkleer denemelerine kstek olmak isteyen yeiller avularn yalamlard. . 80li yllarn ortalarnda, fransa kaos yayordu. Asala dnda, birok arap kkenli terr rgt, zellikle pariste hayat zehir ediyordu. Belikada da, savaan komnistler hcresi (ccc) ve brabant canileri dnemi balam, sokak gvenlii iin her polisin yanna bir de asker verilmiti. Gerekte, hemen hemen btn bat avrupa lkelerinin ellerinde, kendi besledikleri terristler tek tek patlyordu. Natonun amerikal avrupa kuvvetleri komutan general alexandre haige bile suikast dzenlenmi, general, yolu zerinde patlayan bombadan tesadfen kurtulmutu. . Brkselin gbeinde vurulan, arabasnda cansz grntlerini ekmek durumunda kaldmz trk diplomat dursun aksoyun katillerini aramay bile reddeden belikann ne durumlara dtn de hatrlamal. Hollanda katil zanlsn yakalayp brksele postalamt. Belika, asala ile anlamas gerei bu kiiyi fazla tutmak istemiyordu. Serbest brakrken yapt aklamada, hollandann katil diye yakalad ahsn aslnda salam bir susuzluk kant olduunu anlatyordu. Neydi bu kant? Sank, cinayetin ilendii 14 temmuz gn paristeydi, la fayette maazasnda alveriler yapmt, ahitleri vard. . Paris metrolarnda patlayanlarn, belikadaki ecaussines askeri ssnden alnan 800 kilo dinamitten olduu belirlenmiti. Dorudan eylem isimli bir terr rgt n plandayd ama tm terr rgtleri dayanma ve ibirlii iindeydi o dnemde. Ve bakn neler oldu. Ama belika, dier terr rgtlerine yaptn yapmakta kararldr. Bu lke, terristlerin sna, terrn arka bahesidir. Terristler lkeye istedikleri gibi girer karlar, bu topraklarda eylem yapmazlar, silah alp, dinlenip, saklanp, ekip giderler. . Avrupay kana bulayan, yzlerce insann lmnden sorumlu olan, asala, slami cihad, ebu nidal, kzl tugaylar gibi terr rgtleri ile temaslarda bulunan, uluslararas terrizm zincirinin en kaln halkalarn oluturan terristi izleyen belikal sp, bu amala ikisi gen ve acemi, toplam ajann grevlendirdi. Grev, bu terristlerin lkede neler yaptklarna bakmak ve kp gitmelerini beklemekten ibaretti. . Terristler, brkseldeki bir garajdan araba kiraladlar ve kp gittiler. Belikal ajanlar, arabay izlemediler de garajn nnde kamp kurdular. Nasl olsa kiralanan arabay geri getirecekler ya. . Gerekten de, gn sonra terristler geri geldiler. (daha sonra, kiraladklar arabayla toplam 1644 kilometre yol yaptklar belirlenecekti. ) arabann kira bedelini derlerken, dii terrist nathalie, garaj grevlilerinin akn baklar nnde, kap yaknlarnda dolaan bir adamn zerine saldrd ve kolunu bkerek onu etkisiz hale getirdikten sonra bard. Rehin alnan adam, spnin 26 yandaki ajan jean-marie arnaulddan bakas deildi. Arabaya bindirdiler, 800 metre ilerde indirdiler. Silahna, zerindeki kelepelere, kimliklere el koymulard. . Paris, bu olup bitenleri renince lgna dnd. Belika, hedef olduu tm hakeretlere ramen, devlet menfaati gerei terristleri tutuklamadn aklayabiliyor, talihsiz bir olaydan sz ediyordu. . Sonuta bat avrupallar durumu toparladlar. Bunu, genelde, terristlere ve uluslararas terrizme kar mcadeleyle deil, onlarla uzlaarak baardlar. Bu uzlamalar, spanya, trkiye ve abd gibi baz mttefiklere pahalya patlad, byk kavgalara, istihbarat savalarna ve baz ciddi hesaplamalara neden oldu, oluyor. . Bat avrupallarn byk dostluklar kurduklar, byk alveriler yaptklar, bol silah sattklar avuesku ve saddam hseyinin akbetlerini de izledik bu srete. Kalleliin bylesi! . . Ama izlediim inanlmaz istihbarat ykleri arasnda beni en ok etkileyen, abd-rus rn, kal-007 olaydr. Bugn kim hatrlar ki, bilemiyorum. 007sine ramen, en azndan teorik olarak istihbaratla hibir ilgisi olmayan bir uu numaras. Gney kore havayollarnn boeinglerinden birinin, 1 eyll 1983 gn gerekletirdii, daha dorusu gerekletirmek zere havaland uuun numaras. Uu planna gre kalk alaskadan. Tokyo zerinden seula varlacak. Uakta 248 yolcu ve 29 mrettebat var. . Saat tokyoda 03. 25. Sovyet hava kuvvetlerinin avc uaklarndan birinde pilot dmeye bast. Her birinde otuzbeer kilo patlayc bulunan fzelerini ateledi. 34 saniye sonra, kal-007 ua, sol kanadndan ve arka tarafndan ald yaralarla, on bin metreden dmeye balad. . Kal-007 sovyet fzelerine hedef olduunda, uaktaki yolculardan en ansl olanlar hemen ldler. Dierleri iin 12 dakikalk bir kbus balad. Oksijen maskeleriyle 12 dakika daha yaayan, uan korkun dne tank olan yolcular, bu sre sonunda, ohotsk denizinde paralandlar, bouldular. Boeing 747deki 278 kii arasnda kurtulan yoktu. . Moskova, bu uan, abd istihbarat servisi cia hesabna casusluk yaptn aklad. Uak, sovyet snrlarn resimlemekle ve dinlemekle meguld. . Nkleer fzeli slerinden birinin bulunduu ohotsk denizine ynelmiti. Pilot, ruslarn uyar atelerini grmezden gelmiti. . Brkselden stanbula geliyorduk, sabena uanda. Bir k mevsimi. Belikal pilot bir duyuruda bulundu ar sis nedeniyle stanbula inemiyoruz. . Dedim kendi kendime, bana i kacak. Belikal pilot farknda deil, yolcularn hemen hepsi trk. Hibirinde vize yok ki atinada alandan kamazlar. O zamanlar bende belika pasaportu var ama trkler henz o kadar belikal olmamlar. . Gerekten, yunanllar, gecenin bir saatinde gelen bu beklenmedik misafirler karsnda ardlar ve bozuldular. Sabena pilotlar otellerine gittiler, yolcular alanda brakp. Yunanllar, trkleri dar salmyor, birka belikal yolcuyu otele gnderiyor. Ben de belikal yolcular listesindeyim ama tabii trklerle kalmak istiyorum ki gelimeleri izleyip haber yapaym. . Trkler hakl olarak sabenaya bozuldular. Irketin atina temsilcisi aresiz, ne yapacan bilemiyor. Yolcular, uan tekrar havalanmasn, baka bir alana inmesini istiyorlar ama pilotlar gitmi, uyumu bile. . Ben fotoraf ekerken, daha nce kimliimi kontrol etmi olan polisler geri geldiler, sizi gzaltna alyoruz dediler. Alandaki komiserlikte, birka saat sren bir sorgulamaya hedef oldum. Ok basit bir tesadf olay yaanrken, iler deiti. Yunan polisi benim bir ajan olduumu dnyordu, kaytlar bunu gsteriyordu. Bana bunu syleyebiliyorlard aka. . O dnemde bulunduumuz yer atina deil de sofya olsa, anlayacam, korkacam. Ama yunanistanda bir ey olmaz. Mttefik. Diyordum ki yanldm anladm, ciddi tartaklandm ve sonunda beni bu adamlarn elinden kurtaran, sabenann yerel temsilcileri ile belikal diplomatlar oldu. Ertesi sabah, uak atinadan ayrlrken yunan polisi beni brakmak istemiyor, pilotlar ise, elilikten gelen talimat dorultusunda, bir yolcuyu brakarak havalanmay reddedeceklerini sylyorlard. . Charles de gaulle, 7 mart 1966 tarihli mektubunda, abd bakan lyndon johnsona, nato parisi terk etsin dediinde belikann kaderi deiti. De gaulle sadece nato genel merkezini deil, avrupa kuvvetleri komutanln (shape) da sepetliyordu lkesinden. Ay iinde belika hkmetinden ve parlamentosundan onay alnd, ttifak tand. Binlerce memur, diplomat ve asker belikaya geldi. Ve binlerce casus. . Son 40 ylda terristleri, silah kaaklarn, casuslar mknats gibi eken belikann istihbarat birimlerinin bu koullarda verimli olmas zaten mmkn deildi. Souk sava dneminde de, sonrasnda da, zellikle bakent brksel bunlarn cirit att merkez olarak kald, kalyor. . Stihbarat sektrnde, casusluk alannda artk kavramlar, hedefler, veriler ok deiti. Her eyden nce, kanlmaz bir ekilde, istihbarat ve casusluk ii giderek zel sektre kaydrld. Resmen kurulmu firmalar, devlet istihbarat rgtleri tarafndan taeron olarak kullanlyor ve bu, birok soruna zm getiriyor. Kamu kurumlarnn uymak zorunda olduu yasalar, uygulamak zorunda olduu yntemleri zel sektr umursamyor. . Bat lkelerinin bir ksm, kamu harcamalarn istihbarat servisleri veya askeri birimler iin deil, eitim ve salk hizmetleri iin harcamay tercih ediyorlar ki buna kar tavr almak kolay i deil. Ne var ki, casusluk ve istihbarat ilerinin giderek zel sektre kaymas toplum iin ciddi bir tehdit oluturuyor nk savunulan insan haklar, bireysel zgrlkler umursanmyor, yasalar deliniyor. . Belikada binlerce sivil toplum rgt, binlerce gazeteci var, kimin eli kimin cebinde belli deil. Stihbarat servislerinin tarih boyunca diplomatlar, gazetecileri, sivil toplumcular kulland, altrd veya onlarn kimlikleriyle kendi ajanlarn deerlendirdii bilinir. Rnein, baz gazeteciler vardr ki, bir istihbarat servisi tarafndan kullanldklarn fark etmezler bile. Snrlar ok fludur. Abde, natoda akredite olan gazeteciler arasnda, haber izlemekten ziyade bilgi ve istihbarat peinde olan ve daha da nemlisi, dezenformasyon yapanlarn bulunmas da ok doal. . Nem kazanaca, dou blokunun ve varova paktnn kertilmesi srasnda kullanlan yntemlerden belliydi. Sscb gidiyor, abd iyice geliyordu. Kresel jandarma natosundan vazgeebilir miydi? Yeni tehditler, yeni koullar, stanbul zirvesi. . Afganistan, irak, sudan, balkanlar, akdeniz. Her yerde nato kontrolunda operasyonlar. Bu operasyonlarn ana ynetim merkezi de shape. . Casus mu ararasnz? Asker, sivil. Zel sektr, kamu sektr, hepsi burada. Ler ok youn. . Belikada 56 bin diplomat kimlikli yabanc var. Viyana szlemesine gre, casusluk dahil, ne su ilerlerse ilesinler, dokunulmazlklar olan. . Neyse, ab lkelerinde istihbarat dosyalar ilginizi ekiyorsa, gizli servis yklerini neririm. Uzun yllar, ok emek vererek yazdm bir belgeseldir. Piyasada bulamazsnz, ektiler ama internette var. . Belika ve dier ab lkeleriyle trkiye arasnda, sivil ve askeri istihbarat ibirliinin sanldndan daha youn ve verimli olduunu gzlemlediimi belirtmek istiyorum nk, dardan baklnca, bunun olmad dnlyor. Olmayan, bir trl salkl dzeye oturtulamayan, siyasi ve brokratik ibirlii. Adalet ibirlii. . Belikallarn 1996da balattklar sputnik operasyonunun terr rgt pkkya ne byk bir darbe oluturduunu hatrlayanlar kabilir. Med-tvnin bu lkede kapatlmas, ok sayda mekann baslmas, milyonlarca avroya ve deerli eyalara el konulmas, eitim kamplarnn kertilmesi, uyuturucu pazarnn allak bullak olmas, 100e yakn militann ieri alnmas. . Diyeceim u ki, trk sivil ve askeri istihbarat ab lkelerinde olduka iyi iler beceriyorlar, mttefiklerle de diyaloglar hi fena deil bence. Ve unu da ekleyeyim ab kanad, trk istihbarat birimlerine sadece saygyla deil, biraz da endieyle, korkuyla bakyorlar, bunlarn grndklerinden ok daha gl ve yetenekli olduklarn varsayyorlar. . Brkseldeyiz. Casuslarn cirit att ab bakenti. Schumann meydan. Ve abnin en yksek karar organ olan ab konseyi binas. Bu binadadr ki ye lkelerin daimi temsilcileri, bakanlar, babakanlar, devlet bakanlar toplanr, kararlar verirler. . Gen bir stajyer, toplant ncesinde hazrlklarla megul. Ayrntlara kaptrm. Bir telefon iyi almyor, parazit var. Bu telefonu bir devlet bakan kullanmak isteyebilir ve ayp olur kendisine, eer arzal karsa. . Teknisyenler bu kablolar izleyerek sorunun kaynan aramaya balyorlar, kolay i deil. Kablolarn elbette bir dzeni, bir plan var, belirli renklere gre snflandrlm. . Binann teknik servisinin bulunduu blmn zerinde bir kapa aan teknisyen yle bir kablo ucu buluyor ki, rengi, elindeki planda yer alanlara aykr. Bu kablo planda yok! . Kablo izleniyor ve bir beton kesit arkasnda ilk kara kutu bulunuyor. Kk deil, bir ayakkab kutusu boyutunda. . -sakin olun. Sakn kutular ellemeyin, kmldatmayn. Bu tr cihazlar kendi kendini imha yetenekli olabilir, en ufak bir kmldatmada asit saabilir, temkinli olun. . Anlalyor ki bu dinleme sistemi uzun yllardr, binann ina edildii dnemden beri kullanlm. Sistem, bina dna, telefon ve radyo kanallaryla sesleri aktaryor. . Buraya kadar her ey son derece gizli. Stihbaratlar, bu sistemi kullananlara tuzak hazrlyorlar. Teknik birimler, bina evresinde tarama yapacak, alc avna kacak. Btn bunlar gnler alyor. . Abd hemen ve ikna edici bir ekilde ak konuarak temize kyor aranzda, her yerde, bizim mikrofonumuz konumundaki ngiltere var. Buna ihtiyacmz yok ki. . Gerekten de, ab iinde abdyi bilgilendiren sadece ngiltere deil, pek ok mttefik var. Brkseldeki trk gazeteci ve diplomatlarn ab iinden bir haber ararken bu haberleri ablilerden nce amerikallardan elde edebildikleri sk grlr. . Rusya ve srail, irak konusunda ab yaklamna ve gelimelere elbette merakl olabilirler. Ama bu sistem sadece ab zirvesini dinlemek iin, gncel bir konu iin oturtulmam ki. Dinleme yllardr var. . Trkiye? Ab ile ilikileri yllardr alkantl. Erde bilgi ve istihbarat kayna en zayf olan lke. En fazla konuulan, tartlan dosya. Ve stelik irak konusunda da, hele ki krdistan olay da vardr, ok ilgili, bilgili, etkili ve de merakl bir lke. . O dnemde bir arkada bu gelimeleri bana aktard zaman ve ah, siz trkler der gibi azm aramaya kalktnda, bana ne bakyorsun pheli pheli, biz bu koridorlara gazeteci olarak giriyoruz, hepimizi de her an grntlyorsunuz deyip aka yapmtm. O ise ciddi ciddi, seni bilmem ama istihbarat servisleri u sralarda ab binalarnda temizlik ilerinde alan, bir de konsey binasnn inaatnda grev alan yzlerce trkn dosyalarn tek tek inceliyor demiti. . Yllar sonra, bu dosyada trkiyenin ad, gl bir olaslk olarak, abd, rusya ve srail ile birlikte, aratrma kitaplarna da girdi ama neticede bu mthi dinleme operasyonunu kimin, nasl baard belirlenemedi. Belika federal savcl hemen bir soruturma balatt, halen devam ediyor. Konsey binasnda tm kablolar, sistemler yenilendi ve bu bina iinde alan binlerce memura srekli ve dzenli olarak yazl uyarlar aktarlyor, bilgiler veriliyor aman casuslara dikkat!. Nce kaynvalidem nilgn hanm ld. Trafik kazasnda. Kaza deil aslnda, cinayet. Karayollar genel mdrlnn cinayetlerinden biri. Hani, atp yolun ortasna mcrlar, ekip gidiyorlar ya. Gencecik kadn, ekti, gitti. . Sonra annem ld. O da gen saylrd, 69 yanda. En azndan, babamdan 17 ya daha genti. Babam armt zaten bu ie, sra bendeydi, neden bu kadnlar sray bozuyor? Deyip duruyordu. . Sonra kaynpeder, prof. Ahmet taner klal ldrld. Babam iyice isyanlarda. . Ben emekli olacam, kitaplarm yazacam. Dolunay da bir eyler yapar, trkiye iin. . O kadar ciddi ve kararlyz ki, nce brkseldeki evimizi sattk. Parasyla, anne ve babamdan miras, stanbul tuzladaki evi onarttk. Sonra eyalar tattk. Ve en sonra, bizim iki kpei, mzmz ve tombiyi uaa koyup tuzlaya gnderdik. . Sene 2006. Karm dolunay, benim iin belikaya geleli 13 yl kadar olmu, hep gazetecilik yapyor. Konservatuar mezunu, zaman zaman da orkestralarda keman alyor. Anadolu diye yerel bir dergi yaymlyor, mthi bir gnlller ekibiyle. Hepsi saftaroz, tm amalar trkiyeye ve trk toplumuna hizmet. Be para kazanmyor, srekli cepten harcyorlar. . Trkiyeye dneceiz ya. Ben de ssklym. Emeklilik belgelerimi hazrlattm, dilekemi yazyordum. . Yahu biz dnmyor muyuz? Kpekler bile gitti, evi sattk. Ne restoran, ne trk evi? . Ah bu kadnlar. Bir kerecik de ben karar versem, nolur?. Dolunay, bir trk evi veya trk restoran aacak mekn aramaya balad. Ok komik bir durum, nk hi paramz yok ve benim karm bir bina satn almaktan, ok byk yatrm ve projelerden sz ediyor. . Nanlmaz bir durum. Benden umudu kesmi olan karm, bizim rahmetlilerden medet umuyor. . Aldrmaz grnyorum ama ok endieliyim aslnda. Bu gen kadn bugne kadar her dediini yapt, her yaptn baard. . Brkselde binalar buluyor, projesi iin ok uygunmu. 500. 000 avro, 600. 000 avro. Bizde ka para var? 5-6. 000 avro. . Birka hafta geti, ben valizlere bakarak bekliyorum. Kpekleri de zledim. Dolunay geldi. Bu i tamam arkada! Ben bir talyan restorann devir alyorum. Binay satn alyoruz, hava paras da veriyoruz. . Yoooo. Projeyi bankaya sunmutum, kabul ettiler, evi de grdler. Yzde 110 kredi veriyorlar. Bizden para kmayacak. . Adamlar 30 yldr bana ve bize o kadar ok bor vermiler ve de gvenmiler ki. Siz imzay atn, yeter diyorlar. Biz binay grdk, karlmaz bir frsat, siz almazsanz biz alacaz. Ab kurumlarnn tam ortasnda bir yer. Melekler size yardm ediyor, bu ans karmayn. . , herhalde bizim rahmetliler. Ama borca giren ben. Ok komik bir ekilde, banka benim imzam istiyor, dolunay bor senedine imza atmasa da olurmu. . Yahu diyelim ki evi, restoyu aldk. Bir sr yatrm lazm, a, ii lazm. Biz mrmzde ticaret yapmamz. . Banka, dolunay ile konumu. Bir de yatrm kredisi veriyor. . Uzatmayalm. Btn bunlardan birka hafta sonra, brkselde la sublime porte (bab- ali) isimli bir trk restoran alyordu. Patronie dolunay klal ulu. . Kitabn en banda demitim ya, benim yaamm kadnlarn ynlendirmesini kabullenmiim. On be yldr da dolunaya teslim olmuum. Ben olmaz diyorum, o, ben yaptm, oldu diyor. . Restorann yeri ok iyi. Ab kurumlarna iki adm. Etrafta onbinlerce ab memuru var. Ben diyorum ki, dner-ekmek satsalar yeter. Para kazanrlar. . Ama olur mu yle ey. Zaten para kazanmaya ne gerek var? Yle bir restoran olacak ki, aslnda trk evi. Orada trkiye, trk kltr, trk mutfa, trk insan tantlacak. . Trkiyeden iyi alar getirilecek. Tablolar, dekor, mzik. Kaliteli bir ortam olacak, ada trkiyenin brkseldeki imaj. . Maallah, evremiz geni. Bir sr akraba, arkada bor veriyor. . Bor veremeyenler de katkda bulunuyor. Nl stadmz ara gler mthi gzel fotoraflarn hediye ediyor, stk olar usta, brksel dekoru iin zel almalar yapp seramiklerini sunuyor dostlukla. . Bu arada restorann stteki katna bir de televizyon, dvd yerletirildi. Trkiye grntleri yanstlacakm. . Baktm, herkes, her eyi dolunayn hatrna yapyor. Bari benim de bir katkm olsun istedim. Benim hatrma birileri bir ey yapar m diye dnrken, eksiklere de gz atyorum. Koymular ya televizyon ve dvdyi. Oradan aktaracak grnt, resim aryorlar. Hah, tam bana gre. Trkiyeden grnt, resim, tablo bulmak kolay. Benim hatrm krmayacak devlet var. Ben bunlar devletimden isterim ve de bir i baarm, katkda bulunmu gibi gzkrm. . Hemen oturup brkseldeki turizm mavirliine yazdm. Byle byle, bir trk restoran ald. Trkiyenin tantmna katkda bulunmaya ncelik veriyorlar. Bunlara trkiyeden fotoraflar ve grntler lazm. . Ardm, kaldm. Zamann bykelisiyle konutum. Olmad. Turizm (ve tantma) bakanln aradm, olmad. Stanbul belediyesi de olmad. . Baktm olmuyor, aldm fotoraf makinemi, dtm stanbula, ektim resimleri. Tuzlann bile resimleri var, ok gzel. Birka arkada da seferber edip resim iini hallettik. Bir de dvd buldum havaalannda, trkiyeyi tantan. Kalitesiz ama idare eder. . Dolunay bu dedikodulara olduka bozuldu. Ben ise gurur duydum dorusu. Bizim mtin byle olanak ve yetenekleri olmadn iyi bilirim. Devletimizin tantm ve propoganda yeteneklerini (! ) ise tm dnya bilir. Dolaysyla, byle dedikodular kmas, hem devlet, hem mt iin gayet pozitif. Gerek deil ama pozitif. Hedefe ulaldnn iareti bunlar. Trkiyenin ne kadar becerikli olduuna inandryorlar demek ki insanlar. Daha ne? Imdi ortaya kp, yahu bu devletin kurumlar bir fotoraf bulmaktan aciz denir mi elin gvurlarna?. . Ben burada dalga geiyorum bunlar yazarken ama dolunay ve ekibi gerekten srndler, hl da srnyorlar. Brakn destei, ksteklerle urayorlar trkiyeden yana. . Ben seyirciyim ama iim gidiyor izlerken, gazeteci olarak. Nk brkseldeki restonun mdavimlerini bir grseniz, aarsnz. Gazeteci olsanz, ldrrsnz. Tm haberler burada. Bir bakyorum, caddeyi trafie kapatmlar, kar binalara silahl timler yerletirmiler, restonun ii, tuvalete kadar korumalarla dolmu. Kim geliyor? Trkiye cumhuriyetinin genelkurmay bakan. . Vay be! Yle bir dnem ki, orgeneralim bana iki sz etse, manetlik haberler kacak. Ama karm acmasz. Buras zel mekn. Sen yanaamazsn. . E baknz! Haber olunca ben yanaamyorum, yanasam da susmak zorundaym, gazeteciyim diye. (ama krediler, borlar benim adma. ). Bir bakyorum nato genel sekreteri restoda. Bir bakyorum, ab komisyonu bakan, avrupa komisyonu bakan, solana, verheugen, trk, belikal, yunan bakanlar, her ulustan milletvekilleri. Haber kaynyor resto. . Daha dorusu i var. Baz geceler bulak bile ykattlar bana, vicdanszlar. . Danimarkadan spanyaya giden bir trk hanm, uaktaki dergide resto hakknda bir methiye okumu, brksele gelip yemek yedi. Bindii uak thy bile deil. . Belika televizyonu uzun bir rportaj yapt, gazeteler ok olumlu yorumlar yanstt. Resto ii gidiyor. . Onlar ansl. Gidi o gidi. Mzmz, zaten yalyd, geenlerde ld. Tombi ise tuzladaki elif-kaan dostlara yamand,. Bu arada, yama bama bakmadan, eskiden gzlerim iyi seiyordu zihniyetiyle motosiklette gezerken bir kaza yapp bir sre tekerlekli sandalyelerde srnnce yelkenleri suya indirdim. Baz eyleri fazla ciddiye almamak, baz eyleri daha keyifli yaamak zaman geldiini daha iyi fark ettim. . Ve isyan bayan ektim ben trkiyeye dnyorum arkada. Steyen gelir, isteyen kalr bu uyuz lkede. . Diyen btn kadnlar sevdim ve saydm. Ok da fazla deiller, giderek azalyor saylar. Her zaman inandm ve savundum ki, tanrnn en mthi eseridir kadn. Yazdm ki, kadnsz ve susuz yaanmaz. Dedim ya, ibadetin, tanryla bulumann yoludur o. Yaamn anlam, yaama sevincidir. . Evlenme teklif etmedim, iime gelmedi, tercihim deildi bu, ama iki defa evlendim. Birincisinde teklifi kabul ettim, ikincisinde karmdaki teklifle gelmedi zaten, kararn vermiti, bana izlemek kalyordu sadece. Benim teklifim evlenmek deil, bir an nce ayrlmakt ama ksmet olmad. . Onu tandm zaman 14 yandayd. Tomris giritliolunun kantodan tangoya filminde kemanc kz roln oynuyordu. Gerekten de kemacyd, konservatuvarl. . Utanarak ak olmutum ona. Ondan 20 ya byktm, evliydim, ocuklarm bile vard. . Stelik en gzel dostluklar yaadm prof. Ahmet taner klal ile nilgn klalnn ocuklarndan biriydi sz konusu olan, hem de k. . Ve gnn birinde, karma geip, ben senden vazgemeyeceim. Sen benim erkeim olacaksn dediinde 18 yandayd. . Ayn yl belikaya geldi, geli o geli. Neredeyse 20 yl oluyor. . Pek akll gitti bu ite. Zerimde evlilik basks olmad ki boanmay dneyim. Hibir zaman evlenme yldnm kutlamadk. Onun belikaya geli tarihi, yani gerek bulumamzn tarihi 6 ubat kutlanr hep. . Ama bana neler yaatt, bir bilseniz. Hl de neler yaatyor!. . Bu birlikteliin en banda fark ettim ki muhatabm kadntesi bir melektir. Sadece olaanst bir gzellik, zek veya doallk deildir sz konusu olan. Bir anormallik var, bir ruh gzellii, bir pozitif enerji, bitmez, tkenmez. . Kendime hakszlk etmeyeyim, sk bir mcadele verdim onun iin, onunla birlikte ama hibir zaman ona kar deil. Kavgasz, dvsz bir birliktelik. Dedim ya, vakit brakmad ki u evlilii kurallarna, geleneklere gre, gerei gibi yaayalm. . Belikaya geldii gn, o gzelim 6 ubatta aldm zaman karma bu ocuu, unut dedim, bugne kadar sana empoze edilmi olan fikirleri, toplum basklarn, kurallar unut. Kendi kurallarmz kendimiz belirleyeceiz ve sonularna da biz katlanacaz. . Ve u dedim. Uacaksn!. Ne kadar yksekten uarsan, umak bilmeyenlere o kadar kk grneceksin ama bover onlar. Sen u! Decek gibi olursan, sz, ben yanndaym. . Birincisi, karayollar genel mdrlnn cinayeti. Anne nilgn klalnn gen yata ldrl. . Szm tuttum, toparladm durumu. Krk kanatlar onarp salverdim yaama. . Baba prof. Ahmet taner klalnn, rann beslemesi yobazlar tarafndan katledilii. Bir bomba. Paralanan bir baba. Paralanan yrekler. Snen bir k daha. . Gene szm tuttum. Toparladm. Zor oldu, ok zor oldu ama baardm. . Ok aptalca bir kaza sonunda hastaneye dp bir sre tekerlekli sandalyede gezindim ben. Te o zaman dolunay uuu brakt, yanmdan ayrlmad. Sen neden umuyorsun diye sorduumda da, sen yryemedike ben uamam dedi ki kendime geldim. . Prof. Klal ve nilgn hanm hikayelerine girmiyorum hi. O anne ve babann elinden bu ocuu almann mcadelesinde neler yaadm bir ben bilirim, bir allah bilir, bir dolunay bilir, bir de ki trkn lmn okuyanlar. . Kemann kapp belikaya geldiinde, ben sanyordum ki keman alacak. Zaten beni o kemanyla almt avularnn iine. . Dolunayn askeri dostlar org. Smail hakk karaday, org. Hseyin kvrkolu, org. Yaar bykant. . Bir de ne id belirsiz ergenekon takmn. Var ya, kpekleriyle falan yatanlar. Bekir cokun, emin laan, mehmet ali klal, hncal ulu. . Brksel yaknlarnda, wavredaki evimizdeyiz. Telefon ald, atm. Garip bir ses. Bizde akac arkada ok. Ama karmdaki bir tuhaf, glmyor. Bu ne sohbet! Ne kadar iten, ne kadar gzel ve drst bir arkadalk gibi. Dertleiyorlar telefonda, neredeyse bir saat srd. Manzara o kadar komik ki, dolunay bir yandan cumhurbakan ile konuuyor, bir yandan da kpekle oynuyor, kpee top atyor, kpek topu geri getiriyor, o tekrar atyor. . Bu olaydan bir zaman sonra, ankaradayz. Karm evden kyor. . Ben grmek istemitim. Dergi ileri iin. Rportaj, muhabbet. . Cumhurbakan dolunay ok scak karlad, bana da yan gzle bir bakt. Benim kimliim bile belirsiz, foto muhabiri durumundaym. Demirel ile daha nce, gazeteci olarak tantm ama. Birbirimizi tanmazlktan geliyoruz. . Baladlar sohbete. Ben resim ekiyorum. Demirel, dolunaya anadolu dergisini, neler yaptn soruyor. Dolunay dergiyi cumhurbakanna veriyor, ltfen yle oturun, dergi ile, benimle resimlerimizi eksin diyor. Resimleri ekiyorum. . Stk, hadi yeter artk. Senin de kim olduunu biliyoruz, numaray brak, otur karma. . Eee, tabii. Cumhurbakanna grmeye girenlerin kim olduunu elbette nceden biliyorlardr. Kendimi enayi gibi hissedip oturdum gsterdii yere. . Kim ne derse desin, 9. Cumhurbakan, benim trkiyede tandm en zeki, en deneyimli, en mthi siyasetilerden biridir. . Sleyman demirel, bir ara sustu ve dolunaya bakt. Bir eyler sylemesini bekliyor gibiydi. Dolunay da sustu. Ben zaten susuyorum. . Daha ne olsun efendim. Rportaj yaptk, resimleri ektik. Desteinize teekkrler. . Cumhurbakan, siz bu kafayla bu ileri zor becerirsiniz der gibi bakt, ikimizi de pt, uurlad. Daha sonraki eitli karlamalarmzda da sadece hatr sorup glmsedi. Yurtdndaki trklerin eitimleri ve bilinlendirilmeleri alannda gerekten ok yararl olan derginin paraszlktan ve desteksizlikten bir sre sonra ktn de rendi tabii. . Haaa. Ne diyor? Ben yazmtm ona, babamn katillerinden ne haber diye sormutum. Ranl mollalarla muhabbeti iyi miymi?. . Bu kitab tamamlam saylrm. Bizim aileden lker temire verdim, okuyup gr bildirsin diye. Dolunayn restoranda, mz hem yemek yiyor, hem konuuyoruz. Lker, kitap hakknda grlerini anlatyor, abi, verheugene sert girmisiniz diyor. . Eee, girerim tabii. Yapmad dneklik kalmad, insanlar gerekleri bilsin. Ben bunlar yaadm. . Verheugen dolunayn restoranna haftada en az bir defa geliyor, armadk ama tesadfn bylesi. Fotoraflk bir sahne. Biz kitapta verheugen olayn tartyoruz, adam yanmzdaki masada en sevdii trk yemeklerini yiyor. Ne kitap, ne trkiye, umurunda deil. Urunda sk bir mcadele verdii gen ve gzel karsyla, her zamanki gibi gzel trk yemekleri yiyecek, yemek arasnda, her zamanki gibi st kattaki bara kp, kendisine rezerve edildiini dnd koltuklara yaylacak, her zamanki gibi prosunu yakp ampanyasn keyifle yudumlayacak, her zamanki gibi, alt keman ve piyano seslerine pek kulak vermeden, o kaba almancasyla gzelim yeni karsna bir sr eyler anlatacak. . In zeti byle, gerisi meslek srr. Dolunayn restodan insan manzaralar. . Her sabah uyandnzda, yanbanzda glmseyen, ok gzel, sevgi dolu ve mutlu bir kadn grnce, keyifleniyorsunuz elbette. Gncel sorunlar nemsiz ve kolay alr oluyor. Hele ki biliyor, gryorsunuz ki bu kadnn hibir maddi beklentisi, hrs, istei yoktur. Sevgisini, enerjisini sunmakta, mutluluk paylamaktadr sadece. Nsan, hayvan, doa sevgisiyle, itenlii ve drstlyle, mziiyle, kemanyla ve tabii kadnlyla, ruhuyla, inancyla. Yaadklaryla, deneyimleriyle. Aclar deil mutluluklar paylama iradesi ve zgveniyle. . Dolunay iyi tanmanz lazm. Geri onu tanmayan m var? Anne ve babas zamannda, ocukluunda girip kmad siyaset, sanat, bilim ve emeki ortam kalmam, onlar sayesinde herkesi tanm, daha dorusu herkes onu tanm, sevimli bir ocuk diye. Ben de yle tanmtm zaten. . Imdi de herkes onu tanyor. Ok sosyal (ve tabii gzel) olduu iin tant insanlar bir daha unutmuyorlar onu. Bir de isimleri var ite klal ve ulu. Hi tanmasalar, klaly duyunca insanlar biraz hznle ama daha ok sevgi ve cokuyla glmseyerek yaklayorlar. Ulu deyince, elbette hi kimse, aaaa, siz stk uluun ei misiniz? Falan demiyor. Stk ulu kim ki? Aaaa. Siz hncal uluun nesi oluyorsunuz?. Soyadlarmz ayn ama hibir akrabalamz, tanklmz yoktu, taa ki ben dolunayla evlenene kadar. Dolunayn yakn akrabas. Mecburen akraba olduk yani. Yoksa isim ve mesleklerimiz tutuyordu sadece. . Kendisini severdim. Bu sevgimin temelinde de, pek ok insanda olduu gibi, galatasaray, fenerbahe, beikta falan deil, mesleki sayg bulunurdu. Adam, bizim trk basnnda gerek bir fenomen. Mthi bir deneyim, zek, gzlem ve alglama gc, drstlk ve cesaret. Bir gazetecide olmas gereken pek ok zellik bir arada. . Rnein, trkiyeye giri yapyorum, psala gmrnden. Kapdaki polisler, gmrkler pasaport kontrolnde. Sim stk ulu. Gazeteci. Soruyorlar, siz gazeteci hncal uluun nesi olursunuz?. Bu bir avantaj. Uyanklk edip hncal uluun akrabas olduumu sylesem, ilerim kolaylaabilir. Hemen de inanrlar, hem isim, hem meslek tutuyor. Stelik irkinlik asndan da fiziki benzerliklerimiz var. . Nceleri bunu yapmadm desem yalan olur. Haaa, hncal abi mi? Tabii. Abim ya. . Psaladaki gmrk ve polislere, hncal ulu ile akrabalm olduu havasn verdiim zaman birbirlerine girdiler. Bir polis saygyla ellerime sarlp, abi size bir ay smarlayalm, yorgunsunuzdur derken, dier gmrk, o herifin akrabasna burada eme suyu bile iirmem dedi ve boalt lan arabay, didik didik arayacaz, sen kaak olabilirsin yapt!. . Neyse ki, polis bu tavr karsnda gmrkye, benim azma bile alamayacam szlerle saldrp, sen kiminle konuuyorsun. Zaten geen hafta attnz gol ofsaytt, o adam bunu yazd diye bu adam niye kaak olsun kavgasna girdi. . Stanbuldan tuzlaya dnyoruz, irin bir gece elencesinden. Sahil yolunda polis evirdi. Hani, azami sratin 30 kilometre olarak gsterildii nl sahil yolu. Alkol kontrol. Ben direksiyondaym, polis bir eyler fletti, alkollsnz dedi, fazla deil ama alkol var. Valla bir bardak arap itim, itiraf da ettim. Gayet kibar, kimlik, ehliyet, ruhsat istedi, size kk bir cezamz olacak dedi, 30 lira m ne?. Ama kimlik niyetine verdiim basn kartnda ismimi grnce akn bir ekilde o soru geldi. Uluu seviyor mu, nefret mi ediyor, anlamam lazm. Bunun ortas yok, biliyorum. . Tabii, anlyorum, byle bir adamn akrabas olmak ve bunu itiraf etmek kolay deildir. Daha dn, ok denedim kendisine telefonla ulap o yazdklar hakknda grlerimi sylemek namussuza. Ama kmyor ki telefonlara. Sekreterine syledim hepsini, artk yazmasn dedim, bilmem yazacak m yarn? . Bu arada, baka pek ok deneyimim var. Ankara havaalannda, hncal uluun akrabas olduum varsaymyla km vip kapsndan yaptran emniyet ekipleri, tuzlada, ayn varsaymla, yaptm alveriin bedelini bana detmek istemeyen bir bakkal. Smimi duyunca beni sorgusuz sualsiz. Ve gn geldi, ben dolunayla evlenince hncal abinin akrabas oldum, iyi mi? Imdi ok sk gryor, konuuyor, tartyoruz. Ben onu ok seviyorum, yazdklarn okuyup sinirlenmemeye alyorum, baz yazdklarndan sonra ise yanaklarndan daha farkl pyorum. . O da beni seviyor. Sen dolunay gibi bir kadna tahamml ettiin iin, yerin cennette hazr diyor. . Ben de, o yeri iptal edelim. Dolunay bu dnyay bana cennet yapt zaten yantmla onu kzdryorum. . Diyeceim u ki, dolunay ok tannmtr ama o herkesi tanmaz, kendisini tanyanlar da tanr gibi yapar. Anas gibidir, hi aldrmaz gaflarna. . Brkseldeki bykelilik rezidanslarndan birinde, dolunay muhabbette. Karsndaki olduka yal adamla belli ki iyi tanyorlar, ben uzaktan izliyorum. Annesinden, babasndan ve hatta benden sz ediyorlar, duyuyorum. Duygusal konumalar, sevgi dolu ifadeler. . U demin konutuum adam, ismini unuttum. Ok iyi birisi. Annemin cenazesinde grmz en son. Bizim mitkydeki eve yemee de gelmi eskiden. Babam da iyi tanyor. Seninle de yarn grecekmi zaten. . Glm, o adam tarm maviri deil, ekonomiden sorumlu devlet bakan. Bu kokteyl de onun onuruna verildi. . Hadi ya, hi bakana benzemiyor!. Ben de kendi kendime soruyordum, annemin cenazesinde ne ii var, stk bu adamla yarn neden konuacak diye. . Kolay deil byle bir kadn idare etmek. Dnsenize, o daha 14 yandayken sahiplenmiim, benden 20 ya gen. Fazlasyla gzel. Herkesin gz zerinde. . Neyse ki, dolunay hibir zaman pahal eyler istemedi ve beklemedi benden. Ya son derece ucuz, uyduruk eylerle mutlu olur, ya da yle eyler ister ki, paha biilmez, zaten kimse ulaamaz. . Amsterdamda, kk tekne gezintisindeyiz. Tekne bir ara kanallardan kp limana girdi. Orada, o mthi yolcu gemilerinden biri, dev gibi gzkyor. Hani var ya, televizyonlarda falan gryoruz, iinde 50 tane havuz, 10 tane tenis kortu falan bulunan, titanik torunu gemiler. . Dedim iimden, yandk. Imdi bana, byle bir gemide yolculuk yapmak istediini sylerse napacam? . Ben bu hesaplar iindeyken, karm bana dnd. Boynumu bktm, bekliyorum. Beklediim szleri ederse, turist teknesinden ineceim, o geminin oraya gideceim, ka paraym reneceim ve bir ekilde karmn istedii o yolculuu yaptracam, kararm verdim bile. . Benimki doru dzgn kadn deil ki! Spor araba deil, vespa motorlu bisiklet veya velespit veya beinci el kamyonet ister. Tuzla pazarndan ald giysileri, paris veya roma rn gibi gsterile yutturur, anas klkl. Ve o uyduruk, sahte, be para etmez taklarla etkiler. Ama bir gn, daha yeni, thy uanda, bana dnp, bebeim, senden bir ey isteyebilir miyim? Diye sorduunda endielendim. (bebeim der bana genelde. Ki metre boyunda, yz kiloyu am, eri br, moruklam bir bebek. . -ama pahal bir ey. Alrsan, hem yagn, hem tanma yldnm, hem de yeni yl hediyesi yerine geer. . Haydaaa. Buna gerekten ardm. Ben hep sylerim ve o da bilir. Benim karm hi pahal mcevher, tak istemez, bu nerden kt imdi?. Sonun ok kt bir balangc m yoksa?. Kafamda kurmaya baladm hemen. Tam trkiyeye dnmekte olduumuz zamanda, elimizde para da yokken, pahal bir tak iin ne demek gerekecek?. Vallahi, ben mr boyu paraya hi deer ve nem vermedim. Belki de hi param olmad iin. Aslnda, allaha kr, hep gerektii kadar oldu, alabildik, kazanabildik, harcayabildik. Ama dorusu, pahal bir tak iin yok ve de karm istediine gre, bulmak gerekecek. . Eer 10. 000 avroyu geerse, ablamdan bor alrm. 20. 000i geerse, emekli olup ikramiyemi veririm, 30. 000i geerse. Fortis bank soyarm. . Ve dolunay, biraz daha nazlandktan sonra baklay azndan kard. Thynin, nmzde duran gmrksz satlar katalounu at. Bir saattir ona bakyordu da ben hi dnmedim, o uyduruk katalogda pahal bir mcevher tak satlabileceini. Gerekten gzel bir kolye gsterdi. Endieyle fiyatna baktm. 167 avro. . Yerimde doruldum, gslerimi yal bir horoz gibi kabarttm. Tebilirim. Dediin byle olur ite. Frsat ve g bulduun anda kabarp teceksin. Karn pahal bir mcevher istedii zaman, ka tane alaym diye sorabileceksin. . Ama 167 avro bu mcevher. Annda, en az drt-be tane alabilecek durumdaym zaten. . Gene de, u brad pittin filmi beni biraz dndrd. Hani adam yal douyor, giderek genleiyor, kadn normal doup byyor. Adam genletike kadn yalanyor. . Filmi seyrettikten sonra fark ettim. Dolunaya baktm, ilk. Dokunduumda 14 yandayd, imdi 40a merdiven dayam. Yznde bir izgi bile var, krklk gibi bir ey. . Banyonun penceresinden komunun kzn grdm. 14 yanda. Esmer gzeli, dolunayn genliine. Ben biliyorum ki, gen ve gzel bir kadn doann bir tesadfdr. Yal ve gzel bir kadn ise, sanat eseri. . -herifin biri dn gece bana telefon etti. Bard, ard. Tehdit etti. . -bak, grdn m? Apknlk insan nerelere gtryor. Yapabilecein bir ey yok, derhal keseceksin ilikiyi kadnla. . Neyse, gnn birinde dolunayn kitaplarn da yazmaya balarm belki. Bu satrlar eklememin nedeni, 35 yllk bat avrupa macerasnn nemli bir blmnn bu gen kadn sayesinde ok hzl, ok hareketli, ok heyecanl ve ok sevgili getiini anlatmakt. . Avrupa birlii konusunda son sz herhalde trk kamuoyu veya onun setii vekiller syleyecek. Acelesi yok, vakit bol. Son sz syleme zaman gelinceye kadar, kamuoyu daha da bilinlenecek, setii vekiller de inallah daha bilgili ve yetenekli olacak. . Trkiye yi ne pahasna olursa olsun ab ye sokmak isteyenler, bu konuyu tekrar tekrar dnmeliler ve hi acele etmemeliler ab nin demokrasi zaaflar iinde olduunu, kurumlarnn gerek bir kargaa, hatta kaos yaadn, vatandalarndan tamamen koptuunu, parlamentosunun iyice dattn bizim politikaclarmz bile sylyorlar. En iyisi acele etmemek. Onlar, verebilirlerse, ab lerine biraz eki dzen versinler ki, girersek nerede, kimlerle alacamz bilelim. O arada biz de trkiye ye eki dzen vermeyi srdrelim. . Franszca& ,da sk sk kullanlan, ayp ama ok doru bir sz vardr. Randevu evinde almay kabul eden, fahielik yapmay reddedemez. Bunu da bir yerlere not edelim. . Kesin olan u ki, ab trkiyeden asla vazgeemeyecektir. Son 30 ylda, aamal olarak bunun farkna vardlar ki, aralarndaki en sert trkiye muhalifleri bile sylem deitirdi. . Greceksiniz, keyfi olacak trkler iin. Bu gidile girilecek ab kalmayacak, yalvarsalar bile. Bir zamanlarn gl ve itibarl kurumu avrupa konseyi gibi, dklp gidecekler. 50 tane yeleri olacak, al birinden vur tekine. Hibir ortak karar, ortak politika, savunma politikas olmayacak, imdiki gibi. . Abnin bugnk aamadan sonra kendini toparlama olasl yok gibi. Dikkat ederseniz, artk kendileri de pek aba harcamyorlar. Havlu atm durumdalar. . Politikaclarmz derler ki, biz bu reformlar ab iin deil, kendimiz iin, kendi istek ve irademizle yapyoruz. Ab hedefi olmasa da yaparz. Abnin pek ok olumsuz tavr ve hatalar bile zaman zaman trkiyeye yarad. Rnein, kbrs konusunda feci uvalladlar, trkiyenin eli rahatlad. Ortak savunma ve gvenlik konusunda hibir ey beceremediler, trkiye itibar ve g kazand. Ortak d politikada o kadar yeteneksiz kaldlar ki trkiyenin stratejik konumu, sesi, soluu kresel alanda n plana kt. . Gerileyen, dklen, samalayan, ar saa kayan, kriz-kaos iinde bir ab. Ve karsnda mthi potansiyeli, dinamizmi, parlak gelecei olan bir trkiye. . Stne stlk, tekerlere omak sokma, frenleme abalar da sonu vermiyor ite. Yapmadklar, denemedikleri kalmad, olmuyor. Blemiyorlar, kardei kardee vurduramyorlar, terristleri beslemeleri bile sonu getirmiyor, hatta bazen ellerinde patlyor sabotaj bombalar. . Eitim. Hogr. Laik rejimin glendirilmesi. Dinde reform, ekonomide reform, sosyal yaamda reform. Yargda, yasada, hukukta reform. . Ab, vatikandaki ulemaya nasl haddini bildirdiyse, snrlar izip oturttuysa, 200 yldan fazladr devam eden laiklik ve din zgrl mcadelesinde adm adm baarya gidiyorsa. Sre ayn sre, baz mcadeleler de ayn mcadeledir. . -ya siz, trkler, katliam ustassnzdr. Cellatlarn torunlar. . O da olmasa, kaplar yarn bizlere de, insan gibi, dosta, kardee, bark yaamak isteyen herkese kapanacak. Sadece kpeklerin girebilecei kaplar ak kalacak. . Peyami safa demi yalanarak deil, yaayarak deneyim kazanlr. Zaman insanlar deil armutlar olgunlatrr. . Bugnn koullar ok farkl elbette. Imdi batllar trkiyeye gelip yerlemenin mcadelesini veriyor, hayalini kuruyorlar. . Meteliksiz gittiim bat avrupadan meteliksiz dnyoruz. Ama nankrln alemi yok. 35 yl insan gibi yaadysam bat avrupada, bu onlarn insanl, medeniyeti sayesinde oldu, geni lde. Onlarn paralarn, gvencelerini, isizlik tazminatlarn hi almadm, emeklilik de istemedim, pasaportlarna sahip olduum halde. Uramadm, uratrmadm. Yk olmadm. . Demokrasi, bireysel hak ve zgrlkler, medeniyetler aras diyalog. Hepsi greceli kavramlar, fazlas zarar. Ama bunlar bat avrupada yaamakla trkiyede, randa veya abdde yaamak arasnda da kalite fark var dorusu. Bu fark, 70li, 80li yllarda ok daha barizdi elbette. . Brksel gibi bir yerde, bunca yllk mesleki deneyim, birikim varken. Tm altyap mkemmelken. Karn, bat avrupann en nl trk restoranlarndan birini oluturmuken. Yobazlarn, terristlerin huzur karmad, refah dzeyi en yksek olanlardan bir lkede yaam srdrmek varken. Rahat m batt?. Urfa, mardin, diyarbakr, van, dou beyazt, erzurum, erzincan, akale, trabzon, antalya, cunda. Trkiyemi ihmal etmedim bu srete, grmediim yer fazla kalmad ama kald. Rnein akaabat. Rnein bozcaada. . Siz bizim tuzlay tersanelerde, sorumsuz iverenler yznden kt nyle tanrsnz herhalde. Tuzla denince akllarnza maalesef iilerimizin telef edilii gelir. Oysa tuzla iin stanbulun bodrumu da derler. Ok irin bir sahil kasabasdr. . Kesin dn ncesi, geen ilkbaharda, bizim gazeteci yazar dost zeynel lle ile birlikte birka gn tuzladaki eve snmtk, abnin verdii mide bulantlar biraz gesin diye. Zeynel ok iyi bir piyanist ve bestecidir, bilen bilir. Yavuz bingl onun arklarn da syler, ciddi yani. . Ki gnde iki ark sz yazdm, ok sevdiim temalarda. Ve zeynelin mkemmel yeteneiyle mkemmel iki ark kt ortaya. Bir de konservatuvarl karmn kemann ekledik, brksele dnnce. Hemen szleri, notalar notere tescil ettirdik, ylesine beendik iimizi. . Her dinleyen beendi valla. Yaknda bir zaman, birileri syleyecek bu arklar, siz de beeneceksiniz. . Bu szleri o gzel notalarla birletirip kendimizle gurur duyunca, zeynel, abi, baka konu, baka ark. Yaz dedi. Szleri benden, istediinizi dnn ama zeynelden olan mzii gerekten nefis, kadna sesleni kt ortaya. Brksel gibi bir yerde ark sz de yazamazsnz, beste de yapamazsnz. Ylesine ruhsuz. . Ama tuzlada, kk bir evin byk bahesinde, martlarla, yavru kertenkelelerle, kaplumbaalarla har neir. Irin kyn irin insanlaryla i ie. Artk sinemamz bile varken. En taze simitlerin, en gzel kaymakl tulumba tatllarnn, en mkemmel balklarn, sandallarn, adalarn, denizin, gne grm meyvelerin, irin sokak kpeklerinin, gvenli ve sadk dostluklarn yresi tuzla varken. . 70li yllarda deiliz artk. Trkiyeden kamak, belikada, kanadada yerlemek sevdasnda olanlara imdi ben soruyorum. Bundan 30-40 yl ncesine kadar, benim batya gittiim dnemlerde, avrupa kltr demekti, yksek kltr sembolyd. Bu kadar ksa bir srede, rnein olduka yakndan izlediim fransz kltrnn kne ahit oldum. Franszca, ki gerekten gzel, gl bir lisandr, kt gitti. Araplatrld. Mzik, opera, resim, sanatn her trls geriledi. Edebiyat da. Bugn yaayan kresel nl fransz yazar, sanat yok gibi. Ve her yl binlerce fransz gen, yzbinlerce abli gen abdye, kanadaya, trkiyeye g ediyor. Bu sadece beyin g deil, sanat g, kltr g. . Zatalinizi ve politikanz gazetemde gn oldu eletirdik, gn oldu alkladk. Ama ahsnza olan yaknlmz hep koruduk. Bu duygumuzu, kar karya geldiimiz zamanlarda, sanrm, siz de hissetmisinizdir. . Sevdiimiz, beendiimiz, umut baladmz kiiydiniz. Izdiiniz hedefler ve uygulamay vaat ettiiniz politika bizlere ok scak gelmiti. . Sonra, dnd. Beynimde bir kvlcm akt. Acaba m? . Dedim. Ve oturup bu satrlar yazdm. . Bir akrabam var. Trkiyenin sayl zenginlerinden. Kalbinden rahatszd. Yllar nce houstonda, by-pass geirdi. Belki bu konuda bizim duayenlerdendir. . Bir gn, hep koruduumuz karlkl sevgi-sayg ilikisi, incir ekirdei doldurmaz bir olay yznden bozuluverdi. Hi yoktan, aramzda tartma kt. . Baktm, tannmaz halde. O efendi adam gitmi, yerine bir mahalle kabadays gelmi. Tkrk ve svg saan azn, klhanbeyi tavrlarn, imdi bile utancn ss yzme vurarak hatrlarm. . Bir akrabam daha vard. Teyzezadem. Byk hekim, iyi insan, rahmetli profesr cihat abaolu. . By-pass ameliyatnda, bir ara kalp durdurulur ya. O sra beyine 15-20 saniyelik bir oksijen akm kesintisi olur ya. Te ondandr. Herkeste deiik izler brakr. . Ama iini mkemmel gtryor. Vereceini akllca dengeleyip, alacana ahin gibi saldryor diyecek oldum. . Bir byk iadamnn olu var. O da by-passl. Inde iyi. Eskiden krcyd. Imdi duyuyorum, katmerlenmi. Hayli zayf olan insan ilikileri neredeyse sfr noktasna inmi. . Dndke, baka by-passl aina yzler aklma geldi. Ameliyatn etkisi onlarn baka taraflarna vurmutu. . Yakn bir akrabam var. Imdi seksenine hayli yakn. Drt be sene nce, o da ayn dertten neter altna yatt. Bakyorum, akamst olmuyor mu, gen kz kafeteryalarnn ba mterisi. . Ben 58 yandaym. Bir mteahhit tanrm. En az sekiz, dokuz ya bymdr. Onun da kalp damarlar revizyonlu. Bir ara, her grdmde, bugn yine be hatunla beraberdim derdi. Sonra sonra yorgunluk belirtileri gstermeye balad. Imdilerde gnde kadndan sz ediyor!. . Yine ayn kalp yolundan gemi bir nl zenginimizi hatrlayn. Onun dnden bugne girdii klklar, kendisine yaktrd tavrlar, birlikte altnz ya da almadnz zamanlarda, siz kendisine kondurabilir miydiniz?. . Bunlar, iki soluk arasnda hatrlayabildiim rnekler. Ama, tespih taneleri gibi, art arda sralanm gerekler. Hep grmemezlikten gelinen, hep rtbas edilmek istenen bir olguyu doruluyor. Salk seferinizden dn gnnden beri, bizleri keye sktrmak rpn iindesiniz. Elhak, baaryorsunuz da. Yetinmiyorsunuz, daha daha daha, sktrmay dnyorsunuz. . Ama zerine basa basa sylyorum bizler hancyz. Sizler, yle de, byle de, yolcu. . Baz akamlar, televizyonumun penceresinden sizinle yz yze geliyorum. Basnl konuma yapacanz gn, bakyorum da, sizi, o tarttm yakn akrabama benzetiyorum. Avaz avaz haykryorsunuz. Kelimeleri dudaklarnzdan hem pskrtyor, hem de adeta evreye sayorsunuz. Basn yalan yazmyor. Trkiyede de yazmyor, dnyada da yazmyor. . Arada gzden kayor, ya da sizin kurduunuz trde, bilgi vermemeyi bayrak edinmi iktidarlar kyor. Kovalanan haber iin, dansanz da, azn sanki kilitliyor. O zaman gazeteci ne yapsn? Hataya dyor. . Masa banda haber reten hi mi gazete tr yoktur? Elbette vardr. Dnya haritasn an, gznz kapayp parmanz gelii gzel bir noktaya basn. Orada da vardr, burada da olabilir. Ama onlar bulvar tipi gazetelerdir. Hayali haber retirler. Nasl derseniz, tpk sizin hayali ihracatnz gibi. . Ben hrriyette 40 yldr sorumluluk tayorum. Meslek kdemime gelince, o azck eskidir 44-45 yl. . Kabul ediyorum. Devrihanenizde basn sevilmiyor. Gazetelerimizin kamuoyunda cana yakn bir grnt tadklarn da sanmyorum. Sizin de olay, iinizin yalar eriyerek krkleyiinize her gn tank oluyorum. . Nice srrnz bize amtnz. Hepsini, kutsal bir gizlilik iinde korumaya, ikimizin de zen gsterdiini herhalde teslim edersiniz. . Hatrlarsnz, davostaydk. Sizden, ban dertte grdm bir meslek mensubumuz iin ricac olmutum. Deme sorunlar vard. Makul bir erteleme ona soluk aldrabilecekti. . Ben, arkadamdan ok, bini akn alann dnyorum. O, evini, arsasn, olmad tesisini satar, kendisini kurtarr. Ya tekiler? Onlar sokakta kalr. Beni asl kayglandran, alanlardr. . Valla erol bey, bugn iki buuk milyon isiz var. Piyasadan bin ksr gazeteci ekilmi, hi de fena olmaz. . Sonra sonra, dnp kurduka kt. Bu ne kiiliksiz dzendir ki, parmanzn bir iaretiyle, pazar gn olmasna ramen savclar alr, gazete toplatr. Bu ne onurdan yoksun devlet kurululardr ki, yine bir gz krpmanzla kadmza katmerli zamm bindirir. Yine pazar olmasna ve saatlerin akam karanlnda hayli yol almasna ramen. . Devlet organlar arasnda yer almasa da, azck fantezi, aslnda bir gerein ifadesi olarak basn da kuvvetler arasna katarlar. Ona da bir numara yaktrrlar. Buyrun, kalemimi zatliniz teslim aln. Aklnzdan ve gnlnzden ne geiyorsa, varn oraca onu yazn. . Hangi noktayadayz? Kbrs, ab ile ilk temaslarndan 30 yl sonra, 1 mays 2004te abye ye olacak. Daha nce baz kararlar alnd. 1994te tarihi bir uzlama oldu. Bu uzlama, katlm tartmalarn hazrlad. Yunanistan o dnemde trkiyenin katlmna ilikin vetosunu kaldrd. . Trkiyenin katlm ile kbrs sorunu arasndaki balar hatrlamak gerekir. Bu batan beri sorun oldu. Daha sonra, helsinkide, trkiyeyi katlm takvimine dahil ettik ve kbrsn katlmnn, soruna bir zm gerektirmeyecei konusunda uzlatk. Belki bu blm daha iyi aklamam gerekir. Nk benim nerim zerine strateji deitirildi. O zamana kadar baz ye lkeler, soruna zm olmadka kbrsn asla ab yesi olamayaca grn savunuyorlard. Bu lkelerin tepkisi eletirilebilir ama bunu yapmayacam. Ben somut durumu inceleyip bir strateji gelitirmeyi denedim. Sonu helsinki stratejisi oldu. Bu strateji bir kaldra etkisi yapt ve kbrs sorununu (dosyasn) harekete geirdi. Helsinkide kbrsa (abye) giri anahtarn verdik. Buna karlk trkiye, adayl erevesinde, daha iyi bir pozisyon (konum) buldu. . Helsinkiden sonra kbrs ekimesi erevesinde yeni bir hareket ortaya kt. Bm giriimleri g kazand, bizimle mutabakat halinde yeni bir inisiyatif dodu ve. Bm genel sekreterinin hedefe ulamas iin, bm abalar ile katlm srecinin balantl olduu aka grld. Kofi annan ve zel temsilcisi srekli bize bilgi verdiler. Nceki yllara oranla, kbrs sorununun zm araylarnda ilerleme olduunu, kbrsl trklerin ounluunun da tam yelie daha olumlu bakmaya baladklarn grdk. Biz, rolmz bm abalarn desteklemek, almalarda yardmc olmak olarak algladk. Ab komisyonu bmye tavsiyelerde bulundu, yakn iliki halinde olduk. . Zm halinde, kbrsn kuzeyindeki a kapatmak iin destek salayacamz belirttik ve prodi ile birlikte, kbrsa bir ziyaretimiz srasnda temel, anahtar olan bir aklama yaptk. Ab hukukunun zm araylarnda sorun yaratmayacan, her eyi gerei gibi uyarl hale getireceimizi, ab hukukunun kbrsn tam yeliine kesinlikle engel tekil etmeyeceini bildirdik. Uyum safhas nerdik ve bu ok tevik edici oldu. Kbrsn abye katlm anlamasnn imzalanmasndan az nce, 2002 sonunda, kopenhagda kofi annan da vard ve iki toplumun yneticileriyle konutu. Ankarada yeni bir hkmet vard ve askerlerin bu yeni hkmete nasl tepki gstereceklerini merak ediyorduk. Erdoan ile 2002 yl eyllnde ilk karlamamda, (askerlerin) muhtemelen g gsterisine ok abuk girimeyecekleri havas vard. Trkiye irak krizinin nemli kurbanlarndan oldu. . Bir zme ulaamadk. Ama ben inanyorum ki, bm genel sekreteri nerileri temelinde bir pencere ald. Bu plan dnda baka alternatif yoktur. Baka zm ve olanak olamaz. Bunu dnen, baarszla mahkumdur. Dengeli bir plan, mzakereler iin en iyi temel masann zerinde bulunuyor. Sorunlar herkes biliyor. Tek eksik siyasi iradedir. Taraflarda siyasi irade grlmedike mzakerelerin tekrar balamamas gerektii konusunda komisyona ve annana katlyorum. Ki taraf bir zm kabul etmedike tekrar balamak bmnin imajna katkda bulunmaz. Bu nedenle, bakan papadoulos, rum tarafnn mzakereleri annan plan dorultusunda srdrmeyi kabul ettiklerini gstermelidir. Yunanllar (rumlar) teknik zm olanaklar konusunda fazla fikir sahibi deiller, onlara bu alanda yardma hazrz. Ama denkta konusunda ayn szleri maalesef syleyemeyeceim. . Grme fazla bir ey getirmedi. Syleyebileceim tek ey, denkta ok ak bir ekilde annan plann l olarak alglyor, bu plan erevesinde bir zm bulunamayacan dnyordu. Yani iki devletin ayr yaamay srdrmesi gerektiini savunuyordu. Oysa ben bar srecinin canlandn dnyorum. . Pazar gn seimler var. Bu seimler trkiye dnda tannmyor. Seim sreci tannmyor. Yani siyasi adan hibir deeri yok. Kktcyi tanma deeri olmadan syleyebilirim ki, eer muhalefet kazanrsa bu seimlerin her eye ramen potansiyel bir deeri olacak. O zaman zme giden yol ok muhtemelen alacak nk muhalefette herkes bunu temenni ediyor. Hepsi annan plan temelinde zm ve abye girmek istiyor. Sizden saklayamam bu seimlerin demokratik beklentilerimize yant vermeyeceine ilikin iaretler var ama biz trkiye iin kbrs ilerine karmamann nemini vurguladk. Tm etkimi kullandm ama zor oluyor nk (seimlere) glge dm bile. Oy verecek insanlarn ou trk asll. Denkta seim sonularna hile kartryor. Oysa muhalefet kendine gvenli ve seimlerde zafer halinde yeni bir mzakereci belirlenebileceini, bir referanduma ulalabileceini dnyor. 1 mays 2004e kadar bir zm olabilecei dnlebilir, temenni edilebilir ve hatta gerekli bir eydir. Ben ahsen muhalefetin ancak ok az farkl, dar bir zaferinin umut edilebileceini ve bu zaferin sreci tekrar balatmasn salayacan dnyorum. . Zm iin ok az zamanmz kald. Komisyon taraflara ve bmye en ksa zamanda zm bulunmas iin yardma hazr. Bu amala yetki aldk. Bildiiniz gibi, ab mktesebatnn kuzey kbrsta uygulanmas, zm bulunana kadar askya alnd. Ab btesinden 206 milyon euroyu kuzeydeki kbrsllar iin ayrdk. Dengesizlikleri azaltmay deniyoruz ve geni bir program uygulanyor. Ki taraf ayran mayn tarlalarnn yok edilmesi iin de bir programmz var. Bu. Askeri dahil tm anlamn yirtirmi durumda. Artk izgi iki taraftan da geilebiliyor. 2,5 milyon euro ayrdk. 1 mays adann iki toplumu iin de avantajl olacak. Bu nedenle, siz senato olarak kbrsa giderseniz bunu anlatn. Bu hat artk ab hukuku erevesinde kullanlamaz. Bu hat adann birlemesine katk salamaz, yok olmas iin elimizden geleni yapacaz. Bir de belirtmek istediim siyasi unsur var. Bizzat trkiye ve kbrs sorunu balants sz konusu. Ab komisyonu, bu konuda siyasi bir balant grdn hibir zaman saklamad ancak bu bir nkoul deil. Kbrs sorununun zm trkiyenin katlmna bir nkoul olamaz nk trkiye btn anahtarlar elinde bulundurmuyor. Ama trkiyenin katlm konusunun ele alnaca gelecek yl sonuna kadar zm bulunmamasnn ileri kartracak bir etken olacan anlamak lazm. Bu adli bir sorun. Trkiye kbrs cumhuriyetini tanmyor. Bir sorunumuz var bizimle tam yelik mzakereleri yapan ama kurallara sayg gstermeyen bir aday lke var. Bm gvenlik konseyi, kuzey kbrsta trk askeri varlnn uluslararas hukuka aykr olduunu birka defa belirledi. Kendisine ait olmayan bir yerde askeri birlik bulunduran bir lke ile mzakere yapmak kesinlikle dnlemez. Bu nedenle, ab komisyonunun trkiyeye kar tavr belirlendi soruna zmszlk, (trkiyeye) engel tekil eder. . Ayrca sylemek lazm ki pozitif bir iklim geliiyor. Komisyon (kbrsta zm konusunda) bir koul getirmedi. Bu sadece durum tespitidir. Trkiyenin 1 maystan nce bir zm bulmas kendi menfaati icabdr. Nk 1 maystan sonra trkiye iin daha iyi mzakere koullar olmaz. Trkiye iyi anlamal ki 1 maystan sonra ab konseyinde sadece yunanistan deil, kbrs da temsil edilecek. Kisi de. Kuvvetle bu soruna eilecekler ve her an gndeme getirebilirler. Trkiyenin olas ab yelii sz konusu olduunda, her seferinde soruna zmn neminin altn izebilirler. Btn bu nedenlerle, trkiyenin zm bulmasnn menfaati icab olduunu sylyorum. . Burnundan ekerek istedii yere srkleyebileceini dnyor. Ama onun srtndan (onun haberi olmadan) baz eyler oluyor, farknda deil. Artk (denktan) fazla bir nemi yok. Bu eyler new york, ankara, atina, lefkoe ve brksel arasnda grld. Bu kararlar denktan srtndan (haberi olmadan) alnacak. . Stanbuldaki son saldrlar trkiye ile ilikilerimizi ve trkiyeden beklentilerimizi hibir ekilde etkilemedi. 2004 ekiminden nce ne yaplacan aka belirten bir rapor sunacaz, trkiyenin yaptklar dorultusunda neri getireceiz. Kbrs sorunu avrupada zmemiz gereken tek sorun deil. Rade olsa zm kolay. Tm taraflar o zaman zmn avantajlarn grrler. O zaman birlemi bir kbrs ab yesi olur. Aksi halde katlm anlamasnn ilgili madedeleri uygulanr ama durum biraz daha zor olur. Te ab komisyonu yesi olarak sizlere aktarabileceklerim bunlar. . Trkiye ve yunanistan nato yeleri ama bu, yllardr sorunlara zm getirmedi. Ki lke arasnda iyi komuluk ilikileri bile yok. Aksine gerginlik var. Bu durum ok deiti. Yunan hkmeti sorunlar amay denedi. Trkiye uzatlan eli kabul etti. Likiler biraz geliti. Diyalog karlkl gvene dayandrlyor. Umarm. Iki lke kbrs sorununu zmenin yolunu bulurlar. Dorudan balantl olmasa bile trkiye ile yunanistan arasnda kta sahanl haklar gibi sorunlar var. Temkinli olmak isterim ama gidiat iyi gzkyor. Natonun zmlerde etkisini ben grmedim. Natoda lider, hakim abddir. Abd ile ab arasnda iyi ilikilere bir rnek istiyorsanz, ok yakn, mkemmel temaslarmz var. Abd, trkiye ve yunanistandaki mthi etki gcyle ok nemli rol oynad. 11 eyllden sonra bile kbrs meselesi amerikallar iin ncelikli konulardan biri oldu. Nato belki bu konuda ok bavurulan bir kurum deil ama abd rol ve ibirlii nemli oldu. Ngilterenin aktif rol de yle. Bu rol bugn biraz azald. Bu durum deiebilir. . Konumanzda zmn ankara, brksel, washingtonda olduunu sylediniz. Denktan geleceinden sz ederken, onun srtndan (haberi olmadan) baz eylerin hazrlandn, srdrlen mzakereler olduunu aka belirttiniz. Ama adann iinde zm iki taraf da istemezse, olaylar temenni edildii gibi gelimeyebilir. Kuzey seimlerine deindiniz. Sonularn muhalefet leyhinde kacandan emin olmadnz, dar bir zaferin mmkn olacan sylediniz. Muhalefet kazanamazsa kuzeyde ayaklanma, iddete gidi olabilir mi? Muhalefet kazanrsa rum tarafnda (zm iin) irade var m?. Bireysel grm muhalefet zafer kazanmazsa ne olur? Seenek penceresi gene de alr, daha fazla zorlukla ve daha uzun sre gereksinimiyle. Lkeler deimeyecek. Ankara hkmeti imdi ileri ilerletmenin avantajl olduunu grmeli. Ankara hkmeti iin adada baz eyleri harekete geirmek, abden ve zmden yana olan partilerin seimleri kazanmas halinde daha kolay olur. O zaman ankara hkmetinin tavr deiir. Trkiyede bir kar akm var, zellikle askerler bnyesinde. Bu sorun trkiyenin gelecei iin giderek nem kazanyor. Bir zm bulmann veya bulmamann trkiye asndan siyasi ve ekonomik bedellerini dnmek gerekir. Eer durum deimezse siyasi ve ekonomik bedel ok yksek. Trk basnnda da bu tartlyor. Bugnk durumu korumaya deer mi?. Kbrs halk iddeti sevmez, ayaklanmaya, atmaya girmez. Ama gvenlik birimleri baz nlemlerle tehdit ederse o zaman ok ciddi olur, belki ayaklanmalar olur. Yle olursa trkiye bugne kadar yaplan her eyi unutsun. Iddet risk ve tehlikesi olduunu sanmyorum. Artk yola girildi, geriye dn yok. . Bat? Avrupa& ,dan bir anadolu dergisi geti. Bir lmle do? An, bir ba? Ka lmle len bir dergi. Mthi? Bir ekip al?? Mas? . ?? Te size bu derginin yks. . This is free software, and you may redistribute it under the. . Php-nuke comes with absolutely no warranty, for details, see the. .
See more: http://www.anadolu.be

GEO STAT [2] Global Rank
Global2,383,608

GEO STAT [2] Country Rank

GEO STAT [2] Analizing pages
Karikatur100
Kadın100
Atatürk Resimleri99.2778
Kadın Türk99.2728
Turkiye99.0786
Ilyas Ibo Ilk Konusmasi93.0147
Laik Rejim91.1551
Johan Savci90.5246
Kapalı Maraş Bölgesi71.7809
Haber12.7517

GEO STAT [2] Number Statistics
atatürk resimleri19.66%
atatürk resmi8.79%
karikatur5.24%
anadolu4.14%
atatürk fotoğrafları3.59%
unal aysal1.94%
türkiye fotarafları1.71%

GEO STAT [2] Percents of pages
atatürk resimleri19.66%
atatürk resmi8.79%
karikatur5.24%
anadolu4.14%
atatürk fotoğrafları3.59%
unal aysal1.94%
türkiye fotarafları1.71%
kubilay1.51%
turkiye1.14%
kubilay olayı1.13%

GEO STAT [2] Number Positive
anadolu 2.12%
unal aysal 1.80%
karikator 1.01%
atatürk ün harmandalı resimleri 0.94%
atatürk fotograflari 0.85%
ilhan selçuk şaşıp kalıyorum 0.76%
turkish notam deniz kurdu 0.72%
ege denizi türk adaları 0.65%
merhabe türkiye 0.58%
yıkın heykellerimi 0.55%

GEO STAT [2] Number Negatives
anadolu 1.18%
atatürk resmi 0.97%
turkiye 0.93%
asteğmen kubilay 0.86%
anadolu dergisi 0.76%
atatürk fotoğraf albümü 0.76%
şehit kubilay 0.60%
kınalı asker 0.59%
anadolu kadınları 0.59%
türkiye resimleri 0.57%



Collapse all

Related Tags

Posted on 2nd September, 2014 by

Latest searches: